|
 Agresja budzi w nas nie tylko lęk, ale i zainteresowanie. Fakt ten był wielokrotnie wykorzystywany chociażby w konstruowaniu tytułów do niektórych programów telewizyjnych, wśród których jeszcze nie tak dawno mogliśmy odnaleźć Wywiad z wampirem, Ibisekcję czy Pięknego i bestię. Owe określenia pobudzały naszą ciekawość i sprawiały, że o danej godzinie włączaliśmy telewizor, gdzie prezentowano zazwyczaj miłą pogawędkę.
Tytuł pracy McGowana Drapieżca i ofiara również brzmi zachęcająco, ale w tym przypadku ma on pełne uzasadnienie i należy go rozumieć już w sposób dosłowny.
Treścią tej książki w istocie jest przemoc, co może wzbudzać niepokój – przyznaje McGowan. Ja sam czułem się nieswojo, studiując niektóre z opisywanych faktów – dodaje, ale trudno się oprzeć wrażeniu, iż autor doskonale sobie zdaje sprawę, że owa brutalność przyciągnie naszą uwagę. Czym bowiem wytłumaczyć jej eksponowanie w tytułach prawie wszystkich rozdziałów (m.in. Przyroda czerwona w kłach i pazurach, Z zimną krwią, Śmierć w głębinach, Atak z powietrza, Żądło skorpiona)? Autor stara się również pozyskać czytelnika malowniczym stylem, jakim odznaczają się wyodrębnione kursywą fragmenty książki. Autor niezwykle sugestywnie i dynamicznie ilustruje np. scenę ataku drapieżnika, która rozgrywa się na tle pięknie zarysowanego, przepełnionego pozornym spokojem krajobrazu, gdzie np. kandelabry kaktusów wznoszą do nieba kolczaste ramiona. Ów malowniczy styl to, oczywiście, nie wszystko. Książka przede wszystkim odznacza się walorami poznawczymi. McGowan w sposób niezwykle przystępny stara się nam wytłumaczyć mechanizmy rządzące przyrodą, uwypuklając znaczenie ewolucji. Aby jak najlepiej objaśnić charakter niektórych zjawisk, autor stosuje porównania do świata ludzi, którym pewne zachowania i właściwości zwierząt są stawiane niekiedy jako niedościgły wzorzec (np. jeśli chodzi o technikę maskowania się). McGowan, roztaczając przed nami rozległą panoramę przyrody, przedstawia bardzo wiele gatunków zwierząt. Jedne przebywają w chmurach, inne tylko na ziemi. Jedne władają wśród oceanicznych głębin, inne wchodzą w skład planktonu. Wszystkie natomiast mają tę wspólną cechę, że zdumiewają nas swą specyfiką.
McGowan, będąc nie tylko profesorem uniwersytetu w Toronto, ale i kustoszem Royal Ontario Museum, poświęca jeden z rozdziałów także życiu dinozaurów, zastrzegając przy tym, że nie ma możliwości oddania pełnej charakterystyki tych zwierząt.
Na dodatkowe walory książki składają się liczne rysunki, bogata bibliografia, a także indeks, w którym obok nazw zwierząt odnajdujemy nazwiska osób, o których wspominał autor w poszczególnych partiach tekstu. Obecność indeksu jest, rzecz jasna, bardzo przydatna, ale umieszczanie wszystkiego i wszystkich w jednej rubryce sprawia wrażenie nieporządku i pewnej niestosowności.
Moją książkę napisałem z myślą o przeciętnym czytelniku [...] Niemniej mam nadzieję, że przeczytają ją także niektórzy moi koledzy czy studenci i znajdą w niej coś interesującego dla siebie – wyjawia McGowan. Rzeczywiście, trudno wyodrębnić konkretną grupę społeczną, do której pozycja ta jest adresowana. Niewątpliwie Drapieżca i ofiara stanowić będzie interesującą lekturę dla tych, których fascynuje świat przyrody we wszystkich jego przejawach – włącznie z mroczną stroną rzeczywistości.
