Strona główna

Archiwum z roku 2002

Spis treści numeru 3/2002

Bilans roku 2001
Poprzedni Następny

Życie Akademickie

Centralna Komisja ds. Tytułu Naukowego 
i Stopni Naukowych


Andrzej Świć

Fot. S. Ciechan

W roku 2001, drugim roku IV kadencji (2000-02), Centralna Komisja do spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych rozpatrzyła łącznie 1493 różnego rodzaju sprawy podlegające jej kompetencjom. Prowadziła działalność w 6 sekcjach stałych: I – Nauk Humanistycznych i Społecznych (53 członków), II – Nauk Ekonomicznych (17 członków), III – nauk Biologicznych, Rolniczych i Leśnych (33 członków), IV – Nauk Medycznych (34 członków), V – Nauk Matematycznych, Fizycznych, Chemicznych i Nauk o Ziemi (37 członków), VI – Nauk Technicznych (39 członków). Razem 213 osób. Działała także mająca status sekcji doraźnej Sekcja VII – Nauk Wojskowych.

Na rozstrzygnięcie trzeba było czekać średnio ok. 4 miesięcy. Najwięcej wniosków pochodziło z obszaru dziedzin humanistycznych i społecznych. Stanowiły one 26 proc. ogółu rozpatrzonych spraw. Spośród wszystkich rozpatrzonych wniosków 128 (tj. 8,6 proc.) zakończono decyzją odmowną. Dla porównania, w poprzednich kadencjach ogólny wskaźnik negatywnych decyzji wynosił: w I kadencji – 15,3 proc., w II kadencji – 12,6 proc., w III kadencji – 7,8 proc. Rzeczywisty wskaźnik odmownych decyzji w odniesieniu do dwu głównych rodzajów wniosków, tj. dotyczących nadania tytułu naukowego profesora i zatwierdzenia habilitacji, jest niższy, bowiem część negatywnych rozstrzygnięć zmienia się w wyniku postępowania odwoławczego. Stosunkowo wysoki wskaźnik negatywnych decyzji dotyczy grupy wniosków o przyznanie uprawnień – ok. 38 proc., gdyż znaczna część wniosków nie spełnia wymagań: brak odpowiedniej listy specjalistów w danej dziedzinie i dyscyplinie albo poważniejszych wyników działalności naukowej. W tym drugim przypadku dotyczy to przeważnie szkół niepublicznych prowadzących głównie działalność dydaktyczną, bez własnych badań naukowych. Są to zwykle wnioski przedwczesne, zwłaszcza wtedy, gdy jednostka nie dysponuje nie tylko poważniejszymi osiągnięciami naukowymi, ale nie ma też większego doświadczenia i wyników w kształceniu na poziomie magisterskim, a często też nie ma w ogóle własnej, młodej kadry, która mogłaby w tej jednostce ubiegać się o stopnie naukowe. Pojawił się więc w ostatnich latach problem tych jednostek szkół niepublicznych, ubiegających się o uprawnienia do nadawania stopni naukowych, które nie podejmując szerzej działalności badawczej i nie mając własnych potrzeb w zakresie kształcenia doktorów, ubiegają się o uprawnienia głównie po to, by poprawić swój wizerunek dla celów komercyjnych – pisze w swoim corocznym sprawozdaniu Komisja.
W 2001 r. rozpatrzono 592 wnioski o nadanie tytułu naukowego profesora (szkoły wyższe – 519, PAN – 42, pozostałe placówki – 31). Jest to nieco więcej niż w roku poprzednim (557) i w latach poprzedniej kadencji (średnio 541). Na wzrost ten składają się wnioski z obszaru nauk biologicznych, rolniczych i leśnych oraz technicznych (wzrost o ok. 20 proc. w stosunku do roku poprzedniego). W 30 przypadkach (5,1 proc.) CK odmówiła przedstawienia kandydata do tytułu. 

Rozpatrzono też 788 wniosków o zatwierdzenie uchwały nadającej stopień doktora habilitowanego (szkoły wyższe – 672, PAN – 63, pozostałe placówki – 53). To nieco mniej niż w roku ubiegłym (864) i niewiele odbiega od średniej z lat poprzednich (ok. 800). Najwięcej wniosków habilitacyjnych rozpatrzono w 1992 r. – 1087. Spośród wniosków rozpatrzonych w 2001 r. 40 zaopiniowano odmownie. Negatywnie ocenione rozprawy to z reguły realizacja mało ambitnych zamierzeń, pozbawionych jasno wytyczonego celu, sformułowanego problemu naukowego, niekiedy (...) pozbawione w ogóle cech pracy naukowej, w więc nie podające wyników badań, informacji o metodyce pracy, odniesienia do naukowej literatury przedmiotu, naukowych analiz itd. – czytamy w sprawozdaniu.

W przypadku negatywnych rozstrzygnięć ponad 60 proc. zainteresowanych odwołuje się od decyzji CK. W roku ubiegłym spośród 43 rozpatrzonych odwołań w 9 wypadkach CK zmieniła swoją negatywną decyzję (ponad 20 proc.).

W kompetencji Komisji jest też rozpatrywanie odwołań od uchwał rad wydziałów i rad naukowych w przewodach doktorskich i habilitacyjnych oraz uchwał w postępowaniu o nadanie tytułu naukowego. Liczba tych odwołań nie jest jednak duża i systematycznie spada. W 2001 roku było ich tylko 12. W 8 wypadkach CK uwzględniła odwołania, czyniąc to zazwyczaj z przyczyn formalnych, np. rezygnacji z odpowiedniej liczby recenzji lub rozbieżności między pozytywnymi ocenami kolejnych etapów przewodu a końcową, ostatnią oceną rady.

CK prowadzi także ocenę jednostek naukowych uprawnionych do nadawania stopnia naukowego doktora. W 2001 roku zakończono ocenę łącznie w 23 jednostkach. W większości wypadków pozytywnie oceniono działalność rad jednostek, ale w 7 przypadkach Komisja miała poważne zastrzeżenia. Dotyczyły one poziomu wymagań stawianych doktorantom, trafności doboru promotorów i recenzentów, zgodności tematyki przewodów z zakresem uprawnień jednostki, dokumentowania przeprowadzonych czynności w trakcie przewodów. Poddano ocenie 164 przewody, wśród których recenzenci CK wskazali 20, gdzie przedstawiono i obroniono rozprawy nie prezentujące należytego poziomu oraz 23 przewody, w których rozprawy prezentowały niski poziom, z trudem spełniający minimum wymagań. CK uchyliła nałożone wcześniej ograniczenia 2 jednostek uprawnionych do nadawania stopnia doktora. Przedstawiciele poszczególnych sekcji sygnalizują potrzebę zintensyfikowania procesu kontroli przewodów doktorskich.

Komentarze