Reprezentacja i obrona interesów

Życie akademickie

Zapisy ustawy o wyższych szkołach zawodowych 
z 26 czerwca 1997 roku nakładają 
na uczelnie zawodowe, w odczuciu władz i studentów, znacznie większe obowiązki niż w przypadku uczelni działających na podstawie ustawy z 1991 roku.

Barbara Kubska-Maciejewicz

Dążąc do uregulowania sytuacji w niepaństwowym szkolnictwie wyższym, 26 czerwca 1997 roku Sejm uchwalił ustawę o wyższych szkołach zawodowych, określając w niej prawa i obowiązki założyciela i uczelni zawodowej. Uczelnie, które rozpoczęły działalność na podstawie zezwolenia ministra edukacji narodowej po wejściu w życie ustawy z 26 czerwca 1997 roku, działają jako uczelnie zawodowe i zobligowane są do działania zgodnie z jej zapisami. Podstawowe różnice między cytowaną ustawą a ustawą o szkolnictwie wyższym z 1991 roku to: powołanie Komisji Akredytacyjnej Wyższego Szkolnictwa Zawodowego, określenie minimalnego czasu trwania studiów zawodowych (6 semestrów), określenie minimalnej liczby godzin dydaktycznych realizowanych w trybie dziennym (2200 godzin) i w trybie zaocznym (1760 godzin) oraz wprowadzenie obowiązku odbycia 15-tygodniowej praktyki.
Przyjęte rozwiązania prawne miały m.in. na celu instytucjonalne zapewnienie jakości kształcenia w uczelniach zawodowych. Można by to uznać za pożądany kierunek zmian, gdyby nie fakt, że od 1997 roku szkolnictwo wyższe działa na podstawie dwóch różnych ustaw. Inne rozwiązania prawne dotyczą uczelni niepaństwowych powołanych przed rokiem 1997, a inne uczelni zawodowych powołanych po roku 1997.

ZNACZNIE WIĘKSZE OBOWIĄZKI

Zapisy ustawy o wyższych szkołach zawodowych z 26 czerwca 1997 roku nakładają na te uczelnie, w odczuciu władz i studentów, znacznie większe obowiązki niż w przypadku uczelni działających na podstawie ustawy z 1991 roku. Wynika to przede wszystkim z obowiązku zrealizowania minimum 1760 godzin zajęć dydaktycznych w trybie zaocznym oraz z konieczności odbycia przez każdego studenta 15 tygodni praktyki. Realizacja 1760 godzin w ciągu 3 lat studiów oznacza konieczność organizacji 30 zjazdów w ciągu roku akademickiego po 20 godzin każdy. Jest to ogromne obciążenie dla studentów, którzy nie mają ani jednego wolnego weekendu w ciągu roku akademickiego. Tak duże obciążenie zajęciami dydaktycznymi w trybie zaocznym powoduje zmniejszenie konkurencyjności szkół zawodowych ze szkołami działającymi na podstawie ustawy z roku 1991. Szkoły te, nie mając obligatoryjnego wymiaru zajęć dydaktycznych, mogą organizować proces dydaktyczny w trybie zaocznym w formie zjazdów dwutygodniowych.

Dodatkowym bardzo znacznym obciążeniem, szczególnie dla studentów pracujących zawodowo, jest konieczność odbycia 15-tygodniowej praktyki. Podkreślić należy, że te 15 tygodni praktyki to więcej niż łączny wymiar urlopu wypoczynkowego, jaki pracujący student może otrzymać w ciągu trzech lat studiów. Ustawodawca dopuszcza możliwość zwolnienia z praktyki studenta trybu zaocznego, pod warunkiem, że wykonuje pracę zgodną ze studiowaną specjalnością. Nikt nie zastanowił się, jak ma odbyć praktykę, w ustawowym wymiarze, student, który studia podjął po to, aby zmienić swe kwalifikacje i uzyskać nowy zawód. Czy w celu odbycia praktyki ma wziąć urlop bezpłatny, jeśli go w ogóle otrzyma? Ustawowy wymiar praktyki jest również bardzo obciążający dla studentów trybu dziennego, gdyż praktyki najczęściej odbywane są w okresie wakacyjnym.