Bartłomiej Guz
Christopher McGowan, Drapieżca i ofiara, tłum. Jan Strzałko, Wydawnictwo REBIS, Warszawa 2000, seria: Nowe Horyzonty.
 Autorzy obu publikacji stanowią rękojmię ich wiarygodności. W obszerniejszych Dylematach prof. Tomaszowi Twardowskiemu, wybitnemu biochemikowi i biotechnologowi, znawcy problematyki biotechnologicznej, znanemu popularyzatorowi i racjonalnemu obrońcy projektów biotechnologicznych, towarzyszy prawniczka prof. Anna Michalska. Oboje wyczerpują najistotniejsze problemy stawiane przez burzliwy rozwój zastosowań równie burzliwie rozwijających się nauk podstawowych dla biotechnologii. Obok najświeższych danych o roślinach transgenicznych w laboratorium, ale też i w kuchni, czytelnik uzyskuje dostęp do informacji z zakresu medycyny i ochrony środowiska, a także do ważnego i poruszanego w rutynowych dyskusjach na te tematy zagadnienia trwania i zachowywania biologicznej różnorodności na naszej zindustrializowanej planecie. W tym momencie wkracza prawnik, ponieważ nie można uniknąć rozmów o zasadach legislacyjnych i patentowaniu wynalazków biotechnologicznych.
Wielką wartością tej książki jest odwoływanie się do otaczającego nas życia – rozwoju biotechnologii w Polsce, legislacji tej sfery działalności, zasad ochrony patentowej, a także tempa i dróg dostosowywania naszego prawodawstwa i systemu patentowego do standardów Unii Europejskiej. Tematy te podane są zwięźle, językiem zrozumiałym dla przeciętnego czytelnika i w objętości naprawdę zminimalizowanej do niezbędnego kwantum wiedzy obowiązującej studentów czy absolwentów różnych studiów biotechnologicznych (jest ich w Polsce coraz więcej). Sądzę, że książka może być także ciekawą lekturą dla wszystkich zainteresowanych nowoczesnymi technologiami dopiero wkraczającymi w nasze życie.
Oboje autorzy nie unikają opisu społecznego przyjmowania osiągnięć biotechnologicznych, wreszcie sygnalizują rozwój nowej gałęzi etyki, bioetyki, bardzo ważnej w budowaniu społecznego wizerunku biologicznych technologii. Nabiera ona szczególnego wymiaru wobec bliskiego terminu ogłoszenia pełnej sekwencji genomu ludzkiego, postępów w terapii somatycznej i rosnących (choć nie realizowanych ze względu na konsensus światowy) możliwości zastosowania terapii genowej do komórek rozrodczych i zarodków człowieka.
Na końcowe pytanie, czy biotechnologia to szansa dla świata, czy też zagrożenie, autorzy odpowiadają, ale można też odłożyć lekturę po ośmiu rozdziałach i spróbować odpowiedzieć samemu.
Druga książka, skromniejsza w objętości, korzysta z doświadczeń Biura Informacyjnego ds. Żywności Genetycznie Modyfikowanej. Biuro to istnieje w Warszawie od dwóch lat i nieustannie udziela odpowiedzi na różnorodne pytania, zarówno osobom prywatnym, jak i mediom czy instytucjom. Najciekawsze i często powtarzane zgromadzono w książce, udzielając na nie kompetentnych i krótkich odpowiedzi. Pytania dotyczą podstaw naukowych i technicznych biotechnologii, jej osiągnięć, legislacji, odbioru społecznego, perspektyw. Tekstowi towarzyszy słowniczek skrótów i znaczeń, sugestie co do uzupełniającej lektury, zabawne rysuneczki, fotografie i schematy. Zalecałabym te 100 pytań zarówno studentom, jak i uczniom, a także wszystkim, których zainteresowała nowa gałąź ludzkiej działalności.
