Konferencja Rektorów Polskich Uczelni Technicznych

Inżynier z przyszłością

– Szacuje się, że w krajach Unii Europejskiej brakuje nie tylko kilkudziesięciu tysięcy informatyków, ale także 2-3 mln inżynierów. Tam rektorzy szukają chętnych do studiowania, my ich mamy, tylko musimy im dać możliwość podjęcia nauki. To zależy od uczelni, ale w jeszcze większej mierze od państwa – mówił prof. Jerzy Dębczyński, przewodniczący KRPUT, rektor PP, podczas drugiego w obecnej kadencji posiedzenia konferencji, które odbyło się w Politechnice Krakowskiej w dniach 24-25 stycznia. Głównym tematem obrad były właśnie ekonomiczne uwarunkowania kształcenia w 25 polskich uczelniach technicznych – tylu członków liczy konferencja, wliczając w to uczelnie o innym profilu, ale mające wydziały techniczne, jak np. UWM, UZ, WAT.

Prof. Marek Rocki, rektor SGH, przewodniczący komisji KRASP ds. opracowania nowych zasad podziału dotacji budżetowej, przedstawił, oparte na modelu wypracowanym przez Instytut Problemów Współczesnej Cywilizacji, szacunkowe zestawienie kosztów kształcenia w uczelniach państwowych. Wyliczona wg tego opracowania dotacja na 660 tys. studentów studiów dziennych, jakich mamy obecnie – przy zaniżonych i niedoszacowanych kosztach w większości pozycji, np. wielkości grup ćwiczeniowych, metrażu wynikającego z norm budowlanych, obciążenia kadry – powinna wynosić ok. 5,8 mld zł. Obecnie wynosi 4,6 mld, czyli 80 proc. tej hipotetycznej sumy. Jak zatem udaje się uczelniom funkcjonować? – Poprzez dekapitalizację majątku, kosztem jakości kształcenia i poprzez dofinansowanie działalności dydaktycznej z innych źródeł – konkludował rektor Rocki. Na razie nie może być mowy o powrocie do algorytmu, który stymulował wzrost liczby studentów, ponieważ ostatnia nowelizacja ustawy o szkolnictwie wyższym zmieniła zasady w tym zakresie i minister edukacji odpowiedzialny jest za finansowanie wynagrodzeń pracowników uczelni. Rektorzy zastanawiali się, czy w konsekwencji nie doprowadzi to do zmniejszenia liczby przyjęć na studia. KRPUT zwraca uwagę politykom na fakt, że nieinwestowanie w naukę i edukację jest równoznaczne z inwestowaniem w ignorancję – napisali w przyjętej uchwale.

Prof. Janusz Rachoń, rektor PG, oraz prof. Marek Niezgódka, dyrektor Interdyscyplinarnego Centrum Modelowania UW, przedstawili realizowany przez Centrum projekt Biblioteki Wirtualnej Nauki (http:/www.icm. edu.pl), która będzie odpłatnie udostępniać on line ponad 3 tys. zagranicznych czasopism naukowych. Dziś na roczną prenumeratę czasopism uczelnie i instytuty wydają ok. 50-70 mln zł. Projekt pozwoli zaoszczędzić znaczną część tej kwoty, ponieważ cena prenumeraty elektronicznej, zwłaszcza kupowanej w dużych pakietach, jest znacznie niższa niż tradycyjnej. Prof. Ryszard Tadeusiewicz przybliżył prace w zakresie tworzenia zasobów Polskiej Biblioteki Internetowej, mającej udostępniać różne zasoby dóbr kultury: książki, czasopisma, starodruki, mapy, reprodukcje dzieł sztuki, a prof. Stanisław Mańkowski, rektor PW, poinformował o powstaniu Wirtualnej Politechniki, stworzonej przez 7 uczelni technicznych, która ma kształcić „na odległość” w zakresie nauk technicznych.

Katalog spraw, które dyskutowano w trakcie obrad, był bardzo obszerny. Mówiono także o problemach polityki kadrowej i akredytacji kierunków technicznych, a o aktualnych problemach instytucji, którymi kierują, mówili Jan Krzysztof Frąckowiak, sekretarz KBN, Tomasz Goban-Klas, wiceminister edukacji, prof. Franciszek Ziejka, przewodniczący KRASP i prof. Jerzy Błażejowski, nowy przewodniczący RGSzW. Konferencja wybrała nowego przewodniczącego Komisji Akredytacyjnej Uczelni Technicznych na kadencję 2003-06. Została nim ponownie prof. Alicja Konczakowska z PG. Uczestnicy konferencji mieli też okazję zobaczyć Krakowski Park Technologiczny, powstający na terenach politechniki na Czyżynach, gdzie, jak mówił prof. Marcin Chrzanowski, rektor PK, zdecydowało się zainwestować kilkanaście firm działających w obszarze wysokich technologii.

(as)

Jubileusz, offset, centrum

Pierwsze w nowej kadencji 2003-06 – i, jak podkreślano, pierwsze w nowym półwieczu działalności Akademii – posiedzenie Prezydium PAN odbyło się 21 stycznia br. w Pałacu Staszica w Warszawie. Przed posiedzeniem prof. Jerzy Kołodziejczak, p.o. prezesa Akademii, wręczył medale 50-lecia PAN. Otrzymali je byli prezesi PAN: prof. Jan Kostrzewa i prof. Leszek Kuźnicki, a także wiceprezesi: prof. prof. Janusz Tazbir, Andrzej Wyczański, Władysław Findeisen i Władysław Markiewicz. Medale odebrali także sekretarze naukowi oraz sekretarze i przewodniczący poszczególnych wydziałów, m.in.: prof. prof. Roman Kulikowski, Tadeusz Bielecki, Andrzej Trzebski, Henryk Samsonowicz i Witold Hensel. Przyznano także prof. Tadeuszowi Orłowskiemu szczególne wyróżnienie Akademii – Medal Kopernika.

