Prawo o szkolnictwie wyższym

Agora

W majowym numerze „Forum” opublikowaliśmy projekt ustawy 
o szkolnictwie wyższym, opracowany przez zespół pod przewodnictwem 
prof. Jerzego Woźnickiego, powołany przez prezydenta RP. Poniżej omawiamy 
najważniejsze zmiany zawarte w projekcie, dotyczące pracowników i studentów.

 Po wcześniejszych konsultacjach i podjęciu przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego inicjatywy ustawodawczej w zakresie tworzenia ustawy o szkolnictwie wyższym, decyzją szefa kancelarii prezydenta z 23 stycznia 2003 r., powołano zespół do opracowania projektu ustawy pod przewodnictwem prof. Jerzego Woźnickiego, prezesa Fundacji Rektorów Polskich. W skład zespołu weszli: prof. Jerzy Błażejowski – przewodniczący Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego, prof. Andrzej Jamiołkowski – przewodniczący Państwowej Komisji Akredytacyjnej, prof. Tomasz Goban-Klas – sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej i Sportu, prof. Piotr Węgleński – rektor Uniwersytetu Warszawskiego, prof. Jan Kopcewicz – przewodniczący Komisji ds. Legislacyjnych Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich, prof. Jan Wojtyła – wiceprzewodniczący Komisji ds. Legislacyjnych KRASP, prof. Andrzej Bałanda – przewodniczący Konferencji Rektorów Szkół Zawodowych, prof. Mirosław Zdanowski – rektor Wyższej Szkoły Ubezpieczeń i Bankowości. W trakcie prac skład zespołu został poszerzony o Przemysława Kowalskiego, przewodniczącego Parlamentu Studentów RP oraz płk. prof. Piotra Sienkiewicza, przedstawiciela ministra obrony.

W pracach zespołu wykorzystywano powstałe wcześniej projekty ustawy o szkolnictwie wyższym oraz inne opracowania. Zespół działał na posiedzeniach plenarnych. Odbył ich dziewięć. Decyzje podejmowano przy spełnieniu warunku kworum, na zasadzie konsensusu (jeśli to było możliwe) albo w głosowaniu większością 2/3 głosów osób obecnych, a przy braku takiej większości pracowano dalej nad danym problemem lub proponowano rozwiązania wariantowe. Biuro prac nad ustawą zapewniła Fundacja Rektorów Polskich, a funkcję sekretarza zespołu pełnił mec. P. Militz.

Noszący datę 26 maja 2003 r. projekt wprowadza szereg zmian w stosunku do obowiązującej ustawy: m.in. dzieli studia na stacjonarne i niestacjonarne (dotychczas dzienne i zaoczne), kieruje większość rozstrzygnięć do statutów uczelni, daje większe uprawnienia senatom i rektorom, wprowadza 4-letnią kadencję władz uczelni. Wprowadza też szereg zmian dotyczących pracowników i studentów.

PRACOWNICY UCZELNI

Zrównano status pracowników uczelni publicznych i niepublicznych, określając umowę o pracę podstawową formą zatrudnienia nauczyciela akademickiego, przewidując jednocześnie możliwość zatrudnienia go na podstawie mianowania, także w uczelni niepublicznej, jedynie w odniesieniu do stanowisk profesora zwyczajnego i profesora nadzwyczajnego pozostawiając uczelni wybór mianowania na czas określony lub nieokreślony.

Wprowadzono delegację dla ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego do ustalenia, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw pracy, minimalnej stawki wynagrodzenia zasadniczego w odniesieniu do poszczególnych stanowisk pracowników uczelni publicznej.

Uregulowano zasady ustalania – częściowo w statucie, a częściowo przez senat – zakresu obowiązków i czasu pracy nauczyciela akademickiego, przewidując ustawowe granice rocznego wymiaru obowiązków dydaktycznych dla poszczególnych grup nauczycieli akademickich oraz prawo rektora do obniżania tego wymiaru, na warunkach określonych w statucie, w odniesieniu do nauczyciela akademickiego, któremu powierzane są ważne zadania na rzecz uczelni.

Ustalono, że czas pracy nauczyciela akademickiego uczestniczącego w sprawowaniu opieki zdrowotnej jest określony także zakresem jego obowiązków związanych z zapewnieniem ciągłej opieki nad pacjentami szpitali klinicznych lub oddziałów innych zakładów opieki zdrowotnej.

