Społeczeństwo informacyjne w internecie

Okolice nauki

Tematyka społeczeństwa informacyjnego jest generalnie nieobecna na stronach 
internetowych administracji centralnej, zwłaszcza tych resortów, które w planach 
perspektywicznych rozwoju tego społeczeństwa mają odgrywać ważną rolę.

Helena Dryzek

 Pojęcie społeczeństwa informacyjnego od kilku lat jest wszechobecne w tematyce badawczej, zwłaszcza w 5. i 6. Programie Ramowym UE. W ostatnich latach, za sprawą Rady Europy, rozwój społeczeństwa informacyjnego stał się priorytetowym zadaniem, któremu poświęcono programy „eEuropa” i „eEuropa+” (obejmujący kraje kandydujące do Unii Europejskiej). W konsekwencji tego ostatniego przedsięwzięcia powstały i nadal powstają kolejne wersje polskich programów rozwojowych w tej dziedzinie, ogólnie zatytułowane „ePolska”.

Internet jest najważniejszym wyróżnikiem społeczeństwa informacyjnego, a badanie jego zasobów pozwala ocenić stopień zaspokojenia potrzeb informacyjnych potencjalnych użytkowników. Świadectwem zamożności informacyjnej kraju są jego zasoby elektroniczne, przy czym ważną kwestią jest skala dostępu do Internetu i jego jakość. Według danych Ośrodka Badania Opinii Społecznej (www.obop.com.pl), w pierwszym półroczu 2002 r. w Polsce dostęp do Internetu deklarowało ponad 7 mln osób. Korzystanie z Internetu jest już zjawiskiem dosyć powszechnym. Spełniony jest zatem najważniejszy warunek społeczeństwa informacyjnego – stosunkowo łatwy dostęp do Internetu. Powstaje pytanie, czego społeczeństwo informacyjne może dowiedzieć się z Internetu o... społeczeństwie informacyjnym (SI)? Jakiego rodzaju są to informacje? Z jakich źródeł pochodzą? Czy można je łatwo odnaleźć? W jakim stopniu są kompletne i aktualne? Przedstawiam wyniki analizy polskich zasobów Internetu pod tym kątem i wypływające stąd wnioski.

STRONY ADMINISTRACJI CENTRALNEJ

Jedyna wydzielona strona poświęcona problemom SI jest dostępna w serwisie punktu kontaktowego Komitetu Badań Naukowych (www.kbn.gov.pl/gsi/). Można tu znaleźć wybrane ważniejsze dokumenty o charakterze programowym, dotyczące problemów rozwoju SI, polskie i europejskie, oraz wybrane artykuły i referaty. Mankamentem tej strony jest zbyt mało tematycznych linków. Natomiast najwięcej polskich i europejskich dokumentów dotyczących społeczeństwa informacyjnego można znaleźć (nie na wydzielonej stronie, ale poprzez wyszukiwarkę) na stronie Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej (www.ukie.gov.pl). Inne witryny administracji centralnej praktycznie nie odnotowują tematyki SI. Brak odnośników do tej tematyki na stronach Kancelarii Premiera, Rządowego Centrum Studiów Strategicznych oraz Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu.

W trakcie wykonywania opisywanej analizy witryna Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej funkcjonowała jeszcze jako oddzielne witryny dwóch samodzielnych resortów. W odpowiedzi na hasło „społeczeństwo informacyjne” wyszukiwarka MG wskazała kilka dokumentów o charakterze programowym (zwłaszcza starszych), natomiast wyszukiwarka MPiPS w ogóle nie znalazła żadnych dokumentów na ten temat. Strona Ministerstwa Infrastruktury wprawdzie nie zawiera żadnego odnośnika do tematyki SI, wyszukiwarka również nie wskazuje żadnych dokumentów w odpowiedzi na to hasło, jednak przeglądając witrynę można (pod adresem www.mi.gov.pl/source.php?plik=lacznosc ) znaleźć dokument ePolska-2006. Plan działań na rzecz rozwoju społeczeństwa informacyjnego.

