Akademia za granicą

Z Życia Akademii

Polska wchodzi do Unii. Stacje zagraniczne PAN już w niej są. 
I to od wielu lat.

Emil Nalborczyk

 Stacje zagraniczne stanowią w strukturze PAN istotne ogniwo współpracy naukowej i naukowo-technicznej z innymi krajami. Promują też osiągnięcia polskiej nauki na forum międzynarodowym. Polska Akademia Nauk prowadzi aktualnie stacje naukowe w Paryżu, Rzymie, Wiedniu i Berlinie. W 1998 r. utworzono też stanowisko stałego przedstawiciela PAN przy Rosyjskiej Akademii Nauk w Moskwie.

Stacje naukowe PAN prowadzą działalność reprezentacyjną i usługową nie tylko w odniesieniu do Akademii, ale całej nauki polskiej. Niezależnie od jednakowych dla wszystkich stacji zadań statutowych, stacje w Rzymie, Paryżu i Wiedniu prowadzą biblioteki i czytelnie dla tamtejszych środowisk naukowych i przebywających za granicą uczonych polskich. Ponadto stacje w Paryżu, Wiedniu i Berlinie oferują stypendystom i innym naukowcom polskim pokoje gościnne.

NA PARYSKIM BRUKU

Stacja naukowa PAN w Paryżu jest najstarszą z jednostek zagranicznych Akademii. Jej początki sięgają roku 1891. Została powołana dekretem prezydenta Republiki Francuskiej i uchwałą Akademii Umiejętności w Krakowie. Polska stacja naukowa rozpoczęła działalność przy Bibliotece Polskiej i w należącym do niej budynku, przekazanym wraz z księgozbiorem przez Towarzystwo Historyczno-Literackie w Paryżu. W okresie utraty niepodległości stacja była jedynym samodzielnym polskim ośrodkiem naukowym za granicą.

Współcześnie stacja utrzymuje i rozwija kontakty z licznymi ośrodkami naukowymi Francji oraz instytucjami polskimi (Biblioteka Polska, Ośrodek Kultury Polskiej w uniwersytecie Paris IV Sorbonne, Instytut Literacki). Efektywność tych kontaktów przejawia się m.in. w organizowaniu wspólnych imprez naukowych i kulturalnych. W latach 2001-02 było ich łącznie 66. Stacja pełni także rolę pomostu między krajem a organizacjami polonijnymi. Pośredniczy również w kontaktach naukowców środkowoeuropejskich (Ukraina, Białoruś) z ich kolegami z Zachodu. Stacja wydaje systematycznie „Roczniki Stacji PAN w Paryżu”, a od niedawna także angielskojęzyczny biuletyn "Science and Society".

W RZYMIE I WIEDNIU    

Tradycje stacji naukowej PAN w Rzymie, powstałej w oparciu o księgozbiór dr. J. Michałowskiego, sięgają 1927 r. Jednak w okresie II wojny światowej oraz w latach 1950-56 stacja praktycznie nie istniała. Jej działalność, już jako placówki PAN, została wznowiona w 1957 r. Jednym z ważniejszych zadań stacji w Rzymie jest udostępnianie bogatych zbiorów bibliotecznych, w skład których wchodzi 30 tys. tomów oraz ok. 50 tytułów czasopism i wydawnictw seryjnych. Wydaje też swoją serię – Conferenze (w latach 2001-02 ukazały się 4 numery). Ale prowadzenie biblioteki to, oczywiście, nie wszystko. Stacja w Rzymie zorganizowała w ciągu dwóch ubiegłych lat 31 imprez naukowych i kulturalnych.

Stacja naukowa PAN w Wiedniu została powołana uchwałą Prezydium PAN w październiku 1985 r. W ostatnich dwóch latach stacja zorganizowała 16 konferencji naukowych, których wyniki opublikowano w nowej serii Conference Proceedings and Monographs, której tom II poświęcono aktualnym problemom biologii środowiskowej i ekotechnologii. W ostatnim czasie stacja podejmuje starania o zorganizowanie na jej terenie naukowego centrum konferencyjnego dla krajów Europy Centralnej i Wschodniej.

U SĄSIADÓW ZZA ODRY    

Stacja naukowa PAN w Berlinie jest najmłodszą ze stacji zagranicznych Akademii. Decyzję o jej utworzeniu podjęto w 1996 r., a oficjalne otwarcie nastąpiło 5 lat później, w budynku użyczonym przez ambasadę RP w Berlinie. Stację utworzono w związku z ożywieniem współpracy polsko-niemieckiej na polu naukowym, politycznym i gospodarczym. Polska Akademia Nauk przed wieloma laty nawiązała bliską współpracę z Deutsche Forschungsgemeinschaft, Max-Planck-Gesellschaft f?r Forderung der Wissenschaften, landowymi akademiami nauk, Ministerstwem Badań i Technologii czy szkołami wyższymi. Współpraca ta systematycznie się rozszerza, ku zadowoleniu obu stron. Powołanie stacji stanowi instytucjonalne potwierdzenie współpracy naukowej, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona niemiecka utworzyła już w Polsce kilka placówek naukowych (Instytut Goethego, Niemiecki Instytut Historyczny, DAAD) i zapowiada utworzenie dalszych przedstawicielstw.

Polskie stacje naukowe za granicą pełniły bardzo ważną rolę w propagowaniu nauki i kultury polskiej, począwszy od okresu zaborów, poprzez okres międzywojenny, w czasie "zimnej wojny" i II RP. Obecnie stacje te przygotowują się do realizowania jakościowo nowej roli, jaką powinny odgrywać po wejściu Polski do Unii Europejskiej. Problem ten był dyskutowany na posiedzeniu Prezydium PAN w maju br. Przewiduje się, że w najbliższych latach sieć zagranicznych stacji naukowych PAN ulegnie rozszerzeniu o nowe placówki w Brukseli i krajach Europy Wschodniej. W stadium negocjacji znajduje się utworzenie przedstawicielstw PAN przy Narodowej Akademii Nauk Białorusi w Mińsku i przy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy w Kijowie. Niezależnie od lokalizacji, zadaniem wszystkich placówek zagranicznych Akademii będzie realizacja nowych zadań na miarę potrzeb rozwoju nauki i kultury w XXI wieku.

Więcej aktualności z życia Akademii na stronach: www.pan.pl

Komentarze