Granice rocznego wymiaru obowiązków dydaktycznych (pensum dydaktycznego według nomenklatury dotychczasowej ustawy o szkolnictwie wyższym) dla poszczególnych grup nauczycieli akademickich ustalono następująco:
• od 120 do 240 godzin obliczeniowych – dla pracowników naukowo-dydaktycznych,
• od 240 do 360 godzin obliczeniowych – dla pracowników dydaktycznych, z zastrzeżeniem pkt. 3,
• od 300 do 540 godzin obliczeniowych – dla pracowników dydaktycznych zatrudnionych na stanowiskach lektorów i instruktorów lub równorzędnych.

Wprowadzono możliwość zobowiązania nauczyciela akademickiego do prowadzenia zajęć dydaktycznych w godzinach ponadwymiarowych oraz powierzenia mu, za jego zgodą, prowadzenia zajęć dydaktycznych w wymiarze przekraczającym liczbę godzin ponadwymiarowych, przy czym zasady oraz tryb powierzania tych zajęć określa senat.

wobec nauczyciela akademickiego zatrudnionego w pełnym zakresie obowiązków w uczelni publicznej lub niepublicznej, będącej jego podstawowym miejscem pracy, wprowadzono wymóg zgody rektora na podjęcie dodatkowego zatrudnienia w ramach stosunku pracy lub działalności gospodarczej (w odniesieniu do rektora – zgody senatu albo wskazanego w statucie uczelni niepublicznej organu kolegialnego).

Wprowadzono możliwość wypowiedzenia nauczycielowi akademickiemu warunków pracy lub płacy w przypadku zmian organizacyjnych lub programowych, powodujących zmniejszenie obowiązków dydaktycznych, uniemożliwiające wykonywanie pracy przez pracownika naukowo-dydaktycznego lub dydaktycznego albo powodujące ograniczenie możliwości prowadzenia badań przez pracownika naukowego.

Wprowadzono możliwość rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem akademickim w przypadkach niedostarczenia w wyznaczonym terminie orzeczenia potwierdzającego zdolność do pracy na zajmowanym stanowisku, wydanego przez lekarza prowadzącego badania okresowe lub kontrolne oraz dopuszczenia się plagiatu lub innego oszustwa naukowego, stwierdzonego prawomocnym wyrokiem sądowym lub prawomocnym orzeczeniem komisji dyscyplinarnej.

Odmiennie niż w aktualnej ustawie uregulowano prawo nauczycieli akademickich do urlopów innych niż urlop wypoczynkowy, przewidując możliwość udzielenia, za zgodą rektora, bezpłatnego urlopu naukowego oraz prawo do płatnego urlopu dla poratowania zdrowia – po przepracowaniu 20 lat w uczelni w wymiarze 6 miesięcy. Wprowadzono zasadę, że łączny wymiar urlopu dla poratowania zdrowia w okresie całego zatrudnienia nauczyciela akademickiego nie może przekraczać 2 lat.

Wprowadzono stanowisko profesora wizytującego, na którym może być zatrudniona (na podstawie umowy o pracę) osoba nie spełniająca wymagań ustawowych, jeżeli posiada stopień naukowy doktora oraz wybitne i twórcze osiągnięcia w pracy zawodowej lub artystycznej, uzyskane poza szkolnictwem wyższym i nauką, potwierdzone w trybie określonym w statucie.
Wprowadzono kategorię dyplomowanego informatyka jako nauczyciela akademickiego.

STUDIA I STUDENCI

Zgodnie z wymogami wynikającymi z procesu bolońskiego, tworzącego wspólną przestrzeń szkolnictwa wyższego w Europie, wprowadzono pojęcie studiów pierwszego stopnia (licencjackich i inżynierskich), studiów drugiego stopnia (uzupełniających studiów magisterskich, a na określonych kierunkach – jednolitych studiów magisterskich) oraz studiów trzeciego stopnia (doktoranckich). Określono warunki przyjęcia na studia poszczególnych stopni.

Nawiązując do systemu ECTS, uznanego za standard europejski, wprowadzono wymóg, aby organizacja i tok studiów uwzględniały przenoszenie i uznawanie wyników osiąganych przez studenta w innej uczelni, w tym zagranicznej, zgodnie z zasadami systemu przenoszenia osiągnięć, ustalanymi przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego, po zasięgnięciu opinii RGSzW, PKA, KRASP i Parlamentu Studentów RP.

Określono nominalny czas trwania poszczególnych form studiów, wyrażony w liczbie semestrów, z możliwością jednakże jego określania w formie odpowiedniej liczby punktów w systemie przenoszenia osiągnięć.

