Wydawnictwa Akademii

Z Życia Akademii

Pod szyldem PAN ukazuje się ponad 400 cyklicznych publikacji. 
Potrzeba jednak zmian, by ilość nie oznaczała niskiej jakości. 

Jan Strelau

 Działalność wydawnicza jest jedną z podstawowych form aktywności Polskiej Akademii Nauk, dlatego od wielu lat znajduje się ona w centrum uwagi władz Akademii. 27 lutego 2002 r. Prezydium PAN ubiegłej kadencji powołało zespół pod przewodnictwem prof. Bogdana Neya, którego celem było przygotowanie oceny wydawnictw centralnych, wydawnictw placówek, wydawnictw komitetów naukowych i wydawnictw oddziałów PAN na tle sytuacji wydawniczej w kraju i na świecie oraz wysunięcie wniosków dotyczących polityki wydawniczej PAN. Raport tego zespołu stał się jednym z kryteriów oceny sytuacji w tym zakresie dokonanej przez obecne władze Akademii. 

Obecnie pod szyldem PAN ukazują się 404 tytuły – czasopisma, roczniki i wydawnictwa seryjne. Statystyka ta nie obejmuje licznych monografii i książek pracowników PAN. Wśród ocenionych przez KBN 197 publikacji (o 207 brak danych KBN) aż 127 uzyskało kategorię A, a jedynie 6 publikacji znalazło się w kategorii D, co stawia PAN na pierwszym miejscu w ocenie jakości periodyków. Wysoką rangę czasopism PAN – w relacji do innych instytucji akademickich wydających czasopisma – potwierdza także fakt, że 26 tytułów, głównie w zakresie nauk ścisłych, biologicznych i medycznych, znajduje się na liście filadelfijskiej. Niemal regułą jest, że dominująca liczba czasopism ukazuje się w języku angielskim (z wyjątkiem czasopism humanistycznych). 

SAMI DLA SIEBIE?

Naszkicowany stan rzeczy powinien napawać optymizmem i uwolnić władze PAN od szczególnego angażowania się w działalność wydawniczą. Niestety, tak nie jest i to z kilku powodów. Zbyt wiele czasopism ma charakter lokalny, adresowane są do nielicznego grona czytelników (także wiele anglojęzycznych). Wydawnictwa instytutów i komitetów ograniczają niekiedy skład redakcji, a także rekrutację autorów do własnego grona. Powstaje swego rodzaju „chów wsobny”, co siłą rzeczy prowadzi do obniżenia jakości naukowej publikowanych prac. Nierzadko nakład znacznie przewyższa dystrybucję (prenumeratę i korzystną ze względów finansowych wymianę czasopism). Zbyt wiele czasopism wychodzi w bardzo niskim nakładzie (do 200 egzemplarzy). Z punktu widzenia ekonomicznego nie uzasadnia to ich drukowania. Niezadowalająca jest procedura recenzowania maszynopisów, a niekiedy w ogóle nie dokonuje się ich oceny. Pod szyldem PAN ukazują się więc publikacje, które nie zawsze przynoszą zaszczyt tej instytucji. Szczupłe nakłady finansowe KBN na działalność wspomagającą badania mogą stanowić jedynie formę dofinansowania publikacji. To obliguje redakcje do zdobywania środków ze źródeł zewnętrznych, co często przekracza ich kompetencje menedżerskie. 

Na podstawie analizy stanu publikacji PAN podjęto, w uzgodnieniu z przewodniczącymi wydziałów PAN, decyzję o likwidacji niektórych czasopism (np. 4 czasopism w ramach serii „Bulletin of the PAS”, których nakład wynosi 160-180 egz.). Jednak główny kierunek podniesienia poziomu jakości publikacji i uzdrowienia polityki wydawniczej polegać będzie na przestrzeganiu pewnych postulatów zaakceptowanych na czerwcowym posiedzeniu przez Prezydium PAN. 

PIENIĄDZE DLA WYBRANYCH    

Począwszy od 2004 r. ze środków DWB dofinansowane będą przede wszystkim te publikacje, które według kryteriów KBN posiadają kategorię A. W przypadku wydawnictw z kategorii B i C na dofinansowanie liczyć mogą wyjątkowo tytuły będące jedynymi publikacjami danego komitetu i służące integrowaniu środowiska naukowego. 

Dofinansowywać należy jedynie wydawnictwa spełniające następujące warunki: autorzy nie otrzymują wynagrodzenia za publikowane teksty, maszynopisy podlegają anonimowej recenzji, sporządzanie recenzji jest nieodpłatne, każdy artykuł (rozdział) posiada abstrakt w języku angielskim, w odniesieniu do publikacji anglojęzycznych (także w innych językach) skład komitetu redakcyjnego powinien być międzynarodowy (uwzględniający m.in. udział zagranicznych członków PAN). Są to standardy powszechnie przyjęte w krajach Unii Europejskiej, a także, w odniesieniu do analogicznych publikacji, w Stanach Zjednoczonych. 

W przypadku małych nakładów – poniżej 300 egzemplarzy – publikacje powinny ukazywać się w wersji internetowej. Należy w większym stopniu niż dotychczas dofinansowywać i wspierać wydawnictwa komitetów i towarzystw naukowych, integrujące całe środowisko naukowe danej dyscypliny lub dziedziny nauki. 

Kwartalnik „Nauka”, wydawany przez Prezydium PAN w nakładzie 750 egzemplarzy, będzie się nadal ukazywał, choć powinien w większym stopniu niż obecnie uwzględniać współczesne standardy wydawnicze. Jeszcze w tym roku kalendarzowym władze Akademii rozpoczną przygotowania do publikacji nowego, angielskojęzycznego dwumiesięcznika. Jak informował na majowym Zgromadzeniu Ogólnym PAN prezes prof. Andrzej Legocki: Ma to być aktualne źródło informacji o naszych placówkach, komitetach, ludziach nauki, programach naukowych i podejmowanych inicjatywach. Czasopismo to, adresowane głównie do czytelników zagranicznych PAN, powinno być powszechnie dostępne m.in. w stacjach zagranicznych PAN, a także docierać do wszystkich członków zagranicznych Akademii. 

Więcej aktualności z życia Akademii na stronach www.pan.pl

Komentarze