WYŻSZE UCZELNIE

W witrynach internetowych wyższych uczelni tematyka społeczeństwa informacyjnego nie jest nigdzie specjalnie wydzielona. Do informacji na ten temat można dotrzeć jedynie poprzez wyszukiwarki ogólnopolskie lub zainstalowane na stronach uczelni (jeśli są dostępne). Pojedyncze informacje pochodzące z konspektów wykładów, artykułów, wywiadów i komunikatów o konferencjach można znaleźć np. na stronach AGH, Politechniki Wrocławskiej, Uniwersytetu Śląskiego, UJ, UAM, UMK. W witrynie internetowej Szkoły Głównej Handlowej, wśród stron prywatnych pracowników, można znaleźć witrynę „Społeczeństwo informacyjne” (http:// akson.sgh.waw.pl/~ubik/si/). Jest to polski element tzw. europejskiego pierścienia informacyjnego dotyczącego problematyki SI. Na stronie tej m.in. wymieniono liczne inicjatywy instytucjonalne dotyczące SI oraz zamieszczono bardzo wiele linków. Niestety, strona była utrzymywana w 1998 r. i od tego czasu nie jest aktualizowana, co spowodowało, że wiele adresów elektronicznych prowadzi do nieistniejących stron.

W Internecie są również informacje pochodzące od inicjatyw międzyuczelnianych. Na przykład na stronie http://cis.tele.pw.edu.pl/courses.htm  podane są informacje o wykładach dotyczących problematyki SI prowadzonych w międzyuczelnianym Instytucie Problemów Współczesnej Cywilizacji. Poprzez wyszukiwarki można też dotrzeć do pełnych tekstów (elektronicznych wersji) wystąpień na konferencjach i seminariach na temat SI. Dotyczy to np. konferencji „Funkcjonowanie państwa a społeczeństwo informacyjne”, zorganizowanej przez Katolicki Uniwersytet Lubelski ( www.netlaw.pl/warsztaty99/funkcj_pan/index.html ), konferencji „Polskie dylematy w kształtowaniu społeczeństwa informacyjnego. Dylematy cywilizacyjno-kulturowe”, zorganizowanej przez AGH ( www.agh.krakow.pl.agh/dep/INS/konferencja/doc/ ), oraz części referatów z dwóch konferencji „Multimedialne i Sieciowe Systemy Informacyjne”, zorganizowanych przez Politechnikę Wrocławską ( www.zsi.pwr.wroc.pl/zsi/ ).

Informacje na temat SI można również odszukać poprzez elektroniczne katalogi biblioteczne. Na hasło przedmiotowe „społeczeństwo informacyjne” katalogi ponad 20 bibliotek naukowych szkół wyższych, PAN, publicznych i należących do towarzystw naukowych oraz Biblioteki Narodowej wykazują ok. 350 wydawnictw polskich i zagranicznych, najwięcej w BN i BG UMK.

INNE STRONY INTERNETOWE

Hasło społeczeństwo informacyjne jest dosyć wyczerpująco opisane w Wielkiej Internetowej Encyklopedii Multimedialnej serwisu Onet. Nie jest natomiast w ogóle odnotowane w Encyklopedii Wirtualnej Polski. Wiele dokumentów i informacji dotyczących problematyki SI można znaleźć na stronie polskiego serwisu informacyjnego Programu Komisji Europejskiej dla małych i średnich przedsiębiorstw ( www.euroinfo.org.pl ), gdzie w menu głównym jest pozycja „społeczeństwo informacyjne”. Wybrane dokumenty dotyczące SI udostępnia również wortal tematyczny eGov.pl ( www.egov.pl/opracowania/index.php ), poświęcony rozwiązaniom teleinformatycznym i systemom zarządzania wiedzą w administracji publicznej. Na uwagę zasługują strony prywatne, poświęcone w części lub w całości tematyce SI. Na przykład pod adresem http://strony.wp.pl/wp/pavel.k/spoleczenstwo.htm  można uzyskać dostęp do 25 ważniejszych dokumentów z tej dziedziny, polskich i obcych, a na stronie www.netlaw.pl/internet_i_prawo/index.html  zgromadzone są informacje pod hasłem „Prawo w społeczeństwie informacyjnym & Internet”.