Magdalena Fikus
Tomasz Twardowski, Anna Michalska, Dylematy współczesnej biotechnologii z perspektywy biotechnologa i prawnika, Wydawnictwo DOM ORGANIZATORA, Toruń 2000.
Tomasz Twardowski, Edyta Kwapich, 100 + 1 najczęściej zadawanych pytań na temat nowoczesnej biotechnologii, Wydawnictwo AGENCJA EDYTOR, Poznań 2000.
 Wiek XIX kojarzy się Polakom z brakiem państwowości, zrywami narodowymi i ich tragicznymi konsekwencjami. Jest to bolesny okres naszej historii i niełatwo o nim pisać. Andrzejowi Chwalbie udało się przełamać dominujące w polskiej historiografii konwencje. Pierwsza z nich – na dobre już utrwalona – wykreowała heroiczny, martyrologiczny i wyidealizowany wizerunek dziejów Polski. Pokutował on u nas przez wiele dziesięcioleci, obarczony swoistymi zadaniami obywatelskimi. Inna z konwencji nakazywała, by pisząc o historii przedstawiać tylko to, co najistotniejsze, a więc dzieje polityczne i losy elit, to zaś nie wystarcza do pełnego zrozumienia procesu dziejowego.
Historia Polski prof. Chwalby została podzielona na dwie części. Pierwsza zawiera charakterystykę zmian w życiu codziennym, w historii społeczeństwa, w kształtowaniu się narodu oraz przebiegu procesów modernizacyjnych, w
drugiej zaś skupiono się na dziejach poszczególnych zaborów (pruskiego, austriackiego, rosyjskiego,Rzeczpospolitej Krakowskiej i Królestwa Polskiego).
Książka nie jest obciążona nadmierną liczbą dat ani szczegółowymi wyjaśnieniami terminów historycznych, co trzeba uznać za korzystne. Wolna jest także od jakiegoś generalnego obrachunku z przeszłością. Jest to wizja naszej historii „bez kompleksów i obciążeń”. Autor czuje się zwolniony z obowiązku pisania podsumowań, obwieszczania prawd, których nie można podważać. Nie użala się nad niesprawiedliwością dziejową. Ufa inteligencji czytelnika, dając mu szansę własnego interpretowania dziejów.
Chwalbie udało się w bardzo zręczny sposób połączyć losy elit z szerokimi warstwami społeczeństwa i narodu, mieszkańcami miast, miasteczek i wsi – zaangażowanych w walkę niepodległościową, ale także niechętnych walce bądź wobec niej obojętnych. Autor doskonale zdawał sobie sprawę z tego, iż składnikiem dziejów, na równi z historią polityczną, jest też rozwój mentalności, szeroko pojęta kultura materialna, religijna, zdrowotna, kulinarna czy w końcu higiena. Pisze np. o sposobie spędzania świąt i wolnego czasu, o potrawach goszczących na stołach przedstawicieli różnych stanów społecznych, o zabobonach, warunkach mieszkaniowych, oświetleniu ulic, środkach transportu, a nawet o ubikacjach. Jeśli idzie o te ostatnie, to autor zauważa, że na wsi zaborów austriackiego i rosyjskiego nie znano ich prawie w ogóle, wyciągając stąd ogólne wnioski dotyczące nierównomiernego rozwoju cywilizacyjnego ziem polskich w XIX w.
Wnikliwa analiza danych demograficznych i statystycznych znacznie przybliża niektóre zjawiska społeczne. Możemy dowiedzieć się np. o rozmiarach głodu i śmierci głodowej, zachorowalności na często spotykane w tym czasie choroby (gruźlicę i syfilis), spożyciu napojów alkoholowych, dochodach ludności, jej strukturze zawodowej, cenach towarów konsumpcyjnych, obiegu informacji, filantropii. Fakty układają się w spójną całość, a główne myśli nie gubią się w wielości szczegółów.