Jednym z głównych tematów posiedzenia były kwestie związane z tzw. offsetem, czyli inwestycjami zwycięzców przetargów zbrojeniowych w polską gospodarkę. Chodzi tu nie tylko o producenta samolotu F-16, ale także zwycięzców przetargów na transporter kołowy i inny sprzęt wojskowy dla polskiej armii. Razem będzie to kwota ok. 10 mld dolarów, z czego połowa zostanie zainwestowana poza przemysłem zbrojeniowym. Przewodniczącym komisji offsetowej jest prof. Michał Kleiber, minister nauki, stąd oczekiwanie środowiska naukowego, że znaczna ich część będzie dotyczyć wysokich technologii i w istotny sposób może wesprzeć jednostki naukowe. Obecny na posiedzeniu dr Jan Krzysztof Frąckowiak, podsekretarz stanu w KBN, przedstawił aktualny stan negocjacji i zachęcał do składania konkretnych projektów. Okres, w jakim realizowane będzie całe przedsięwzięcie, to 10 lat, ale w ciągu najbliższych miesięcy negocjowane będą zasady tych inwestycji i podpisywane umowy dotyczące pierwszych projektów. Okazało się, że część dyskutantów domagała się większej ilości informacji o offsecie, ale część informacje o nim już dawno uznała za ważne i przedstawiła konkretne projekty biznesowe.

Prezydium podjęło uchwałę ustanawiającą sieć komitetów naukowych PAN w nowej kadencji oraz określającą zasady wyboru do nich, a także wstępnie zaakceptowało projekt przekształcenia Centrum Upowszechniania Nauki PAN, które pełniło dotychczas rolę pomocniczej placówki naukowej, w placówkę ekspercką pod tymczasową nazwą Centrum Strategii i Rozwoju Nauki PAN. Centrum kierował dotychczas prof. Bogdan Ney, wybrany na przewodniczącego wydziału VII. Ustalono także datę Nadzwyczajnego Zgromadzenia Ogólnego, które wybierze prezesa Akademii. Odbędzie się ono 14 marca br.

(as)

Program 2003

Fundacja na rzecz Nauki Polskiej, uznawana za najważniejsze z pozabudżetowych źródeł finansowania nauki w Polsce, zaproponowała na 2003 r. kilkanaście rozmaitych programów wspierania nauki, na których realizację zamierza wydać 24 mln zł.

Wśród tegorocznych programów znalazły się dwie całkowicie nowe propozycje. Program NESTOR adresowany jest do wybitnych emerytowanych, lecz nadal aktywnych zawodowo uczonych, którzy chcieliby przez pewien czas (do 4 miesięcy) pracować w wybranej krajowej placówce naukowej w innym mieście. Zaś w ramach podprogramu SUBIN/Translacja można starać się o dofinansowanie przekładu na język obcy wybitnych dzieł humanistycznych.
Głównym programem pozostaje Nagroda FNP. Subsydia profesorskie przyznane będą w tym roku w dziedzinie nauk ścisłych.

Bogata oferta stypendialna dla polskich uczonych zawiera: stypendia krajowe dla młodych naukowców, krajowe stypendia wyjazdowe, stypendia dla młodych doktorów, stypendia na kwerendy za granicą, Polskie Stypendium Badawcze w Szkole Studiów Slawistycznych i Wschodnioeuropejskich Uniwersytetu Londyńskiego (SSEES) oraz stypendia konferencyjne.

FNP, podobnie jak w latach ubiegłych, udziela wsparcia instytucjom modernizującym laboratoria naukowe (MILAB), dofinansowuje prace poprzedzające wdrożenie nowych technologii (TECHNE), utrzymuje program subwencji interwencyjnych (SUBIN). W „repertuarze” Fundacji pozostają wciąż programy wydawnicze: Monografie i WYDAWNICTWA. Jesienią zostanie zorganizowana ósma z kolei konferencja z cyklu „Fundacji dyskusje o nauce”.
W ramach współpracy międzynarodowej realizowane będą programy: Polskie Honorowe Stypendium Naukowe im. Aleksandra von Humboldta, stypendia dla naukowców z krajów Europy Środkowowschodniej oraz Eksploratorium Integracji Europejskiej.

(mit)

Pełna wersja programu FNP na rok 2003 dostępna jest w postaci broszurki w biurze FNP lub jako plik pdf na stronie internetowej FNP: www.fnp.org.pl/publikacje/pr_roczne.htm Wszystkie informacje o zasadach konkursów, formularze wniosków oraz dane kontaktowe dostępne są na stronie internetowej FNP: www.fnp.org.pl/programy/indx.htm 
Adres FNP: 02-548 WARSZAWA, ul. Grażyny 11, tel. (22) 845 95 01, fax (22) 845 95 05, e-mail: fnp@fnp.org.pl 

Nagrody Wydziałowe

Wydział VI – Nauk Medycznych: Medale im. Jędrzeja Śniadeckiego: za szczególne osiągnięcia w dziedzinie rozwijania i popularyzacji nauki – prof. Jan Bugajski; za szczególne osiągnięcia w dziedzinie neuro- i psychofarmakologii – prof. Wojciech Kostowski; za wybitne wyniki badań w zakresie materiału genetycznego DNA i RNA oraz osiągnięcia w dziedzinie popularyzacji nauki – prof. Ryszard Słomski; za wybitne osiągnięcia w dziedzinie patologii dermatologicznej i onkologicznej – prof. Leszek Woźniak; za osiągnięcia naukowe, dydaktyczne i organizacyjne w dziedzinie rehabilitacji i popularyzację osiągnięć polskiej szkoły rehabilitacji w kraju i na świecie – prof. Kazimiera Milanowska.

Indywidualna nagroda naukowa: dr hab. Mieczysław Sulikowski z Pomorskiej Akademii medycznej w Szczecinie za cykl prac Problemy połykania po laryngektomiach częściowych nagłośniowych i nadpierścieniowych.

Zespołowe nagrody naukowe: prof. Janusz Nauman (AM Warszawa), prof. Alicja Macke-Nauman (CMKP w Warszawie), dr Monika Puzianowska-Kuźnicka (IMDiK PAN, Warszawa), dr Michał Ambroziak (CMKP Warszawa), dr Janusz Pachucki (AM Warszawa), dr Agnieszka Madej (AM Warszawa) za cykl prac Badania nad potencjalną rolą trijodotyroniny i jądrowych receptorów hormonu tarczycy w raku jasnokomórkowym nerki; prof. Lech Chyczewski i dr hab. Jacek Nikiliński z AM w Białymstoku za cykl prac Badania molekularno-genetyczne w stanach przedrakowych i w raku płuca – implikacje biologiczne i kliniczne.

