Forum Akademickie

Nowy obraz historii

Jan Tomasz Gross napisał książkę „Sąsiedzi” o tym, jak społeczność żydowska trzytysięcznego miasteczka Jedwabne na Polesiu została w 1941 roku wymordowana przez Polaków. Książka wstrząsnęła polską opinią publiczną, zdając się zmieniać obraz stosunków polsko-żydowskich w czasie wojny. Wkrótce jednak wyszło na jaw, że publikacja Grossa nie spełnia warunków stawianych monografiom naukowym.

Sporo się ostatnio pisze o nieuczciwości naukowej. Przypadki fałszowania wyników i plagiaty zdarzają się często, jednak środowisko akademickie kryje nieuczciwych badaczy. Tymczasem, na najnowszą książkę Grossa historycy zareagowali ostro. Widocznie jakaś miara została przekroczona. Wielu z nich przedstawiło autorowi zarzuty zbyt ubogiej i tendencyjnie dobranej bazy źródłowej, nieliczenia się z faktami, przedstawiania nieudokumentowanych twierdzeń, pomijania kontekstu historycznego, przemilczania źródeł, które nie pasują do tez, obecność stereotypów i uprzedzeń, pospiesznych i powierzchownych uogólnień.

Już poprzednia książka tego autora „Upiorna dekada” napisana była nieuczciwie. Stosunki polsko-żydowskie w latach 40. i 50. przedstawiała z pominięciem kontekstu, tak jakby nie było wtedy komunizmu tylko wolne państwo polskie. W „Sąsiadach” zabrakło z kolei kontekstu udziału Żydów w okupacji sowieckiej 1939-41, ich kolaboracji z komunistami i współodpowiedzialności za prześladowania Polaków. Gross każdą próbę szukania motywów zbrodni uważa za jej usprawiedliwienie. Lansuje ryzykowne tezy publicystyczne, jakoby pogromy, takie jak w Jedwabnem i Radziłowie, nie były odosobnione. Oskarża całe społeczeństwo miasta nie mając na to dowodów.

Tematyka książki jest porażająca. Historycy nie negują polskiego udziału w zbrodni na Polesiu. Szkoda, że tak bolesne i wstydliwe zdarzenia z naszej historii zostały przedstawione w sposób mało wiarygodny. Autor, zamiast dążyć do prawdy, chciał za wszelką cenę zawstydzić Polaków. Z nauki uczynił narzędzie manipulacji.

„Książka jest szansą na nową historię Polski” – powiada Gross. Historia wciąż spisywana jest od nowa, ale dobrze by się stało, gdyby takie standardy jej pisania, jakie ustanawia autor „Sąsiadów”, nie zostały upowszechnione.

Grzegorz Filip

W numerze:

Forum Targowe

Układ   stoisk   i   lista   wystawców
na WTKN 2001

Forum Wydawców
– Prezentacje  

Zatrudnienie zoptymalizowane
– Piotr Kieraciński 
Uczelniane Wydawnictwa Naukowo-Dydaktyczne Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie

Ważne książki

Historia i współczesność
– Grzegorz Filip 
O książkach podejmujących dysputę o najnowszych dziejach Polski 
i dobie obecnej

Varia

Książki, książki

Felieton

Dla
– Grzegorz Filip

Nowości wydawnictw 
uczelnianych 
i towarzystw 
naukowych

Powrót do strony głównej