Studia transgraniczne w Uniwersytecie Nysa

Życie akademickie

Uniwersytet Nysa jest przykładem internacjonalizacji procesu nauczania, 
a także przedsięwzięciem mającym na celu wzmocnienie społecznych 
postaw mieszkańców Euroregionu Nysa.

Maciej Pawłowski, Jan Skonieczny

27 listopada 2000 r. rektorzy trzech uczelni: Politechniki Wrocławskiej, Uniwersytetu Technicznego w Libercu i Wyższej Szkoły Technicznej w Zittau/G?rlitz, podpisali oświadczenie o rozpoczęciu wspólnego przedsięwzięcia pod nazwą Uniwersytet Nysa (Neisse University). Celem jego jest kształcenie kadr Euroregionu Nysa (ERN).

Euroregion Nysa obejmuje trzy obszary przygraniczne Polski, Czech i Niemiec, związane wielowiekową tradycją wspólnych interesów. Jego szczególne miejsce wynika z położenia na granicy Unii Europejskiej z krajami Europy Środkowej, które aspirują do członkostwa w strukturach europejskich. ERN był uznawany do niedawna za region kryzysowy i to w wymiarze europejskim. Rozpad tradycyjnych gałęzi przemysłu, wyraźna marginalizacja terenów przygranicznych, prowadziły do silnych konfliktów socjalno-ekonomicznych, wywołujących znaczne ruchy migracyjne. Niewątpliwe walory przyrodnicze i krajobrazowe regionu zostały niestety pomniejszone, a niekiedy wręcz zdegradowane przez silny rozwój przemysłu wydobywczego i energetycznego. Zatem nie można mówić o turystyce jako jedynej szansie rozwoju regionu. Wydaje się, że taką szansą będzie nieobciążający środowiska naturalnego rozwój małych i średnich przedsiębiorstw, a tym samym tworzenie nowych miejsc pracy. Uwzględnić trzeba, iż rozwój ten musi zachodzić w trzech krajach Euroregionu na możliwie jednakowym poziomie. Niewątpliwie motorem postępu będzie innowacyjność, transfer technologii oraz dostosowanie istniejących rozwiązań do nowych warunków. Krótko mówiąc, kluczowym zagadnieniem będzie przepływ i zarządzanie informacją oraz komunikacją społeczną.

WSPÓLNE CELE

W ramach ERN w sferze edukacji podjęto wiele działań dotyczących nauczania transgranicznego. Jednym z nich było zawiązanie się grupy inicjatywnej mającej na celu wspólne kształcenie studentów w ramach wspólnego przedsięwzięcia pod nazwą Uniwersytet Nysa. Każda z trzech uczelni przystępujących do tego przedsięwzięcia kierowała się własnymi przesłankami. Można jednak w podjęciu decyzji o współpracy znaleźć kilka wspólnych celów. Są nimi: internacjonalizacja procesu nauczania (przesłanka edukacyjna), wzmocnienie społecznych postaw mieszkańców ERN (przesłanka społeczna), wzmocnienie pozycji konkurencyjnej mieszkańców ERN (przesłanka gospodarcza), integracja mieszkańców ERN wokół idei wspólnej Europy (przesłanka polityczna).

Uniwersytet Nysa jest przykładem internacjonalizacji procesu nauczania. W erze „globalnej nauki” istnieje konieczność prowadzenia zajęć dla studentów w języku angielskim we wszystkich uczelniach. Wiele uczelni na Zachodzie od wielu lat tak postępuje i dzięki temu zwiększyło liczbę studentów zagranicznych nawet do 20 proc. ogólnej liczby studiujących. Obecnie w Politechnice Wrocławskiej studiuje około 100 obcokrajowców (na 27 tys. studentów), w tym kilku w ramach programu SOCRATES/ERASMUS. W ramach tego programu co roku wyjeżdża na studia do krajów UE około 120 studentów. Zestawienie tych liczb pokazuje, że więcej studentów wyjeżdża na studia za granicę niż przyjeżdża do Wrocławia.
Uniwersytet Nysa jest przedsięwzięciem mobilizującym pracowników Politechniki Wrocławskiej do prezentacji treści aktualnych i przydatnych w życiu gospodarczym przyszłych absolwentów. Uczelnia jest również cennym i ważnym przedsięwzięciem o wymiarze europejskim, zgodnym z celami deklaracji bolońskiej „stworzenia europejskiej przestrzeni kształcenia i podniesienia konkurencyjności edukacji europejskiej”, którą podpisali w 1999 roku przedstawiciele 29 państw, w tym Polski, Czech i Niemiec.