Laur Medyczny im. Wacława Mayzla – honorowe wyróżnienie i medal (przyznane po raz pierwszy): zespół studentów z AM w Gdańsku za pracę Selectivity of oxidative stress targeting in estrogen-inducted experimental nephrocarcinogenesis.

(ELE)

Uczelnie w statystyce

Wydział Humanistyczny UMCS

Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie został powołany w 1952 r. Z czasem wyłoniły się z niego dwa kolejne wydziały tego uniwersytetu: Wydział Pedagogiki i Psychologii oraz Wydział Filozofii i Socjologii. Obecnie strukturę Wydziału Humanistycznego tworzy 5 instytutów: historii, filologii polskiej, slawistyki, anglistyki i germanistyki; 1 samodzielna katedra archeologii oraz 4 samodzielne zakłady: romanistyki (z jedyną w Polsce specjalnością języka portugalskiego), logopedii, kulturoznawstwa oraz historii i kultury Żydów.

Pod pewnym względem humanistyka jest największym wydziałem UMCS – zatrudnia 97 samodzielnych pracowników naukowych. 35 z nich to profesorowie tytularni, w tym 22 jest zatrudnionych na stanowiskach profesorów zwyczajnych, a 13 na stanowiskach profesorów nadzwyczajnych. 41 doktorów habilitowanych zatrudnionych jest na stanowiskach profesorów UMCS, 14 na stanowiskach adiunktów. Ponadto wydział zatrudnia 146 adiunktów z doktoratami, 126 asystentów, 32 wykładowców i lektorów, 15 pracowników naukowo-technicznych i 20 administracyjnych.

W ciągu 50 lat istnienia wydział opuściło 15 667 absolwentów z tytułami zawodowymi magistra. Obecnie kształci się tam 5516 studentów, z czego 3575 w trybie dziennym, a 1941 w zaocznym i wieczorowym. 4163 studentów kształci się w Lublinie, zaś 1353 w zamiejscowych kolegiach w Biłgoraju, Białej Podlaskiej, Chełmie i Radomiu. Mają oni do dyspozycji 19 kierunków studiów i specjalności. 8 kierunków kształcenia uzyskało akredytację Uniwersyteckiej Komisji Akredytacyjnej. Na studiach doktoranckich kształci się 216 osób, w tym 96 na studiach stacjonarnych, a 120 w trybie indywidualnym.

Wydział Humanistyczny UMCS posiada drugą kategorię w rankingu KBN. Pracownicy wydziału biorą udział w 12 kontynuowanych projektach badawczych i rozpoczęli realizację 17 nowych grantów. W 2001 r. opublikowali oni 809 prac naukowych, w tym 20 książek. W 2002 r. rozpoczęto budowę nowego obiektu wydziału. Trwa procedura przekształcenia katedry archeologii w instytut. W planach rozwoju przewiduje się utworzenie instytutów kulturoznawstwa, bibliotekoznawstwa i informacji naukowej oraz komunikacji społecznej.

Z okazji 50-lecia utworzenia Wydziału Humanistycznego nadano doktoraty honoris causa UMCS prof. Teresie Skubalance, wybitnej językoznawczyni z UMCS oraz prof. Henrykowi Samsonowiczowi, znakomitemu historykowi z Uniwersytetu Warszawskiego i PAN. W muzeum UMCS otwarto wystawę obrazującą dorobek placówki na przestrzeni 50 lat istnienia.

(emp, pik)

„Forum Akademickie” w bibliotekach

„Forum Akademickie” jest czasopismem niskonakładowym. W związku z tym bywa trudno dostępne. Najpewniejszą formą stałego kontaktu z pismem jest prenumerata.

Naszych Czytelników, którzy nie zdecydują się na prenumerowanie „Forum Akademickiego”, informujemy, że pismo jest prenumerowane przez wiele bibliotek zakładowych, instytutowych i wydziałowych w uczelniach. Egzemplarzem miesięcznika powinny dysponować wszystkie biblioteki główne oraz wiele bibliotek instytutów PAN i innych placówek badawczych.

Prosimy pytać o „Forum Akademickie” w biurach rektora i biurach promocji uczelni. Można też liczyć na biblioteki towarzystw naukowych, niektóre biblioteki pedagogiczne i publiczne.

Redakcja

Uniwersytet Jagielloński

Fundusze stypendialne

W tym roku laureatami pięciu funduszy stypendialnych działających w Uniwersytecie Jagiellońskim zostało 366 osób.
Najstarszy fundusz stypendialny, powołany w 1999 r., nosi imię Stanisława Estreichera. Jego zadaniem jest udzielanie pomocy materialnej najzdolniejszym pracownikom i studentom UJ. Dotychczas stypendia z tego funduszu otrzymało 206 osób. W tym roku korzystają z nich 4 osoby, które otrzymują od 500 do 1000 zł miesięcznie.

Z Funduszu Królowej Jadwigi, adresowanego do studentów, doktorantów i pracowników naukowych z krajów Europy Środkowowschodniej, bałkańskich i byłego ZSRR, dotychczas skorzystało blisko 300 osób. W roku akademickim 2002/03 stypendia z tego funduszu otrzymało 125 doktorantów i pracowników naukowych (po 1,5 tys. zł miesięcznie) oraz 30 studentów (500 zł miesięcznie).

Małopolski Fundusz im. Stanisława Pigonia wspiera młodzież akademicką ze wsi i małych miasteczek, obejmując swym zasięgiem studentów wszystkich szkół wyższych Krakowa oraz państwowych szkół zawodowych z Krosna, Tarnowa, Nowego Sącza, Nowego targu i Sanoka. W tym roku stypendia, w wysokości 400 zł miesięcznie przez 10 miesięcy, przyznano 104 studentom – dwukrotnie więcej niż w roku ub. – reprezentującym 14 uczelni. Działalność funduszu finansowana jest z wpłat darczyńców oraz pomocy Urzędu Marszałkowskiego Woj. Małopolskiego.

