Zmiany w PAN

Z Życia Akademii

Mija pół roku działalności nowych władz Akademii. To za krótko, by dokonać istotnych zmian w funkcjonowaniu PAN, 
ale wystarczająco długo, by je zapoczątkować.

Piotr Kossobudzki, rzecznik prasowy PAN

 Polska Akademia Nauk, choć bez wątpienia zasłużona dla rozwoju badań w Polsce, musi dostosować się do warunków współczesności, aby nie stać się naukowym skansenem. Obecne władze Akademii pracują nad usprawnieniem wszystkich aspektów jej działalności.

Wizytówką Akademii są jej placówki naukowe – instytuty, centra, zakłady i stacje badawcze. Według najnowszej klasyfikacji Ministerstwa Nauki i Informatyzacji, prawie 3/4 placówek PAN zaliczono do pierwszej i drugiej kategorii (w 5-stopniowej skali ocen). Jednak 12 proc. dostało „trójkę”. To sygnał, że w tych placówkach, choć nielicznych, źle się dzieje. Takim sytuacjom ma zapobiegać przegląd instytutów, rozpoczęty w tym roku. Wewnętrzny audyt pozwoli wcześniej reagować na niepokojące sygnały. Okazją do zapoznania się z dorobkiem danej placówki mają też być seminaria towarzyszące corocznym sprawozdaniom, w których uczestniczyliby prezesi i przewodniczący wydziałów PAN. Wówczas osiągnięcia byłyby przedstawiane przez samych uczonych w formie wykładów i sesji plakatowych. Tego typu prezentacje odbywają się już w wielu placówkach, ciesząc się dużym zainteresowaniem nie tylko pracowników, ale i gości.
Usprawnieniu funkcjonowania może służyć łączenie mniejszych placówek, jak w przypadku Zakładu Amin Biogennych oraz Centrum Mikrobiologii i Wirusologii, które utworzyły łódzkie Centrum Biologii Medycznej i Mikrobiologii. Czasami jedynym wyjściem jest likwidacja placówki i takie decyzje także były podejmowane. Zlikwidowano Instytut Ekologii, którego prace podjęło mniejsze Centrum Badań Ekologicznych. Planuje się także powołanie międzynarodowego centrum hydrobiologii pod egidą UNESCO.

DRUKIEM I W INTERNECIE

W poprzednim felietonie na łamach „FA” prof. Jan Strelau, wiceprezes PAN, opisywał założenia polityki wydawniczej Akademii. Nie pozostają one na papierze, trwa reorganizacja czasopism wydawanych pod egidą PAN i przy jej finansowym wsparciu. W przypadku niektórych periodyków liczba czytelników nie uzasadnia dalszego ich wydawania. Jeśli przyczyną jest niski poziom merytoryczny lub np. ich tematyka odbiega od zainteresowań naukowców danej dziedziny, to takie pismo nie powinno się dalej ukazywać. Na razie zawieszono kilkanaście tytułów. Są oczywiście przypadki, gdy mała liczba czytelników nie jest wyznacznikiem wartości i znaczenia periodyku. Tak jest np. w przypadku czasopism dotyczących wąsko wyspecjalizowanych badań. Nierzadko są one jedynym tytułem w danej branży i pełnią rolę integrującą środowisko ekspertów. Warto je utrzymać, rozważywszy jednak poważnie możliwość wydawania ich wyłącznie w wersji elektronicznej.

Oczywiście, wydawnictwa specjalistyczne to nie jedyna forma rozpowszechniania wyników badań. W kręgach naukowych nierzadkie są utyskiwania, że społeczeństwo nie rozumie potrzeby rozwijania polskiej nauki i inwestycji w tej dziedzinie. I nie zrozumie, jeśli uczeni nie zaczną aktywnie promować swych osiągnięć i w przystępny sposób tłumaczyć roli nauki we współczesnym świecie. Akademia aktywnie włącza się w nurt działań popularyzatorskich. Od jesieni wznawia działalność Wszechnica PAN – całoroczny, otwarty dla wszystkich zainteresowanych, cykl wykładów, prowadzonych przez wybitnych uczonych z różnych dziedzin – przygotowywany we współpracy z Towarzystwem Naukowym Warszawskim. Trwają prace nad nowoczesnym dwumiesięcznikiem, który w każdym numerze będzie prezentował najciekawsze i najwartościowsze badania prowadzone w placówkach Akademii oraz przez jej członków. W tej chwili niezwykle trudno jest bowiem dotrzeć do aktualnej, w popularny sposób przedstawionej informacji o pracach polskich uczonych.

WSPÓLNYMI SIŁAMI    

Jednym z najważniejszych, długofalowych celów władz PAN jest zwiększenie integralności polskiej nauki. Ciągle zbyt wyraźne są podziały na pracowników uczelni, instytutów resortowych, PAN... Potrzeby środowiska naukowego w Polsce są wystarczająco marginalizowane, by nie osłabiać go jeszcze bardziej brakiem koordynacji działań i jednolitego stanowiska w kluczowych kwestiach.

Dlatego Akademia nawiązuje bliższą współpracę ze środowiskiem wyższych uczelni. Odbywają się wspólne posiedzenia Prezydium PAN i Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich, podczas których uzgadniane są stanowiska w najważniejszych sprawach, trwają przygotowania do prowadzenia wspólnych z uczelniami studiów doktoranckich w placówkach PAN, które nie mogą ich organizować samodzielnie. Troska o integralność nauki to także opiniowanie przygotowywanych przez MNiI projektów aktów prawnych dotyczących całego środowiska uczonych. To również inicjatywy podejmowane wspólnie z Polską Akademią Umiejętności (np. dni nauki rosyjskiej w Polsce) i TNW (wykłady wszechnicy).

Trudno byłoby zabierać się do takiej współpracy, nie przyjrzawszy się najpierw funkcjonowaniu własnej instytucji. Nie chodzi tu jedynie o zmiany działalności placówek Akademii, cieszących się przecież znaczną autonomią. Poprawić można (i trzeba) również funkcjonowanie PAN jako korporacji. Dyskutowano np. propozycję, by zgłaszając kandydatów na członków PAN uwzględniać przedstawicieli nowych, dynamicznie rozwijających się kierunków badań. Nie bez znaczenia są również zmiany w Kancelarii PAN. Zracjonalizowano jej strukturę, co powinno usprawnić pracę i zapewnić bardziej efektywny rozdział zadań między pracowników administracyjnych.

Więcej aktualności z życia Akademii na stronach: www.pan.pl 

Komentarze