Przejrzyste mapki, zamieszczone zawsze w odpowiednim miejscu, obrazują omawiane zagadnienia. Odnalezienie interesującej nas kwestii znacznie ułatwia indeks nazwisk i miejscowości. Książka opatrzona jest ponadto szczegółową bibliografią, co umożliwia samodzielne poszukiwania.
Pozbawiona ocen autorskich i solidnie wydana Historia Polski Andrzeja Chwalby może stanowić bogaty materiał do refleksji nad porozbiorowym okresem naszych dziejów.
Bogdan Bernat
Andrzej Chwalba, Historia Polski 1795–1918, WYDAWNICTWO LITERACKIE, Kraków 2000.
 Szkice Leszka Szarugi, zebrane w książce Węzły polsko-niemieckie, są rezultatem doświadczeń autora i obserwacji polskiej emigracji, która w latach 80. znalazła się w Berlinie Zachodnim. To zapis refleksji nad biegiem historii Europy i wpływem na jej losy polsko-niemieckiego sąsiedztwa. Inspiracją do podjęcia rozważań było zdziwienie tym, że rola Polski w niemieckich podręcznikach historii jest traktowana marginalnie. W mniemaniu wielu Niemców prawdziwa historia ich kraju to przede wszystkim relacje z Francją i Anglią – Polska to jedynie kilka mało istotnych, z punktu widzenia całości, epizodów. Celem Szarugi jest takie przedstawienie historii i kultury obu narodów, by możliwy stał się dialog prowadzący do nowego określenia się we wzajemnej relacji i zdystansowania się wobec „ciemnych emocji”, które były doświadczeniem zarówno Polaków, jak i Niemców w „czasie Zagłady” i powojennych wysiedleń. Dialog, do którego dochodzi się poprzez rozpoznanie „splotów historii”, jest – zdaniem Szarugi – niezbędny w jednoczącej się Europie. Punkt wyjścia dialogu stanowi przeszłość zamknięta w pamięci poszczególnych ludzi. Pamięć jest potrzebna wszystkim tak samo. Rzecz w tym, że pamięć może różnie służyć przyszłości. Może budzić resentymenty, może – odwołując się do wspólnych losów – otwierać się na dialog i wzywać do wypełnienia nowych powinności.
Proces przewartościowania postawy wobec historii jest zauważalny w sposób szczególny w kontekście „przejmowania pejzaży”. Tak zatytułował Szaruga cykl szkiców poświęconych literaturze polskiej po roku 1945, która stanęła wobec konieczności określenia się w sytuacji przesunięcia granic. W literaturze krajowej sprzed 1989 r. żal za ziemiami utraconymi wyrażany był jedynie aluzyjnie, w literaturze emigracyjnej mówiono wprost o utracie i o swoistej „pustce cywilizacyjnej” na nowych ziemiach, które stały się „jakby niczyimi”.
Wyobcowane pokolenie wnuków osób przesiedlonych mogło dopiero w III RP realizować potrzebę „rozpoznawania i nazywania przestrzeni egzystencji”, gdyż przed rokiem 1989 przeszłość stanowiła „przedmiot refleksji raczej ideologicznej”. W literaturze polskiej ostatnich lat powstała swoista konstelacja tekstów otwierających po raz pierwszy po wojnie możliwość literackiego nazwania doświadczenia zbiorowego. Rozpoznanie przeszłości to „istotny element określający tożsamość”. Znakiem tożsamości polskiej jest obecnie, zdaniem Szarugi, odkrycie małej ojczyzny, odkrycie własnej mowy prywatnej i uniwersalnej. Polska współczesna to Polska na swój sposób „sprywatyzowana”, odpolityczniona, zróżnicowana i wielokształtna.
