Strona główna „Forum Akademickiego”

Archiwum z roku 2003

Spis treści numeru 10/2003

O czym mówiono w Berlinie?

Poprzedni Następny

Z prac KRASP

Coraz większego znaczenia nabierają programy 
studiów opracowane i prowadzone wspólnie przez dwie 
lub większą liczbę uczelni z różnych krajów.

Franciszek Ziejka

W dniach 18-19 września, jako członek polskiej delegacji, brałem udział w odbywającej się w Berlinie konferencji ministrów edukacji krajów zaangażowanych w Proces Boloński. Na odbywających się co dwa lata konferencjach tego typu zapadają kluczowe decyzje dotyczące przebiegu procesu tworzenia Europejskiej Przestrzeni Szkolnictwa Wyższego. Od podpisania w 1999 r. Deklaracji Bolońskiej zasięg tego procesu znacznie się rozszerzył, obejmuje on już 40 krajów, a wśród 7 państw, które właśnie dołączyły do tego grona, są m. in. Rosja i Watykan. 

Podczas obrad w Berlinie przyjęto tekst komunikatu, w którym dokonano oceny przebiegu realizacji postulatów Deklaracji Bolońskiej oraz wskazano nowe obszary działań. W pracach nad tekstem komunikatu uwzględniono opinie różnych gremiów związanych ze szkolnictwem wyższym, w tym stanowisko uczelni akademickich. Tekst adresowanego do ministrów przesłania został wypracowany przez środowisko uczelni uniwersyteckich na zorganizowanej w maju br. przez European University Association konwencji akademickiej (pisaliśmy o tym w wakacyjnym numerze „Forum”). 

Na pełne omówienie treści Komunikatu Berlińskiego brak tu miejsca, ograniczę się zatem do uwag dotyczących wybranych kwestii. 

WSPÓLNY DYPLOM

Wobec perspektywy utworzenia Europejskiej Przestrzeni Szkolnictwa Wyższego coraz większego znaczenia nabierają programy studiów opracowane i prowadzone wspólnie przez dwie lub większą liczbę uczelni z różnych krajów (joint degrees). Studia prowadzone w dwóch lub większej liczbie krajów mogą stać się wyróżnikiem europejskiego szkolnictwa wyższego, wydają się one bowiem propozycją trudną do realizacji w systemach szkolnictwa wyższego Stanów Zjednoczonych, Japonii czy Australii. Rozwój wspólnie prowadzonych programów studiów jest jednak hamowany przez bariery legislacyjne. W szczególności nierozwiązany pozostaje problem wydawania i uznawalności „wspólnego dyplomu” – dokumentu sygnowanego przez przedstawicieli uczelni z różnych krajów uczestniczących w realizacji programu, a także problem akredytacji wspólnie prowadzonych programów studiów. Ministrowie zebrani w Berlinie podjęli zobowiązanie działania na rzecz usunięcia do 2005 r. barier ograniczających rozwój studiów, w których organizację zaangażowane są uczelnie z różnych krajów. 

Biorąc pod uwagę korzyści, jakie wnosi powszechne stosowanie na europejskim rynku pracy „Suplementu do dyplomu” (Suplement wydawany w języku „międzynarodowym” zawiera informacje określające charakter wykształcenia: opis systemu studiów wyższych w danym kraju, charakterystykę zrealizowanego programu studiów oraz rejestr indywidualnych osiągnięć studenta), ministrowie zobowiązali się, że we wszystkich krajach uczestniczących w Procesie Bolońskim począwszy od roku 2005 „Suplement do dyplomu” będzie wydawany bez dodatkowej opłaty każdemu absolwentowi studiów wyższych. 
Podkreślając znaczenie współdziałania na forum europejskim w zakresie podnoszenia jakości kształcenia, ministrowie podjęli zobowiązanie, że do 2005 r. w każdym z krajów – sygnatariuszy Komunikatu Berlińskiego zostanie stworzony system zapewniania jakości, obejmujący ocenę (wewnętrzną i zewnętrzną) programów lub instytucji oraz publikowanie jej wyników. System taki powinien przewidywać udział ekspertów zagranicznych w ciałach akredytujących i inne formy współpracy międzynarodowej. 

DWA FILARY

Wśród tematów, które po raz pierwszy były przedmiotem obrad ministrów, tzn. nie były omawiane ani w Deklaracji Bolońskiej, ani w podpisanym w 2001 r. Komunikacie Praskim, znalazło się zagadnienie prowadzenia badań naukowych w uczelniach i związku kształcenia z pracami badawczymi. Związek taki powinien mieć charakter nierozerwalny. Nie znaczy to jednak, że każda uczelnia winna prowadzić badania we wszystkich dyscyplinach będących przedmiotem jej działalności dydaktycznej. Niezbędne jest dokonanie właściwego wyboru. Jednym z kryteriów takiego wyboru powinno być priorytetowe traktowane badań interdyscyplinarnych. Związek kształcenia i badań naukowych w naturalny sposób wiąże Europejską Przestrzeń Szkolnictwa Wyższego z Europejską Przestrzenią Badawczą, zdaniem uczestników Szczytu Berlińskiego, są to dwa filary, na których oparty jest proces tworzenia „Europy wiedzy”. Powiązanie kształcenia i badań naukowych powinno odbywać się już na studiach II stopnia – akademickie studia II stopnia powinny obejmować elementy pracy naukowej. Istotne znaczenie dla sukcesu idei „Europy wiedzy” ma także współpraca między uczelniami w kształceniu na poziomie doktorskim. Stanowiło to podstawową przesłankę zawartego w Komunikacie Berlińskim postulatu rozszerzenia zdefiniowanej w Deklaracji Bolońskiej dwustopniowej struktury studiów i włączenia w nią studiów doktoranckich traktowanych jako studia III stopnia. 

I już na zakończenie informacja o nieco innym charakterze. W okresie między spotkaniami ministrów Proces Boloński jest koordynowany przez grupę roboczą, którą tworzą przedstawiciele krajów – sygnatariuszy dokumentów podpisywanych na kolejnych spotkaniach oraz przedstawiciele Komisji Europejskiej. Działania podejmowane przez tę grupę są konsultowane ze wskazanymi organizacjami międzynarodowymi. Ministrowie zgromadzeni w Berlinie zdecydowali, że do grona czterech takich organizacji – Rady Europy, EUA, EURASHE i ESIB – dołączone zostanie European Center for Higher Education – UNESCO/CEPES. Wielka to zasługa i osobisty sukces naszego rodaka dr. Jana Sadlaka, dyrektora UNESCO/CEPES i wielkiego przyjaciela polskich uczelni. 
 

Komentarze