Notatki Ministra Edukacji

Proces reformowania systemu edukacji w Polsce 
jest zasadniczo zbieżny z oczekiwaniami.

Edmund Wittbrodt

Nowy rok i wiek to okazja do rozważań o przeszłości oraz snucia wizji na przyszłość. Dotyczy to także nauki i edukacji. Sprzyjały temu dwa ważne wydarzenia, które uszły uwadze mediów.

PODZIAŁ ŚWIATA

W dniach 9-11 października ub.r. odbyła się w Gdańsku konferencja Nauka i technologia w Europie – perspektywy na XXI wiek, zorganizowana przez Komisję Nauki i Technologii Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy, UNESCO oraz Europejską Fundację Naukową. Towarzyszyła jej konferencja Europejskie Forum Młodych Naukowców, zorganizowana przez UNESCO oraz Stowarzyszenie Stypendystów Marii Curie. Dyskusja, w której udział wzięli parlamentarzyści z 41 państw członkowskich Rady Europy, dotyczyła stanu i rozwoju nauki w krajach europejskich, a także w konfrontacji z resztą świata. Sytuacja w krajach Unii Europejskiej, które na badania naukowe wydają ok. 1,9 proc. PKB, budzi wiele dyskusji i wątpliwości. Nie są one w stanie podołać konkurencji z USA i Japonią, gdzie na ten cel przeznacza się ok. 2,8 proc. PKB. Konieczne są więc zmiany w poziomie finansowania, ale także efektywniejsza współpraca naukowa w ośrodkach europejskich.

W Europie Środkowej i Wschodniej na badania wydaje się znacznie mniej środków, np. w Polsce ok. 0,5 proc. PKB. Uczestnicy dyskusji podkreślali coraz większe znaczenie nauki i edukacji w rozwoju społeczeństw, a przyszły podział Europy i świata będzie przebiegał według poziomu wykształcenia i dostępności do zdobyczy nauki i technologii. za niezwykle ważną uznano sytuację młodej kadry naukowej. W wielu krajach europejskich pozostawia ona wiele do życzenia. Potwierdzono, że badania naukowe i edukacja na poziomie wyższym są ze sobą nierozerwalnie związane.

ZADANIA EDUKACYJNE

W dniach 15-17 października w Krakowie odbyła się 20. sesja Stałej Konferencji Europejskich Ministrów Edukacji Polityka edukacyjna na rzecz demokracji obywatelskiej i spójności społecznej: wyzwania i strategie dla Europy. Podczas konferencji przyjęto ważną deklarację, skierowaną do obywateli 41 państw członkowskich oraz do Rady Europy. Podkreślono w niej istotę zachodzących w Europie zmian, w tym rozszerzającą się demokratyzację, podkreślając, że procesy te nie zostały zakończone, a nawet są zagrożone. Od edukacji oczekuje się wpływu na utrwalanie zmian. Obecnie przed społecznościami stoją m.in. następujące wyzwania: społeczeństwa stawiają na wiedzę, ich gospodarką kierują ciągłe zmiany technologiczne, a rynki pracy wymagają stałego doskonalenia umiejętności; szkoły nie dają solidnego przygotowania, a coraz większa liczba dorosłych nie ma dostępu do nowych technologii (znaczne braki w dokształcaniu na poziomie wyższym i w kształceniu ustawicznym), występują także tendencje braku stałego zatrudnienia i chronicznego bezrobocia oraz marginalizacji całych grup społecznych; cieszymy się większą wolnością w życiu prywatnym i publicznym, ale następuje zanik wartości ludzkich i więzów solidarności, co powoduje osłabienie wewnętrznej spójności społeczeństw; nowe technologie informacyjne i komunikacyjne dają możliwości bogacenia się i kształcenia ustawicznego, lecz trudne są do przewidzenia zmiany kulturowe z tym związane, możliwości nadużyć, zanikania osobistych kontaktów, a także kulturowych hegemonii i marginalizacji; społeczeństwa Europy są coraz bardziej wielokulturowe i zróżnicowane, co może prowadzić do izolacji, rasizmu, ksenofobii, nacjonalizmów i nietolerancji; rosnące tempo zmian gospodarczych i technologicznych daje coraz większe możliwości jednostkom i rządzącym, ale nieprzewidywalny kierunek tych zmian jest źródłem niepokoju i zamieszania, stanowiąc wyzwanie dla tradycyjnej roli edukacji.

KONIECZNE REAKCJE

Te wyzwania wymagają podjęcia działań przez poszczególne rządy. Konieczne jest: zapewnienie równego dostępu do wysokiej jakości kształcenia w otwartych i elastycznych systemach edukacji; określenie celów edukacji i kryteriów jakości, przygotowanie i wdrażanie odpowiednich programów kształcenia, nastawionych na dalszy rozwój w pracy zawodowej, a także w życiu rodzinnym i społecznym; propagowanie nabywania kwalifikacji oraz zdolności do ich zdobywania, a także ich uznawania w całej Europie; pełne wykorzystanie możliwości nowych technologii informacyjnych i komunikacyjnych w całym systemie edukacji, ze szczególnym naciskiem na kwestie etyczne związane z wykorzystaniem Internetu; podniesienie statusu społecznego kadr nauczycielskich; ustanowienie regularnych struktur partnerstwa ze wszystkimi grupami zawodowymi i grupami użytkowników zaangażowanych w edukację, działalność doradczą i oceniającą – celem stworzenia warunków szybkiego reagowania na nieprzewidziane zmiany; podejmowanie konkretnych działań na rzecz przełamywania barier między różnymi rodzajami formalnej i nieformalnej edukacji w perspektywie kształcenia ustawicznego; uwzględnienie w reformie wymiarów europejskiego i międzynarodowego, będących integralnym elementem edukacji obywatelskiej i nieodzownym dla wzajemnego rozumienia oraz umożliwienia mobilności ludzi i idei; reagowanie na rosnącą potrzebę ochrony środowiska naturalnego oraz stosowania zasad zrównoważonego rozwoju.

Stawiane są też nowe zadania przed edukacją, która musi być nastawiona na: otwarcie szkół na gospodarcze, polityczne i kulturowe otoczenie, współpracę z partnerami i osobami zaangażowanymi w działalność edukacyjną, w szczególności w kontekście społeczeństwa informacyjnego; rozwój umiejętności interkulturowych w sferze relacji osobowych i komunikacyjnych poprzez nauczanie języków obcych, a także propagowanie godności ludzkiej, odpowiedzialności w wymiarze społecznym, tolerancji, solidarności i zasad demokracji; nieodzowne zmiany dotyczące zawodu nauczyciela, szczególnie w zakresie kształcenia i doskonalenia zawodowego; edukacja mniejszości narodowych, w tym Romów; przeciwdziałanie zbrodniom przeciwko ludzkości.

Proces reformowania systemu edukacji w Polsce trwa. Jest on w zasadniczej części zbieżny z oczekiwaniami. Wyrażam nadzieję, że wyzwania i strategie dla Europy u progu XXI w. staną się okazją do kolejnych przemyśleń i znajdą trwałe miejsce w reformowanej edukacji.

Komentarze