Uniwersytet Nysa jest przedsięwzięciem społecznym, mającym na celu wzmocnienie społecznych postaw mieszkańców Euroregionu Nysa. W wyniku wspomnianych już niekorzystnych zjawisk, występuje zmniejszanie się liczby mieszkańców regionów przygranicznych Polski, Czech i Niemiec. Warto w tym miejscu wspomnieć, że spis ludności w województwie dolnośląskim, przeprowadzony w ubiegłym roku, wykazał, iż zmniejszyła się liczba mieszkańców w porównaniu do 1988 roku. Podobne tendencje wystąpiły w Euroregionie Nysa. Neisse University ma przyciągnąć młodych ludzi, którzy po ukończeniu nauki pozostaną w Euroregionie Nysa, znajdą w nim pracę i założą rodzinę.

Uniwersytet Nysa jest przedsięwzięciem gospodarczym, mającym na celu wzmocnienie pozycji konkurencyjnej mieszkańców ERN wobec innych części Europy. Zakłada się, że rozwój gospodarczy krajów UE, która od 1 maja 2004 roku powiększy się o 10 nowych państw, w tym Polskę i Czechy, opierać się będzie na rozwoju euroregionów. Aby temu wyzwaniu sprostać, euroregiony powinny posiadać odpowiednią infrastrukturę i kadrę, która będzie podejmować racjonalne decyzje. Jeśli chodzi o infrastrukturę, to jej rozbudowa wymaga zaangażowania dużych środków finansowych. Mamy nadzieję, że odpowiednie środki finansowe napłyną z Brukseli w postaci wspólnych projektów inwestycyjnych. Uniwersytet Nysa chce w tym procesie uczestniczyć. Dodatkowo postawiliśmy sobie za cel przygotowanie ludzi do aktywnego uczestnictwa w tych procesach gospodarczych i społecznych. Dlatego nasze wysiłki edukacyjne są nakierowane na rozwój u studentów takich cech jak: przedsiębiorczość, przywódczość, innowacyjność, umiejętność komunikowania się w języku angielskim, w językach naszych trzech krajów oraz umiejętność wykorzystywania technologii informatycznych. Mamy nadzieję, że nasi absolwenci przyczynią się do takich zmian w ERN, aby nie był on postrzegany jako region, w którym dominuje zatruwający środowisko przemysł wydobywczy, lecz gdzie rozwijają się usługi produkcyjne i turystyczne, a jego mieszkańcy chcą w nim żyć i pracować.

Uniwersytet Nysa jest przedsięwzięciem politycznym, mającym na celu integrację mieszkańców ERN wokół idei wspólnej Europy. W wyniku zmian społeczno-politycznych po 1989 r. pojawiły się – obok wolności politycznej i gospodarczej oraz swobody podróżowania – zjawiska dotychczas praktycznie nieznane mieszkańcom Polski, Czech i Niemiec wschodnich, tj. bezrobocie, masowa przestępczość i niepewność jutra. Zjawiska te wzmocniły zachowania antydemokratyczne i rasistowskie, wyrażające się m.in. w postawie braku tolerancji wobec innych oraz ksenofobii. Wartości prezentowane studentom podczas wykładów mają przeciwdziałać tym negatywnym zjawiskom, a wspólne studiowanie i życie w akademiku studentów z Polski, Czech i Niemiec, wzajemne poznawanie języka i kultury pozwolą przezwyciężyć istniejące w społeczeństwach stereotypy o sąsiadach.

Inną przesłanką traktowania Uniwersytetu Nysa jako przedsięwzięcia politycznego jest przekonanie Polaków, Czechów i Niemców ze wschodnich landów – założycieli uczelni, że nie należą do „nowej” (czytaj: gorszej) Europy, ale że z narodami Europy Zachodniej są w stanie tworzyć wartości wspólne i potrzebne całej Europie. Warto w tym miejscu przypomnieć wypowiedź prof. Reichela, rektora Wyższej Szkoły Technicznej w Zittau, który kończąc swoje przemówienie po podpisaniu umowy o powołaniu Uniwersytetu Nysa powiedział: Wierzę, że z naszym przedsięwzięciem, jakim jest Neisse University, zmierzamy nie tylko we właściwym, ale jedynym możliwym kierunku, gdyż nie chcemy przespać rozwoju Europy, ale być jego siłą napędową.