W tożsamości niemieckiej zjednoczenie dwu tak odrębnych politycznie i mentalnie państw także spowodowało istotne zmiany: młodzież, dla której doświadczenia II wojny światowej należą do coraz mniej czytelnej prehistorii, dość bezkrytycznie odwołuje się do tradycji państwowej [...]. Ożywienie „idei państwowej” może w sposób fundamentalny zagrozić dość młodej niemieckiej demokracji państwa zjednoczonego. Szaruga podkreśla, że po zjednoczeniu kraju identyfikacja z państwem niemieckim – w tym z całą (w końcu nie dającą się nigdy i nigdzie zredukować) tradycją – staje się zjawiskiem niejako naturalnym i zrozumiałym. Toteż dla pokojowej przyszłości Europy konieczne będzie wykształcenie „nowej europejskiej tożsamości Niemców”. To jednak – twierdzi Szaruga – pozostaje wciąż w sferze deklaracji.
Anna Zaremba
Leszek Szaruga, Węzły polsko-niemieckie, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej w częstochowie, Częstochowa 2000.
 Tytuł tej książki ma dwa znaczenia. Jeśli za nazwiskiem autora postawić przecinek i wyróżnić je krojem czcionki – całość będzie znaczyć, że mowa o Jerzym Giedroyciu i niektórych przynajmniej jego współpracownikach. Jeśli przecinka brak, a nazwisko autora łączy się graficznie z tytułem, znaczyłoby to, że sam autor należy do kręgu Giedroycia i pisze z tej perspektywy. Oba odczytania są zasadne – tymi interpretatorskimi wskazówkami Krzysztof Pomian rozpoczyna zbiór esejów poświęcony redaktorowi paryskiej „Kultury” oraz jej współpracownikom. Powstały one na przestrzeni blisko 20 lat. Książka składa się z piętnastu tekstów zgrupowanych w trzy tematycznie odrębne części oraz wstępnego szkicu poświęconego Giedroyciowi. Poruszane w nich zagadnienia warunkują dobór materiałów i stosunek emocjonalny piszącego względem treści. Krzysztof Pomian zaznacza, że choć pragnie, aby jego książka stała się swoistym podręcznikiem akademickim, to nie może ona, z racji współpracy autora z „Kulturą”, być wolna od subiektywnego oglądu prezentowanych dziejów.
Całość rozpoczyna zwięzły przyczynek poświęcony Jerzemu Giedroyciowi. W portrecie Redaktora brak pietyzmu i patosu, tak charakterystycznych dla publikacji opartych na autobiograficznych doświadczeniach piszących. Pomian umiejętnie łączy fakty z własnymi wspomnieniami. Taki zabieg pozwala mu na stworzenie pełnego światła i półcieni portretu, którego autentyczność potwierdzają liczne odwołania piszącego do osobistych przeżyć.
Postać Jerzego Giedroycia łączy ze sobą kolejne dwie części książki. Pierwsza z nich – Instytut Literacki 1946-1996 – charakteryzuje jego twórców z wyraźnym wyeksponowaniem głównej postaci – Redaktora. Maisons-Laffitte wpisane zostało w historię kultury polskiej. Dla Pomiana to prawdziwe loci amandi, w którym narodziła się „wizja lepszej Polski”, współtworzącej europejski krajobraz kulturowy; to miejsce, dzięki któremu zaistnieli tacy twórcy, jak: Konstanty Jeleński, Juliusz Mieroszewski, Gustaw Herling-Grudziński, Czesław Miłosz, Witold Gombrowicz czy Jan Lebenstein.
Część druga – Giedroyc i Mieroszewski – oparta jest na rzeczowej analizie polityczno-społecznych zagadnień poruszanych na łamach „Kultury”. Autor odwołuje się do ówczesnej historii Polski, sytuacji polskiej emigracji (na szczególną uwagę zasługuje ocena dwóch ośrodków: londyńskich „Wiadomości” oraz paryskiej „Kultury”), a także korespondencji Redaktora i Publicysty. Juliusz Mieroszewski jest postacią mało znaną. Rzeczą cenną jest fakt, iż wprowadzając odbiorcę w krąg Giedroycia, autor dokładnie prezentuje głównego publicystę paryskiej „Kultury”.