Fundusz im. Adama Krzyżanowskiego wspiera najzdolniejszych pracowników naukowych UJ. Dotychczas skorzystało z niego 69 uczonych. W obecnym roku akademickim stypendia, w wysokości 1 tys. zł miesięcznie, pobierają 3 osoby.
Najmłodszy – powołany w czerwcu 2002 r. – jest Rektorski Fundusz Stypendialny, wspierający pracowników naukowych UJ. jego laureatami zostało w tym roku akademickim 100 osób. Wysokość stypendium to 10 tys. zł, wypłacane w dziesięciu miesięcznych ratach. Fundusz finansowany jest z zysku uczelni.

Fundusze stypendialne im. Estreichera i Krzyżanowskiego finansowane są przez Fundację Kulturalną Rodziny Pruszyńskich.

Leszek Śliwa

Politechnika Krakowska

Laboratorium multimedialne

28 stycznia w Instytucie Technologii Maszyn i Automatyzacji Produkcji Wydziału Mechanicznego PK otwarto Laboratorium Technik Multimedialnych. 13 komputerów multimedialnych wyposażono w oprogramowanie stworzone przez pracowników instytutu. Przygotowanie laboratorium wymagało położenia ok. 2 km przewodów. Podczas otwarcia laboratorium zaprezentowano możliwość sterowania procesem produkcyjnym przy pomocy tego oprogramowania.
Laboratorium Technik Multimedialnych łączy trzy techniki informatyczne: klasyczne zastosowanie komputerów do obliczeń, gromadzenia i przetwarzania danych; przetwarzanie obrazów, animacje, obróbkę filmów i wizualizację procesów oraz cyfrową rejestrację i obróbkę dźwięku. Laboratorium stworzy studentom możliwość nabywania praktycznych umiejętności w zakresie: projektowania urządzeń technicznych, procesów technologicznych, systemów sterowania produkcją. Pozwoli pracownikom ITMiAP na rozwijanie koncepcji inteligentnych systemów wytwarzania.
Koszt wyposażenia laboratorium został pokryty z dotacji celowej Komitetu Badań Naukowych sumą w wysokości 150 tys. zł, do których wydział dołożył kolejne 103 tys. zł ze środków własnych. W ostatnich latach Wydział Mechaniczny PK otworzył kilka nowych laboratoriów, m.in.: mikroskopii elektronowej, komputerowego wspomagania prac inżynierskich, mikroskopii skaningowej i analizy obrazu oraz zautomatyzowanych systemów wytwarzania.

(ebar)

Akademia Techniczno-Rolnicza w Bydgoszczy

Dziekani wydziałów rolniczych

Ogólnopolskie spotkania władz dziekańskich zostały zainicjowane w marcu 2000 r. w Bydgoszczy przez prof. Zbigniewa Skindera, obecnego rektora, a wówczas dziekana Wydziału Rolniczego ATR. W grudniu 2002 roku Wydział Rolniczy ATR po raz drugi gościł dziekanów i prodziekanów wydziałów rolniczych polskich uczelni rolniczych. Przewodniczący Konferencji Dziekanów, prof. Zbigniew Skinder, zaprezentował w swoim wystąpieniu atrybuty Bydgoszczy jako ośrodka akademickiego oraz znaczenie ATR w środowisku akademickim miasta. Podsumowując 3-letnią działalność konferencji, podkreślił, iż dzięki jej pracom przeprowadzona została akredytacja środowiskowa kierunków studiów realizowanych na wydziałach rolniczych. Doprowadziło to do uporządkowania wielu spraw, m.in. do weryfikacji programów nauczania, skonfrontowania obowiązujących minimów programowych z ich realizacją, dokonania przeglądu kadr, stworzenia systemów hospitacji zajęć. Wskazał również na konieczność formalnego usankcjonowania Konferencji Dziekanów i włączenia jej w strukturę Konferencji Rektorów Uczelni Rolniczych.

Funkcję przewodniczącego konferencji w kadencji 2002-05 zebrani powierzyli prof. Janowi Kucharskiemu, dziekanowi Wydziału Kształtowania Środowiska i Rolnictwa Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.

Istotnym elementem spotkania było wystąpienie prof. Franciszka Rudnickiego z Wydziału Rolniczego ATR, członka zespołu kierunków studiów rolniczych, leśnych i weterynaryjnych Państwowej Komisji Akredytacyjnej, który poinformował o zasadach działania PKA i możliwych konsekwencjach decyzji Komisji. Omawiano także sprawy związane ze stypendiami habilitacyjnymi oraz kształceniem samodzielnej kadry naukowej. Następna konferencja poświęcona będzie dyskusji na temat: pozyskiwania środków pozabudżetowych na działalność naukowo-badawczą, pozyskiwania środków budżetowych na działalność edukacyjną studentów, głównie kształcenie praktyczne, a także spełnienia wymogów procedury akredytacyjnej.

Elżbieta Rudnicka

Uczelnia w statystyce

Szkoła Nauk Społecznych

W zeszłym roku obchodziła dziesięciolecie istnienia. Jak na uczelnię dość niezwykła – przyjmuje tylko tych, którzy już ukończyli studia. Prowadzi wyłącznie kształcenie doktoranckie. Takie były założenia, którym Szkoła Nauk Społecznych, utworzona w 1992 r. z inicjatywy prof. Stefana Amsterdamskiego i ówczesnej dyrekcji Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, pozostaje wierna. Choć jest uczelnią prywatną, studia w niej są bezpłatne. Szkoła finansowana jest przez fundacje zagraniczne, w głównej mierze przez fundację G. Sorosa (HESP), która dubluje środki pozyskane z innych źródeł i funduje stypendia słuchaczom zagranicznym.

Aby się do SNS dostać, trzeba przebrnąć przez kwalifikacyjne sito. Dotychczas o przyjęcie na uczelnię starało się 1060 kandydatów z Polski i 371 osób spoza kraju. 345 Polaków (32 proc.) i 160 osób spoza kraju (43 proc.) miało szczęście zostać studentami SNS. Wszyscy studenci zagraniczni oraz najlepsi studenci z Polski otrzymują stypendia.