PRZEŁAMYWANIE BARIER

1 października 2001 roku 26 studentów (12 kobiet i 14 mężczyzn) z Polski, Czech i Niemiec rozpoczęło studia w Libercu na kierunku zarządzanie i marketing, na specjalności zarządzanie informacją w przedsiębiorstwie. Zajęcia prowadzą profesorowie i nauczyciele akademiccy z trzech współpracujących uczelni. Wszystkie zajęcia odbywają się w języku angielskim. Niektóre prowadzą również zaproszeni profesorowe z innych uczelni polskich i zagranicznych. Na przykład w tym roku w Polsce prawo europejskie wykładał profesor Uniwersytetu Europejskiego Viadrina z Frankfurtu nad Odrą. Po 3,5-letnich studiach (3-letnich dla studentów z Czech i Niemiec) absolwenci Neisse University otrzymają tytuł inżyniera (becholer). Elementem wyróżniającym specjalność zarządzanie informacją w przedsiębiorstwie jest to, że każdy rok studiów odbywa się w murach każdej uczelni uczestniczącej we wspólnym przedsięwzięciu. Pierwszy rok studiów odbywa się w Uniwersytecie Technicznym w Libercu, drugi rok w Filii Politechniki Wrocławskiej w Jeleniej Górze, a trzeci w G?rlitz. Obecnie na pierwszym roku studiuje 26 studentów (15 kobiet i 11 mężczyzn).
Studenci Uniwersytetu Nysa w trakcie pobytu za granicą uczą się, oprócz angielskiego, języka kraju gospodarza oraz poznają jego kulturę. Studenci z Polski uczą się czeskiego i niemieckiego, studenci z Czech – polskiego i niemieckiego, a studenci z Niemiec – czeskiego i polskiego. W ten sposób przełamywana jest bariera komunikacji społecznej pomiędzy studentami naszych uczelni. Zajęcia w Uniwersytecie Nysa trwają od 2 lat w Libercu i Jeleniej Górze. 1 lipca 2003 r. odbyła się immatrykulacja w Uniwersytecie Nysa w G?rlitz. W przyszłym roku naukę w uczelni ukończą pierwsi jej absolwenci.

Studenci w trakcie studiów w Uniwersytecie Nysa zaliczają kursy z obszaru: matematyka (moduł 1), informatyka (moduł 2), ekonomia i ekonomika przedsiębiorstwa (moduł 3), komunikacja społeczna (moduł 4), zarządzanie informacją (moduł 5), psychologia (moduł 6) i przedmioty do wyboru (moduł 7).

Podczas studiów studenci mają możliwość odbywania praktyk studenckich w przedsiębiorstwach. Zgodnie z umową, organizacją praktyk zajmuje się strona niemiecka. Jest to dobre rozwiązanie, ponieważ studenci z Polski i Czech mają możliwość zapoznania się z organizacją pracy oraz nowoczesnymi technologiami.

Studiując za granicą młodzi ludzie korzystają z takich samych przywilejów, jak ich miejscowi koledzy. M.in. otrzymują legitymacje studenckie, mogą również korzystać z zaplecza socjalno-sportowego.

KONIECZNY KOMPROMIS

Do przygotowania wspólnego programu nauki w Uniwersytecie Nysa konieczne było zawarcie kompromisu. Jego przyczyną były różnice w standardach nauczania w Polsce, Czechach i Niemczech. Np., zgodnie ze standardami nauczania w Politechnice Wrocławskiej, polscy studenci powinni zaliczyć kurs fizyki. Studenci z Niemiec i Czech nie muszą tego robić, bo takiego kursu nie mają w programach swoich studiów. Podczas nauki w Jeleniej Górze polscy studenci uczestniczą w wykładach z fizyki. Są one dla nich obowiązkowe. Podobnie jest z zajęciami z wychowania fizycznego, obligatoryjnymi dla polskich studentów. Warto podkreślić, że studenci z Czech i Niemiec dobrowolnie uczestniczą w zajęciach z fizyki i wychowania fizycznego.

Studia w uczelni są wydłużone o semestr dla polskich studentów. Zgodnie ze standardami nauczania w Politechnice Wrocławskiej, studia inżynierskie trwają co najmniej 7 semestrów. Natomiast studia w Uniwersytecie Technicznym w Libercu i w Wyższej Szkole Technicznej w Zittau trwają 6 semestrów, po których absolwenci otrzymują tytuł becholera.