W serwisie informacyjnym HiTNews jest dostępna witryna „Sieciowisko” ( www.hitnews.pl/sieciowisko ), której autorem jest student UJ. Witryna powstała w trakcie pisania pracy magisterskiej dotyczącej społeczeństwa informacyjnego i była utrzymywana do maja 2001 r. Można tu znaleźć wiele podstawowych dokumentów dotyczących genezy SI oraz publikacji (artykułów i książek) na ten temat. Na tej stronie jest również link ( http://republika.pl/xonnie/ ) do elektronicznej wersji pracy magisterskiej Polityka w społeczeństwie informacyjnym, powstałej w 1999 r. na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW. Praca zawiera rozdziały dotyczące różnych aspektów powstawania i funkcjonowania społeczeństwa informacyjnego.
Poprzez Internet są również prowadzone badania ankietowe ( http://republika.pl/ewka3/badania.htm ) w ramach pracy magisterskiej w UMK Społeczeństwo informacyjne i jego rozwój (na przykładzie miasta Bydgoszcz). 

Czy tematyka SI jest obecna w prasowych witrynach internetowych? Wyszukiwarki archiwum „Rzeczpospolitej”, „Gazety Wyborczej” oraz „Wiedzy i Życia” wykazują brak dokumentów w odpowiedzi na takie hasło, a dokumenty uzyskane w ten sposób na stronie „Polityki” są nierelewantne. Dobry przeglądowy artykuł na temat SI jest na stronie tygodnika „Wprost” ( www.wprost.pl ), a najwięcej materiałów dotyczących SI (m.in. artykułów i recenzji książek) udostępnia „Forum Akademickie” ( www.forumakad.pl ).

Informacje na temat SI jako tematyki badawczej w ramach 5. i 6. Programu Ramowego UE można znaleźć (poprzez wyszukiwarkę lub menu główne) na stronie Krajowego Punktu Kontaktowego ( www.6pr.pl ). 

OPÓR MAGMY

Badanie stanu internetowych zasobów informacyjnych na podstawie jednego słowa kluczowego (w tym przypadku „społeczeństwo informacyjne”) jest zabiegiem sztucznym, bo pomija się możliwość dostępu do tekstów zaindeksowanych pojęciami synonimicznymi i węższymi. Od czasu Raportu Bangemanna pojęcie to ma jednak tak dobrze określone konotacje i tak zaczęło funkcjonować w dokumentach o znaczeniu strategicznym, w szczególności w nauce i postępie cywilizacyjnym, że wydaje się, iż przy poszukiwaniu informacji na ten temat może i powinno być terminem wiodącym. Okazuje się, że tematyka społeczeństwa informacyjnego jest generalnie nieobecna na stronach internetowych administracji centralnej, zwłaszcza tych resortów, które w planach perspektywicznych rozwoju tego społeczeństwa mają odgrywać ważną rolę. Można również odnieść wrażenie, że w środowisku naukowym jest to temat nieco pass?.
Tematyka ta jest raczej domeną zapalonych hobbystów, czy raczej taką była, gdyż nie wszystkie wartościowe witryny są aktualizowane. Może w kwestii społeczeństwa informacyjnego jesteśmy już jak bohater Moliera, który nie wiedział, że mówi prozą? Chyba jednak nie. Warto byłoby, aby tak znaczące pojęcie było wyraźnie widoczne w rezultatach internetowego wyszukiwania, a nie wyłaniało się opornie z informacyjnej magmy.

dr Helena Dryzek pracuje na Wydziale Matematyki i Nauk Informacyjnych Politechniki Warszawskiej.

Komentarze