Spośród 257 osób, które przyjęto do SNS w latach 1992-97, studia ukończyło 161 osób (63 proc.), w tym 98 zrobiło doktorat (38 proc.). Spośród absolwentów, którzy obronili prace doktorskie, 48 osób znalazło zatrudnienie w szkołach wyższych, 16 w instytutach Akademii Nauk, 7 w organizacjach pozarządowych, 7 w przedsiębiorstwach, a 5 w agencjach rządowych różnych krajów.

W latach 1992-2002 w SNS regularne wykłady i seminaria prowadziło 96 profesorów i doktorów habilitowanych. regularne zajęcia w SNS prowadziło 10 profesorów zagranicznych. Do dziś wykłada w SNS 18 profesorów, spośród 35, którzy podjęli pracę w 1992 r., w chwili powstania uczelni. Obecnie wśród wykładowców są już absolwenci SNS. Działalnością uczelni kieruje prof. Amsterdamski, wspomagany przez Radę SNS oraz Międzynarodowy Komitet Doradczy. Uczelnia dwukrotnie uzyskała Nagrodę im. H. Arendt.

(pik)

Akademia Ekonomiczna w Katowicach

Żyć razem

W dniach 29-30 listopada 2002 r. odbyła się konferencja „Europa, szansa i sztuka życia razem”, zorganizowana przez Centrum Badań i Studiów Europejskich katowickiej Akademii Ekonomicznej. Stanowi ona część programu realizowanego przez paryskie Stowarzyszenie Intelektualistów Chrześcijańskich. Katowickie spotkanie przybrało formę czterech paneli dyskusyjnych. Podczas pierwszego stwierdzono, że podstawowe wartości, na których powinna być budowana europejska jedność, to: solidarność, poszanowanie różnorodności kulturowej i umacnianie tożsamości europejskiej. Zjednoczona Europa musi formować nowe elity, wolne od korupcji. Powinna zwrócić dużą uwagę na problem starzenia się społeczeństwa.

W drugim panelu wskazano, że fundamentem struktur paneuropejskich jest dobrze sformułowane prawo, a w dalszej kolejności rozwój różnych form kształcenia, zwłaszcza uniwersyteckiego. Należy dostosować ofertę kształcenia do potrzeb rynku pracy. Niezbędna jest integracja procesów edukacyjnych. Duże znaczenie będzie miało promowanie bogactwa kulturowego poszczególnych krajów i regionów oraz promowanie myśli humanistycznej. Uczestnicy panelu „Jaki model społeczeństwa europejskiego chcę stworzyć?”, podkreślali takie cechy, jak: solidarność, otwartość, przestrzeganie praw człowieka. Ich zdaniem rozwój społeczeństwa powinien opierać się na pracy i edukacji.
Uczestnicy dyskusji „Nadzieje i obawy różnych grup społecznych związane z integracją europejską – polski punkt widzenia”, liczą na stabilizację i ujednolicenie polskiego systemu prawnego, wzrost poziomu życia, poprawę infrastruktury, zwiększenie inwestycji zagranicznych, poprawę ochrony środowiska. Obawiają się konkurencji na rynku pracy, redukcji zatrudnienia, upadku krajowych firm, utracenia tożsamości narodowej.

W podsumowaniu spotkania wskazano na to, iż integracja nie będzie oznaczać niwelacji różnic kulturowych. Zjednoczona Europa to struktura obejmująca państwa, społeczeństwa i regiony, które nawzajem szanują swą różnorodność.

(mb, mit)

Politechnika Wrocławska

EKOFILIA

W dniach 13-14 grudnia 2002 r. w Filii Politechniki Wrocławskiej w Jeleniej Górze – Cieplicach odbyło się II Sympozjum studenckiego Koła Naukowego EKOFILIA poświęcone odnawialnym źródłom energii. Na podstawie wniosków z wyjazdu studyjnego na Węgry „Śladami geotermii” rozważano – zarówno w aspekcie technologicznym, jak i ekonomicznym – możliwości wykorzystania znajdujących się w regionie jeleniogórskim wód termalnych do celów rekreacyjno-balneologicznych. Referat na temat odnawialnych źródeł energii w Niemczech wygłosili zaproszeni goście z Drezna – przedstawiciele organizacji ekologicznej TUUWI. Rozważano także możliwości wykorzystania biomasy jako paliwa, wykorzystanie energetyki wodnej i energii ze źródeł odnawialnych. Choć podczas dyskusji padło sporo gorzkich słów dotyczących perspektywy rozwoju energetyki wykorzystującej źródła odnawialne w świetle polskiego prawodawstwa, z referatów wynikało, że energia odnawialna jest jedyną racjonalną drogą dalszego rozwoju. Sympozjum zakończyło się dyskusją na temat paliw przyszłości. Zaprezentowano model samochodu o napędzie wodorowym i omówiono działanie ogniw paliwowych.

Prof. Jerzy Świątek przedstawił możliwości otrzymania przez absolwentów polskich uczelni technicznych tytułu zawodowego euroinżyniera oraz korzyści wynikające z jego posiadania. Dzięki uprzejmości Zakładów Energetycznych Jelenia Góra SA, uczestnicy mogli obejrzeć jedną z największych w Polsce elektrowni wodnych w Pilichowicach.

(mk)

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Archiwum Themersonów

Przy Uniwersytecie Śląskim w Katowicach otwarto Archiwum Franciszki i Stefana Themersonów. Zadaniem placówki jest prowadzenie badań naukowych nad oryginalnym dziełem obojga artystów. Katowickie Archiwum jest drugim w świecie miejscem, gdzie zgromadzony jest dorobek artystów.