W trzech uczelniach występują różne systemy oceny studentów. W Politechnice Wrocławskiej jest pięciopunktowa skala ocen. Również pięciopunktowej skali ocen używa Wyższa Szkoła Techniczna w Zittau, z tą jednak różnicą, że np. ocenę bardzo dobrą oznacza się w Polsce cyfrą 5, a w Niemczech 1. W Uniwersytecie Technicznym w Libercu jest tylko czteropunktowa skala ocen. Mamy nadzieję, że upowszechnienie w trzech uczelniach europejskiego systemu kredytowego rozwiąże ten problem.

Dużym wyzwaniem dla trzech uczelni jest wydawanie dyplomów ukończenia szkoły. W trakcie opracowywania zasad wspólnego przedsięwzięcia zakładano, że absolwenci Uniwersytetu Nysa otrzymają wspólny dyplom ukończenia studiów, który będzie honorowany w trzech współpracujących krajach. Rozwiązanie to okazało się w praktyce nierealne. Powodem są przepisy prawne. Tego typu rozwiązanie musi być poprzedzone wspólnymi ustaleniami pomiędzy ministerstwami oświaty Polski, Czech i Niemiec. Pragniemy dołączyć do krajowych dyplomów ukończenia studiów wspólny dokument diploma supplement, który ma stanowić namiastkę przyszłego wspólnego dyplomu.

Dużym wyzwaniem dla organizatorów uniwersytetu jest pozyskiwanie środków finansowych na jego rozwój. Transgraniczna edukacja kosztuje znacznie więcej niż krajowa. Wymaga budowy zupełnie nowych struktur, kanałów przepływu informacji, obiegu dokumentów, kontroli jakości nauczania i przygotowania wykładowców. Wymaga przełamywania wielu barier (prawnych, organizacyjnych, technicznych), zmiany postaw, wartości i zachowań.

 FUNDAMENT POROZUMIENIA

Na koniec warto wspomnieć o więzach społecznych, które wykształciły się i rozwijają między pracownikami trzech uczelni. Regularne spotkania, na których omawiamy problemy dotyczące rozwoju uniwersytetu, już dawno przestały mieć charakter oficjalny. Szczerze rozmawiamy o problemach, które nurtują nas i naszych studentów. Staramy się je wspólnie rozwiązywać. Jednym z czynników sprzyjających temu jest zanikanie bariery językowej. Mimo że oficjalnym językiem naszych spotkań jest angielski, to wypowiadamy się również w naszych językach narodowych lub językach naszych sąsiadów. Zanikanie bariery językowej przyczyniło się do porozumienia między nami, zrozumienia naszych tradycji, zwyczajów i historii. To właśnie, naszym zdaniem, jest fundament, na którym budujemy jakościowo nowe związki międzyludzkie, bez których nie stworzylibyśmy uniwersytetu.
Mimo wielu barier (o których „budowniczym Uniwersytetu Nysa nawet się nie śniło”), traktujemy przedsięwzięcie jako ważne, potrzebne i przyszłościowe. Nasi partnerzy mają podobne zdanie. Świadczą o tym wypowiedzi ich przedstawicieli na spotkaniu poświęconym omówieniu dwuletniego działania Uniwersytetu Nysa, które odbyło się 12 czerwca 2003 r. w Zittau. Chcemy rozwijać Uniwersytet Nysa. Myślimy o nowych kierunkach studiów, kształceniu na poziomie master i rozszerzeniu naszej oferty edukacyjnej na studentów z innych krajów. Cieszymy się, że tak wiele udało się wspólnie zrobić. Nie znaczy to, że nie jesteśmy krytyczni wobec tego, co robimy. Wręcz przeciwnie, staramy się szczerze rozmawiać o trudnościach i wątpliwościach, wiedząc dobrze, że sukces uczelni będzie wspólnym sukcesem Polaków, Czechów i Niemców z Euroregionu Nysa.
Dr inż. Maciej Pawłowski jest dyrektorem Filii Politechniki Wrocławskiej w Jeleniej Górze, pełnomocnikiem rektora ds. Uniwersytetu Nysa. 

Dr inż. Jan Skonieczny jest zastępcą dyrektora ds. dydaktyki i wychowania w Instytucie Organizacji i Zarządzania Politechniki Wrocławskiej, koordynatorem przedsięwzięcia „Uniwersytet Nysa” na Wydziale Informatyki i Zarządzania PWr.

Komentarze