Część trzecia – O nowoczesność świadomą tradycji – kieruje odbiorcę w obszary sztuki. Pomian przedstawia trzy postacie: Jeleńskiego, Herlinga-Grudzińskiego i Lebensteina. Zmiana treści implikuje nie tylko dobór słownictwa, pełnego poetyckich metafor, lecz i wzrost stosunku emocjonalnego, wyczuwalnego w opisach twórczości Grudzińskiego czy w analizie malarskich wizji Lebensteina.
Łączenie wątków autobiograficznych z faktami dynamizuje tok opowieści i uwalnia ją od faktograficznego zapisu. Jest to jeszcze jedno spojrzenie na świat, tak bliski, a jednak już nieistniejący. Nacechowane emocjami wspomnienia przybliżają czytelnikom tajemniczy krąg Giedroycia, są także rzetelnym źródłem informacji, często pomijanych w podręcznikach.
Monika Szabłowska
Krzysztof Pomian, W kręgu Giedroycia, Wydawnictwo CZYTELNIK, Warszawa 2000.
 | Alina Kreisberg, Silvano De Fanti, Mówimy po włosku. Kurs dla początkujących, t. 1, Wyd. WIEDZA POWSZECHNA, Warszawa 2000.
| | Zofia i Andrzej Szewcowie, Włoskie czasowniki nieregularne, Wyd. WIEDZA POWSZECHNA, Warszawa 2000.
| | Elżbieta Frank-Oborzyńska, Słownik minimum norwesko-polski, polsko-norweski, Wyd. WIEDZA POWSZECHNA, Warszawa 2000.
| | Andrzej Kuropatnicki, Mały słownik tematyczny angielsko-polski, Wyd. WIEDZA POWSZECHNA, Warszawa 2000.
| | Barbara Bartnicka, Halina Satkiewicz, Gramatyka języka polskiego. Podręcznik dla cudzoziemców, Wyd. WIEDZA POWSZECHNA, Warszawa 2000.
| | Aleksander Br?ckner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Wyd. WIEDZA POWSZECHNA, Warszawa 2000.
| | Ewa Głębicka, Leksykon. Grupy literackie w Polsce 1945-1989, Wyd. WIEDZA POWSZECHNA, Warszawa 2000.
| | Andrew Sinclair, Che Guevara, tłum. E. Spirydowicz, Wyd. WIEDZA POWSZECHNA, Warszawa 2000, seria: Kieszonkowa Seria Biograficzna.
| | Delia Davin, Mao Zedong, tłum. E. Spirydowicz, Wyd. WIEDZA POWSZECHNA, Warszawa 2000, seria: Kieszonkowa Seria Biograficzna.
| | Harold Shukman, Rasputin, tłum. E. Spirydowicz, Wyd. WIEDZA POWSZECHNA, Warszawa 2000, seria: Kieszonkowa Seria Biograficzna.
| | Eldor A. Paul, Francis E. Clark, Mikrobiologia i biochemia gleb, tłum. E. Kurek, J. Kobus, Wyd. UMCS, Lublin 2000.
| | Ustroje państw współczesnych, red. W. Skrzydło, Wyd. UMCS, Lublin 2000.
| | Mieczysław Sobczyk, Statystyka. Podstawy teoretyczne, przykłady, zadania, Wyd. UMCS, Lublin 2000.
| | Stanisław Siekierski, Czytania Polaków w XX wieku, Wyd. UW, Warszawa 2000.
| | Andrzej Pankalla, Psychologia mitu. Kultury tradycyjne a współczesność, Wyd. ENETEIA, Warszawa 2000.
| | Wacław A. Zbyszewski, Gawędy o ludziach i czasach przedwojennych, Wyd. CZYTELNIK, Warszawa 2000.
| | Georges Charbonnier, Rozmowy z Claude L?vi-Straussem, Wyd. CZYTELNIK, Warszawa 2000, seria: Nowy Sympozjon.