Wprowadzono możliwość dołączania do dyplomu studiów pierwszego i drugiego stopnia suplementu, zawierającego zwięzły opis odbytych studiów, upoważniając ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego do ustalenia jego wzoru.

Wprowadzono możliwość wspólnego prowadzenia studiów przez różne uczelnie i instytucje naukowe, na podstawie odpowiedniego porozumienia, regulującego w szczególności zasady i tryb organizacji studiów oraz wydawania dyplomów, w tym wspólnego lub podwójnego. Przewidziano w tym zakresie kontrolę ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego nad uczelniami nie spełniającymi wymogów pełnej autonomii.

Uregulowano formy i zasady udzielania studentom pomocy materialnej, w tym stypendialnej, oraz uprawnienia samorządu studentów w tym zakresie.
Przewidziano możliwość odbywania przez studentów ostatniego roku studiów magisterskich stażu przygotowującego do zawodu nauczyciela akademickiego oraz przyznawania stypendium stażowego na warunkach określonych w statucie.

Umocowano, sankcjonując dotychczasową praktykę, Parlament Studentów RP, jako krajowe przedstawicielstwo samorządów studenckich, przewidując w odpowiednich miejscach stawy obligatoryjne opiniowanie przez Parlament Studentów istotnych spraw.

Wprowadzono, jako regulację szczególną wobec ustawy o języku polskim, możliwość prowadzenia zajęć dydaktycznych, przeprowadzania egzaminów i innych sprawdzianów oraz pisania prac dyplomowych w języku obcym.

Przewidziano możliwość prowadzenia zajęć dydaktycznych z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość także na studiach stacjonarnych.

PRZEPISY PRZEJŚCIOWE I KOŃCOWE

W odniesieniu do pracowników uczelni ustalono, że:
• do stosunków pracy powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się jej przepisy;
• stosunek pracy na podstawie mianowania na stałe przekształca się z dniem wejścia w życie ustawy w stosunek pracy na podstawie mianowania na czas nieokreślony;
• osoba posiadająca przed dniem wejścia w życie ustawy stopień naukowy doktora habilitowanego i zajmująca stanowisko profesora nadzwyczajnego na podstawie mianowania na czas nieokreślony, pozostaje mianowana na tym stanowisku;
• osoba posiadająca przed dniem wejścia w życie ustawy stopień naukowy doktora habilitowanego i zajmująca stanowisko profesora nadzwyczajnego na podstawie mianowania na czas określony, pozostaje mianowana na tym stanowisku do końca okresu mianowania;
• mianowani nauczyciele akademiccy zajmujący stanowisko docenta pozostają mianowani na tym stanowisku. Organem właściwym w sprawach dotyczących stosunku pracy docenta jest rektor szkoły wyższej. Stosunek pracy z docentem wygasa z końcem roku akademickiego, w którym ukończył on 65 lat życia, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia nabycie prawa do emerytury. Jeżeli z ukończeniem 65 lat życia osoba zajmująca stanowisko docenta nie nabyła prawa do emerytury, wygaśnięcie stosunku pracy następuje z końcem roku akademickiego, w którym nabyła to prawo lub w którym ukończyła 70 lat życia;
• mianowani nauczyciele akademiccy zajmujący stanowisko adiunkta pozostają mianowani na tym stanowisku, z zastrzeżeniem okresów rotacyjnych;
• stosunek pracy pozostałych mianowanych nauczycieli akademickich oraz innych pracowników mianowanych przekształca się w stosunek pracy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony;
• rektorzy szkół wyższych, w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, dostosują do przepisów ustawy dokumenty dotyczące nawiązania stosunku pracy z nauczycielami akademickimi oraz pozostałymi mianowanymi pracownikami;
• pracownicy dydaktyczni zatrudnieni na podstawie umowy o pracę zgodnie z przepisami dotychczasowej ustawy o szkolnictwie wyższym, oraz pracownicy naukowo-dydaktyczni i dydaktyczni uczelni niepaństwowych zachowują dotychczasowe stanowiska do czasu dostosowania ich stosunków pracy do przepisów niniejszej ustawy, nie dłużej jednak niż 5 lat.

(as)

Tekst ustawy oraz uzasadnienie projektu i rejestr zmian dotyczących pozostałych rozdziałów projektu dostępny jest na stronie internetowej Fundacji Rektorów Polskich www.frp.org.pl

Komentarze