O czym mówiono w Grazu?

Z prac KRASP

Uzyskanie od państwa gwarancji stabilnego rozwoju wymaga 
odpowiednich zobowiązań i konkretnych działań ze strony szkół 
wyższych, a przede wszystkim zademonstrowania woli realizacji 
reform dostosowujących je do nowej roli w społeczeństwie.

Andrzej Kraśniewski

Wśród wielu istotnych dla uczelni akademickich wydarzeń na przełomie maja i czerwca, umknęła nieco uwadze środowiska Konwencja Uczelni Europejskich, zorganizowana przez European University Association, w dniach 29-31 maja w Grazu. Pierwsze spotkanie miało miejsce w Salamance w marcu 2001 roku.
W Konwencji, która odbywała się pod hasłem „Umacnianie roli uczelni w Europie”, uczestniczyli rektorzy uczelni członkowskich EUA, reprezentanci krajowych konferencji rektorów, osoby desygnowane przez ministerstwa krajów – sygnatariuszy Deklaracji Bolońskiej, a także przedstawiciele Komisji Europejskiej, Rady Europy, UNESCO, Porozumienia Europejskich Organizacji Studenckich oraz innych organizacji działających w obszarze szkolnictwa wyższego – łącznie ok. 600 osób. Głównym celem Konwencji było sformułowanie tez, które mają stać się podstawą do przygotowania tekstu przesłania, adresowanego do ministrów edukacji krajów europejskich, którzy zbiorą się we wrześniu br. w Berlinie.

GWARANCJA ROZWOJU

W trakcie wystąpień plenarnych i dyskusji wielokrotnie odwoływano się do dokumentu Komisji Europejskiej „The role of universities in the Europe of knowledge”, a w dokumentach końcowych zawarto wiele stwierdzeń o istotnym znaczeniu dla polskiego środowiska akademickiego, zwłaszcza w kontekście integracji europejskiej oraz dyskusji na temat roli szkolnictwa wyższego i strategii jego rozwoju.

Przede wszystkim podjęto próbę zdefiniowania systemu wartości, na których jest i powinien być oparty rozwój uczelni europejskich. Za wyróżniki tego systemu uznano: powszechny i równy dostęp do studiów, trwały związek między kształceniem i badaniami naukowymi, europejską kulturę jakości oraz zróżnicowanie kulturalne i językowe. Strategia rozwoju europejskich szkół wyższych powinna zapewniać odpowiednią równowagę w realizacji celów wynikających nie tylko z konieczności sprostania globalnej konkurencji, lecz także misji społeczno-kulturotwórczej uczelni.

W tradycji europejskiej kształcenie na poziomie uniwersyteckim jest traktowane przede wszystkim jako działalność o charakterze publicznym. Odpowiedzialność za zapewnienie uczelniom odpowiednich warunków do realizacji tej działalności spoczywa zatem na organach władzy i administracji publicznej. Chodzi przede wszystkim o zapewnienie stabilności systemu prawnego, regulującego funkcjonowanie szkolnictwa wyższego oraz stabilności zasad finansowania, izolujących uczelnie od chwilowych wahań koniunktury gospodarczej. Równie istotne jest zapewnienie instytucjom akademickim dostatecznego stopnia autonomii, szczególnie w obszarze wewnętrznej organizacji i zarządzania, a także pozostawienie im pola do nowych inicjatyw, zwłaszcza przy pozyskiwaniu pozabudżetowych źródeł finansowania rozwoju. Podstawą współdziałania uczelni z organami administracji publicznej powinny być długoterminowe kontrakty, umożliwiające szkołom opracowanie i realizowanie długookresowych strategii rozwoju.

Uzyskanie od państwa gwarancji stabilnego rozwoju wymaga odpowiednich zobowiązań i konkretnych działań ze strony szkół wyższych, a przede wszystkim zademonstrowania woli realizacji reform dostosowujących je do nowej roli w społeczeństwie. System zarządzania uczelnią musi być efektywny i przejrzysty, a w szczególności musi umożliwiać dokładne rozliczanie się ze sposobu wydatkowania środków publicznych. Sprzyja temu zwykle wprowadzanie do struktur zarządzania osób spoza środowiska akademickiego. Niezbędne jest także wytworzenie i sprawne funkcjonowanie wewnętrznych mechanizmów zapewniania jakości kształcenia i badań.

WYRÓWNAĆ POZIOM

Dla zwiększenia atrakcyjności europejskich uczelni oferowany system kształcenia powinien umożliwiać studentom daleko idącą indywidualizację programu i toku studiów. Porównywalność dyplomów w skali europejskiej należy zapewnić przez uzgodnienia dotyczące pożądanych efektów kształcenia – poziomu wiedzy i zbioru umiejętności osiąganych przez absolwenta, a nie ilościowych charakterystyk programu studiów i warunków jego realizacji. Na sesji plenarnej kończącej Konwencję przedstawiono postulat, aby ani Unia Europejska, ani poszczególne kraje nie wprowadzały regulacji prawnych dotyczących „minimów programowych”.

Studia wyższe na wszystkich poziomach, a zwłaszcza studia II stopnia i studia doktoranckie (traktowane jako studia III stopnia), powinny obejmować elementy pracy badawczej, służące wyrabianiu umiejętności rozwiązywania problemów i ułatwiające absolwentom znalezienie pracy. Istotne znaczenie dla sukcesu idei Europejskiej Przestrzeni Badawczej ma współpraca w dziedzinie kształcenia na poziomie doktorskim, w tym m.in. programy studiów prowadzone wspólnie przez uczelnie z różnych krajów.

Jednym z ciekawszych punktów programu Konwencji w Grazu była oficjalna prezentacja raportu „Trends in Learning Structures in European Higher Education III”, zawierającego obraz przebiegu Procesu Bolońskiego, stworzony m.in. na podstawie ok. 800 odpowiedzi na ankietę opracowaną przez EUA, nadesłanych przez ministerstwa, konferencje rektorów i uczelnie. Tekst raportu i innych dokumentów związanych z Konwencją, jak również wiele innych materiałów dotyczących przebiegu Procesu Bolońskiego, można znaleźć na stronie http://eua.uni-graz.at.
Na zakończenie Konwencji Eric Froment, prezydent EUA, przedstawiając kalendarz najbliższych spotkań organizowanych i współorganizowanych przez Stowarzyszenie, sporo uwagi poświęcił spotkaniu w Lublinie w dniach 28-30 kwietnia 2004 r., organizowanemu przez EUA, KRASP i UMCS z okazji rozszerzenia Unii Europejskiej.

Komentarze