| | Krzysztof Pomian, W kręgu Giedroycia, Wyd. CZYTELNIK, Warszawa 2000.
| | Lew Szestow, Dostojewski i Nietzsche. Filozofia tragedii, Wyd. CZYTELNIK, Warszawa 2000, seria: Nowy Sympozjon.
| | Sandor Marai, Żar, tłum. F. Netz, Wyd. CZYTELNIK, Warszawa 2000.
| | Sy-ma Ts’ien, Syn smoka. Fragmenty zapisków historyka, tłum. Mieczysław J. Kunstler, Wyd. CZYTELNIK, Warszawa 2000.
| | Słownik chemii, red. J. Daintith, tłum. L. Bendyk, B. Pałys, Wyd. PRÓSZYŃSKI I S-KA, seria: Słowniki.
| | Z powrotem na ziemię, red. A.K. Wróblewski, Wyd. PRÓSZYŃSKI I S-KA, Warszawa 2000, seria: Na Ścieżkach Nauki.
| | Isaiah Berlin. Mag północy. J.G. Hamann i źródła nowożytnego irracjonalizmu, red. H. Hardy, tłum. M. Pietrzak-Merta, Wyd. PRÓSZYŃSKI I S-KA, Warszawa 2000.
| | Praktyczny słownik łacińsko-polski, red. J. Mańkowski, Wyd. PRÓSZYŃSKI I S-KA, Warszawa 2000, seria: Słowniki.
| | Steve Bruce, Socjologia, tłum. M. Stopa, Wyd. PRÓSZYŃSKI I S-KA, Warszawa 2000, seria: Bardzo Krótkie Wprowadzenie.
| | Marian Dygo i in., Atlas historii Polski. Od roku 966 do czasów najnowszych, Wyd. PRÓSZYŃSKI I S-KA, Warszawa 2000, seria: Atlasy.
| | Henrietta McCall, Mity Mezopotamii, tłum. J.D. Artymowski, Wyd. PRÓSZYŃSKI I S-KA, Warszawa 2000, seria: Mity Świata.
| | Marek Hołyński, E-mailem z Doliny Krzemowej, Wyd. PRÓSZYŃSKI I S-KA, Warszawa 2000.
| | Jared Diamond, Strzelby, zarazki, maszyny. Losy ludzkich społeczeństw, tłum. M. Konarzewski, Wyd. PRÓSZYŃSKI I S-KA, Warszawa 2000, seria: Na Ścieżkach Nauki.
| | Witold Sadowski, Femme fatale. Trzy opowieści o królowej nauk, Wyd. PRÓSZYŃSKI I S-KA, Warszawa 2000, seria: Na Ścieżkach Nauki.
| | Andrew Liddle, Wprowadzenie do kosmologii współczesnej, tłum. E.L. Łokas, B. Bieniok, Wyd. PRÓSZYŃSKI I S-KA, Warszawa 2000, seria: Wprowadzenia.
| | Marcin Dąbrowski, Lubelski lipiec 1980, Wyd. Zarząd Regionu Środkowowschodniego NSZZ „Solidarność”, Lublin 2000.
| | Grażyna Legutko, Zenon Przesmycki (Miriam) – propagator literatury europejskiej, Wyd. WSP, Kielce 2000.
| | Małgorzata Marcjanik, Polska grzeczność językowa, Wyd. WSP, Kielce 2000.
| | Marek Ruszkowski, O stylu prozy polskiej XX wieku. Zbiór studiów, Wyd. WSP, Kielce 2000.
| | Ida Sadowska, Egzotyzm i swojszczyzna w prozie Ferdynanda Goetla z lat 1911-1939, Wyd. WSP, Kielce 2000.
| | Edyta Suliga, Rozwój fizyczny dzieci niskorosłych, Wyd. WSP, Kielce 2000.
| | Aleksandra Wieloch, Uwarunkowania kształcenia głosu uczniów klas ósmych, Wyd. WSP, Kielce 2000.
|
|