Podstawą kompletowanych od 1999 roku zbiorów są materiały przekazane do Katowic z londyńskiego Themerson Archive przez Jasię Reichardt i Nicolasa Wadleya. Zbiory obejmują m.in.: książki Themersonów, publikacje prowadzonego przez nich od 1948 roku w Londynie wydawnictwa Gaberbocchus Press (które w oryginalnej szacie graficznej wydawało książki takich twórców, jak: Bertrand Russell, Alfred Jarry i Raymond Queneau), oryginalne rysunki Stefana i Franciszki, projekty okładek książkowych, fotografie, bogaty zbiór obcojęzycznych czasopism awangardowych zbieranych przez Themersonów, rękopisy i maszynopisy, plakaty, obrazy ofiarowane Themersonom przez przyjaciół (m.in. Ewy Kuryluk, Gwen Bernard, Boba Cobbinga, Leslie Queneau, Jana Kubasiewicza), a także nieprzeciętny zestaw memorabiliów.

Zbiory Archiwum przy UŚ mają charakter unikatowy. Zamierzeniem Archiwum jest kompletowanie wszelkich rozproszonych dokumentów, związanych z twórczością Themersonów oraz prac z nią powiązanych, a także popularyzowanie dorobku artystów. Kuratorem Archiwum jest dr Adam Dziadek, historyk i teoretyk literatury, adiunkt w Instytucie Nauk o Literaturze Polskiej UŚ, tłumacz z języka francuskiego (prace J. Derridy i R. Barthesa).

Katarzyna Bytomska

Uniwersytet Wrocławski

Genomika i biotransformacja

W nazwie jednego z reorganizowanych instytutów Uniwersytetu Wrocławskiego pojawiło się słowo „genetyka”. Większość bowiem prac prowadzonych przez badaczy z Instytutu Genetyki i Mikrobiologii dotyczy tej dziedziny. W najbliższym czasie w ramach studiów biologicznych planuje się powołanie nowej specjalności – genetyki. Instytut zatrudnia obecnie 25 nauczycieli akademickich, w tym 5 profesorów tytularnych, 2 doktorów habilitowanych, 18 doktorów oraz 10 pracowników technicznych.

UWr. powołał w ramach IGiM dwie nowe jednostki. Pierwszą jest kierowany przez prof. Stanisława Cebrata Zakład Genomiki. Zespół profesora od kilku lat zajmuje się genetyką in silico. W ciągu 5 ostatnich lat opublikował w renomowanych czasopismach zagranicznych ponad 40 prac naukowych z zakresu analizy genomów oraz dynamiki populacji. Członkowie tego zespołu wykładają nowo wprowadzony do programu nauczania przedmiot genomika. Zespół naukowy uzyskał ostatnio: zespołową nagrodę Polskiego Towarzystwa Genetycznego za osiągnięcia naukowe i zespołową nagrodę ministra edukacji narodowej i sportu. Dr Paweł Mackiewicz i mgr Maria Kowalczuk uzyskali stypendia Fundacji na rzecz Nauki Polskiej dla młodych badaczy, a 5 osób wchodzących w skład najmłodszego pokolenia badaczy to stypendyści ministra edukacji narodowej i sportu. Zespół prof. Cebrata realizuje obecnie 3 projekty finansowane przez Komitet Badań Naukowych, kolejne 2 wnioski oczekują na rozpatrzenie. Zakład działa w oparciu o nowoczesną bazę informatyczną (dwie pracownie komputerowe o powierzchni 150 m2, 25 stanowisk komputerowych).

Również w ramach zreorganizowanego IGiM powstała Pracownia Biotransformacji. Badania zespołu, kierowanego przez dr. Marcina Łukaszewicza, dotyczą regulacji ekspresji genów, metabolizmu i odpowiedzi komórek eukariotycznych na czynniki środowiska. Prace prowadzone przez ten zespół są finansowane z grantów zewnętrznych krajowych i międzynarodowych.

Igor Borkowski

Politechnika Wrocławska

Systemy zintegrowane

Pracownia Integracji Systemów CAD/CAM, wchodząca w skład Centrum Zaawansowanych Systemów Produkcyjnych Instytutu Technologii Maszyn i Automatyzacji Politechniki Wrocławskiej otrzymała kolejny (po Autodesku, Sun Microsystem i 3D System) Certyfikat Partnerskiej Współpracy z IFS (Industrial & Financial Systems – Szwecja) w zakresie zintegrowanych systemów zarządzania przedsiębiorstwem. 

IFS to producent zintegrowanego systemu informatycznego wspierającego zarządzanie w dużych i średnich przedsiębiorstwach. System IFS Applications jest wspólną nazwą rodziny zintegrowanych systemów informatycznych ERP i jest zbudowany zgodnie z technologią portali internetowych. Całość systemu stanowi zestaw 70 komponentów funkcjonalnych (modułów), stosowanych w produkcji, zarządzaniu łańcuchem dostaw, zarządzaniu relacjami z klientem, finansach, projektowaniu, utrzymaniu w ruchu i administrowaniu zasobami. Taka budowa modułowa systemu, oparta na technologii obiektowej, może tworzyć zintegrowane środowisko lub umożliwia działanie każdej z aplikacji osobno. 
Pracowni udostępniono bezpłatnie 30 licencji systemu IFS Applications, co umożliwia prowadzenie zajęć dydaktycznych i prac magisterskich na Wydziale Mechanicznym oraz na Wydziale Informatyki i Zarządzania. System pracuje w środowisku bazy danych i serwera Oracle. Pakiet składa się z wielu modułów (Finanse, Obsługa klienta, Dystrybucja, Produkcja, Zarządzanie zasobami, Remonty, Projektowanie, Zarządzanie projektami, Zarządzanie jakością, Księgowość, Dokumentacja, Analiza zarządcza) i pokrywa użytkowo wszystkie obszary funkcjonowania przedsiębiorstwa.

(mk)

Akademia Rolnicza we Wrocławiu

Nagrody NOT

W konkursie na najlepsze rozwiązania w dziedzinie techniki zrealizowane w 2001 roku, organizowanym przez Wrocławską Radę Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT, nagrodę II stopnia (nie przyznano I nagrody) otrzymał prof. Jerzy Monkiewicz, a wyróżnienia – dr hab. Jan Banasiak, prof. AR i dr inż. Jerzy Bieniek z wrocławskiej Akademii Rolniczej. Ich rozwiązania techniczne zostały zgłoszone do Urzędu Patentowego.

Prof. Jerzego Monkiewicza z Wydziału Biologii i Hodowli Zwierząt nagrodzono za współautorstwo opracowania Minimalizowanie negatywnego wpływu skażonego środowiska metalami ciężkimi – ołowiem, kadmem, arsenem, miedzią i cynkiem na bydło użytkowane w rejonie oddziaływania Kombinatu Górniczo-Hutniczego Miedzi. Zespół prof. Monkiewicza, który współpracował z dr. Janem F?rsterem i Krzysztofem Adamskim z Zakładu Farmaceutycznego „Biowet”, w ramach grantu celowego, realizowanego w latach 1996–98, opracował skład i wyprodukował preparat Monk-1. W wyniku testów okazało się, że stosowanie preparatu w istotny sposób ogranicza wchłanianie metali ciężkich do narządów zwierząt, używanych do produkcji wędlin i przetworów mięsnych.

Prof. Jan Banasiak i dr inż. Jerzy Bieniek z Instytutu Inżynierii Rolniczej otrzymali wyróżnienie za opracowanie Zastosowanie sita daszkowego w kombajnie zbożowym jako rozwiązanie alternatywne do sita płaskiego. W zespole był także dr Jerzy Detyna z Wydziału Mechanicznego Politechniki Wrocławskiej oraz współpracująca z nimi grupa doktorantów. Pomysł skonstruowania sita kształtowego polegał na tym, aby zapewnić parametry czystości ziarna, nie zwiększając kosztów całej konstrukcji, a ponadto, aby można było wymiennie używać sit płaskich na terenach równinnych i sit kształtowych na powierzchniach pochyłych. Na przyszły rok planowana jest konstrukcja prototypu i badania eksploatacyjne w ramach grantu KBN.

(mwj)

Badania naukowe

Sprzed 2,5 mld lat

Ślady życia sprzed 2,5 mld lat w skałach z południowej Afryki odkrył prof. Józef Kaźmierczak z Zakładu Paleobiologii PAN, który wspólnie z prof. Władysławem Altermannem z Uniwersytetu w Pretorii (RPA) prowadził badania starych skał z kratonu Kaapvaal. Kratony są to niezmienione od 2,5 mld lat, czyli od ery archeozoicznej, elementy skorupy ziemskiej.
Dotychczas uważano, że najstarsze prekambryjskie wapienie i dolomity są pochodzenia nieorganicznego. Po raz pierwszy udało się udowodnić, że maty sinicowe, czyli skupiska cyjanobakterii, miały zdolność wytrącania minerałów – węglanu wapnia i magnezu oraz krzemianów. Teraz stwierdzono, że te prekambryjskie skały tworzyły się z udziałem najstarszych mikroorganizmów. Sądząc po ilości tych skał, maty sinicowe, które 2,5 mld lat temu były już bardzo pospolite, musiały pojawić się znacznie wcześniej. Występujące masowo cyjanobakterie mogły bardzo szybko pochłonąć nadwyżki dwutlenku węgla z atmosfery Ziemi, przyczyniając się do zmiany jej składu. Pierwotna atmosfera ziemska zawierała znaczne ilości dwutlenku węgla, co powodowało silny efekt cieplarniany. Zmiana klimatu stworzyła warunki do dalszego rozwoju życia.

(ert)

VIII konferencja naukowo-techniczna

Infrastruktura 
podziemna miast

VIII konferencja naukowo-techniczna „Infrastruktura podziemna miast” odbyła się w dniach 28-29 listopada ub.r. Została zorganizowana przez Instytut Inżynierii Lądowej PWr., przy współudziale Urzędu Miejskiego Wrocławia i Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. we Wrocławiu. Po raz pierwszy spotkanie zostało zorganizowane jako konferencja programowa Polskiej Fundacji Technologii Bezwykopowych i Polskiego Stowarzyszenia Technologii Bezwykopowych – organizacji, które stawiają sobie za zadanie promowanie i rozwijanie technologii bezwykopowego układania i renowacji budowli infrastruktury podziemnej miast. Problem jest wyjątkowo aktualny ze względu na dynamiczny rozwój tego rodzaju budownictwa. Ulokowanie konferencji w nowej strukturze, wobec faktu wstąpienia w 1999 roku Polskiej Fundacji Technologii Bezwykopowych do Międzynarodowego Stowarzyszenia Technologii Bezwykopowych ISTT (International Society for Trenchless Technology), będzie związane ze zmianą charakteru następnych konferencji. Będą one miały zdecydowanie szerszy zasięg, obejmujący także członków stowarzyszeń zagranicznych.

Podstawowym celem tegorocznego spotkania inwestorów, projektantów, wykonawców oraz środowisk naukowych było stworzenie forum dla bezpośredniej wymiany poglądów dotyczących perspektyw rozwoju bezwykopowych technik i technologii, wykonawstwa nowych obiektów i odnawiania oraz modernizacji budowli już użytkowanych. Niektóre z prezentowanych prac naukowych omawiały wyniki analiz teoretycznych i badań laboratoryjnych problemów statyczno-wytrzymałościowych i materiałowych.

Uczestnicy konferencji wskazali na brak krajowych normatywów i innych uregulowań prawnych dotyczących nowoczesnego budownictwa podziemnego w miastach. Szczególnie mocno akcentowano brak norm dla prowadzenia obliczeń statyczno-wytrzymałościowych wielu konstrukcji podziemnych oraz przepisów dotyczących bezpieczeństwa pracy na budowach obiektów realizowanych technikami bezwykopowymi. Podkreślano także ułomność krajowych procedur przetargowych, w których dominującym kryterium przy wyborze oferty są koszty. Uznano to za szczególnie szkodliwe w przypadku budownictwa podziemnego, którego czas eksploatacji jest bardzo długi (często dłuższy niż 100 lat), w związku z czym podstawową rolę w efektywności eksploatacyjnej tych obiektów odgrywa trwałość zastosowanych materiałów.

Cezary Madryas

Polscy fizycy w projekcie ICARUS

Detektor neutrin

Grupa polskich fizyków uczestniczy w międzynarodowym projekcie ICARUS obejmującym badania cząstek elementarnych zwanych neutrinami. Projekt przewiduje budowę w podziemnym laboratorium Gran Sasso w Apeninach we Włoszech specjalnych detektorów do śledzenia neutrin.

Polski zespół, kierowany obecnie przez prof. Agnieszkę Zalewską z Instytutu Fizyki Jądrowej w Krakowie, współpracuje zarówno przy konstrukcji detektora, jak również w przygotowaniu i testowaniu oprogramowania do analizy danych. W skład zespołu wchodzą uczeni i studenci z Instytutu Fizyki Doświadczalnej Uniwersytetu Warszawskiego, Instytutu Fizyki Jądrowej w Krakowie, Akademii Górniczo-Hutniczej, politechnik Krakowskiej i Warszawskiej, Instytutu Problemów Jądrowych w Warszawie, uniwersytetów Wrocławskiego i Śląskiego.

Detektor ICARUS wykorzystuje nowatorską technikę eksperymentalną – duże komory wypełnione ciekłym argonem o temperaturze minus 185 st. C. Technika ta pozwala na przestrzenną rekonstrukcję torów cząstek produkowanych w oddziaływaniach neutrin zachodzących w ciekłym argonie, pomiar ich energii oraz identyfikację elektronów i fotonów.
Dobiega końca pierwszy etap projektu, obejmujący budowę i uruchomienie dwóch modułów o masie ok. 600 ton argonu. Pierwszy z nich przeszedł pomyślnie wszystkie testy w naziemnym laboratorium w Pawii. Zarejestrowano dzięki niemu 28 tys. przypadków oddziaływań promieni kosmicznych. W 2003 r. cały detektor powinien być już zainstalowany w podziemnym laboratorium w Gran Sasso. Rozpocznie się wówczas program fizyczny obejmujący badania oddziaływań neutrin atmosferycznych i słonecznych, a także poszukiwanie dotychczas nie odkrytego procesu rozpadu protonu.
W drugim etapie do 2010 r. detektor ICARUS zostanie rozbudowany do masy ok. 3 tys. ton, co umożliwi m.in. rejestrację przejścia neutrin mionowych w elektronowe.

(ert)

Nominacje 
profesorskie

15 stycznia Prezydent RP wręczył akty nadania tytułu naukowego profesora 67 nauczycielom akademickim oraz pracownikom nauki i sztuki.

Sztuki muzyczne: Marcin Baranowski (AMuz., Poznań), Urszula Bobryk (UMCS, Lublin), Tomasz Bugaj (AMuz., Kraków), Igor Cecocho (AMuz., Wrocław), Zbigniew Czarnota (AMuz., Wrocław), Halina Górniewicz-Urbaś (UŚ – Filia w Cieszynie), Tadeusz Górny (AMuz., Wrocław), Piotr Grajter (AMuz., Łódź), Ryszard Handke (AMuz., Poznań – Filia w Szczecinie), Sławomir Kaczorowski (AMuz., Łódź), Zbigniew Kamionka (AMuz., Kraków), Alicja Kledzik (AMuz., Poznań), Agata Krystyna Młynarska-Klonowska (AMuz., Wrocław), Bogumił Nowicki (AMuz., Poznań), Jan Pilch (AMuz., Kraków), Janusz Pisarski (AMuz., Kraków), Marian Rapczewski (AMuz., Poznań), Jadwiga Romańska-Gabryś (em. prac. AMuz., Katowice), Janina Romańska-Werner (AMuz., Kraków), Gabriela Rzechowska-Klauza (UMCS, Lublin), Stanisław Skoczyński (AMuz., Warszawa), Grażyna Wota (AMuz., Wrocław), Leon Zaborowski (AMuz., Poznań), Włodzimierz Zalewski (AMuz., Warszawa, AMuz., Łódź).

Sztuki plastyczne: Joanna Bebarska (UMK), Piotr Błażejewski (ASP, Wrocław), Włodzimierz Cygan (ASP, Gdańsk), Jacek Damięcki (SGGW, Warszawa), Maria Dziedzic (ASP, Kraków), Maria Górecka (URz.), Józef Jurek (ASP, Poznań), Krzysztof Kiwerski (ASP, Kraków), Teresa Klaman (ASP, Gdańsk), Lech Koliński (ASP, Warszawa), Mariusz Kulpa (ASP, Gdańsk), Roman Kurzawski (ASP, Kraków), Przemysław Lasak (ASP, Wrocław), Paweł Lewandowski (ASP, Wrocław), Jarosław Maszewski (ASP, Poznań), Cezary Ryszard Paszkowski (ASP, Gdańsk), Zbigniew Purczyński (ASP, Łódź), Janusz Sosnowski (PWSFTviT, Łódź), Eugeniusz Stankiewicz (ASP, Wrocław), Janusz Stankowski (ASP, Poznań), Barbara Suszczyńska-Rąpalska (ASP, Kraków), Stanisław Trzeszczkowski (UWM), Jolanta Usarewicz-Owsian (ASP, Poznań), Jolanta Wagner (ASP, Łódź), Piotr Wołyński (ASP, Poznań), Jarosław Zduniewski (ASP, Łódź).

Sztuki filmowe: Józef Tadeusz Robakowski (PWSFTviT, Łódź).

Nauki biologiczne: Sławomir Pikuła (Instytut Biologii Doświadczalnej PAN, Warszawa), Aleksandra Samecka-Cymerman (UWr.), Jacek Metody Szymura (UJ), Wanda Maria Weiner (Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN, Kraków).

Nauki chemiczne: Krystyna Maria Czaja (UO), Andrzej Książczak (PW), Andrzej Lewandowski (PP).

Nauki ekonomiczne: Bogdan Kazimierz Gregor (UŁ), Grażyna Gruszczyńska-Malec (AE, Katowice).

Nauki farmaceutyczne: Jerzy Aleksander Jaśkiewicz (UJ), Maria Zenobia Wolbiś (UM, Łódź).

Nauki humanistyczne: Stanisław Bereś (UWr.), Antoni Marian Cetnarowicz (UJ), Leonarda Dacewicz (UwB).

Nauki medyczne: Marek Radomski (University of Alberta, Edmonton, Kanada).

Nauki techniczne: Jan Michał Zawadiak (PŚ).