Uczelnie zawodowe otrzymują od ministra edukacji narodowej zgodę na kształcenie w ramach specjalności, a nie-, jak uczelnie działające na podstawie ustawy z 1991 r. – na kierunku. Różnica jest o tyle istotna, że w ramach zgody na kierunek studiów władze uczelni mogą uruchamiać i kształcić na różnych specjalnościach, natomiast szkoła zawodowa na nową specjalność musi uzyskać zgodę ministra, za pomocą prawnie przewidzianej procedury. W znacznym stopniu spowalnia to rozwój nowych specjalności w szkołach zawodowych, zmniejszając ich konkurencyjność w stosunku do innych uczelni niepaństwowych.

Do czerwca 2000 roku Komisja Akredytacyjna Wyższego Szkolnictwa Zawodowego wymagała od uczelni zawodowych spełnienia dodatkowych kryteriów dotyczących zachowania określonych proporcji: między liczbą nauczycieli akademickich zatrudnionych na pełnym etacie a liczbą studentów (1:15) i między liczbą studentów trybu dziennego a liczbą studentów trybu zaocznego (1:1). Realizacja tych kryteriów jest bardzo trudna, a w początkowym okresie działania uczelni wręcz niemożliwa.

PŁASZCZYZNA WSPÓŁPRACY

Problemy wynikające z zapisów ustawy o wyższych szkołach zawodowych oraz uchwał Komisji Akredytacyjnej Wyższego Szkolnictwa Zawodowego były po raz pierwszy dyskutowane przez rektorów niepaństwowych uczelni zawodowych wiosną 1999 roku na spotkaniu w Gdańsku. Sformułowane zostały stanowiska rektorów w kwestiach dotyczących: obligatoryjnej liczby godzin dydaktycznych w trybie dziennym i zaocznym, ustawowo określonego czasu trwania praktyki zawodowej oraz proporcji pomiędzy liczbą studentów trybu dziennego i zaocznego. Stanowiska rektorów w tych kwestiach zostały przesłane do ministra edukacji narodowej, przewodniczącego KAWSZ i przewodniczącej sejmowej Komisji do spraw Edukacji i Młodzieży.
W Toruniu, w styczniu 2000 roku, na drugim spotkaniu rektorów niepaństwowych szkół zawodowych, powołana została Konferencja Rektorów Niepaństwowych Uczelni Zawodowych. Celem Konferencji jest reprezentacja i obrona interesów niepaństwowych uczelni zawodowych. Uświadomienie niedociągnięć legislacyjnych i problemów, jakie za sobą one pociągają, powinno przyczynić się do wyeliminowania ich w przyszłości. KRNUZ stanowi doskonałą płaszczyznę do współpracy rektorów tych uczelni.

Drugie plenarne zebranie Konferencji odbyło się w czerwcu 2000 roku w Chlewiskach. Udział przewodniczącego KAWSZ w tym zebraniu przyczynił się w sposób zdecydowany do wypracowania zasad współpracy między Komisją a rektorami niepaństwowych uczelni zawodowych. Na Konferencji dyskutowane były zagadnienia dotyczące: kontroli jakości kształcenia w uczelniach zawodowych dokonywanej przez zespoły eksperckie Komisji Akredytacyjnej, wymagań kadrowych w wyższych szkołach zawodowych, proporcji między liczbą studentów trybu dziennego a liczbą studentów trybu zaocznego. Dyskusja dotycząca kontroli jakości kształcenia, spostrzeżenia, uwagi i wnioski w niej padające, zostały w znacznym stopniu uwzględnione przez Komisję Akredytacyjną. Określone zostały formy i procedury kontroli oraz tryb wystawiania oceny przez Komisję. Również wnioski z dyskusji dotyczącej wymagań kadrowych w uczelniach zawodowych zostały przez Komisję uwzględnione, wymagany stosunek liczby zatrudnionych na etacie nauczycieli akademickich do liczby studentów został obniżony i wynosił 1:20.
Współpraca między KRNUZ a KAWSZ przyczyniła się do zdiagnozowania i rozwiązania tych problemów, które grono to było władne rozwiązać.

WYRÓWNANIE STATUSU

W czerwcu 2000 roku, podczas plenarnego zebrania rektorzy zadecydowali, żeby KRNUZ zwróciła się do rzecznika praw obywatelskich z prośbą o rozważenie możliwości jego wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności art. 5 ust. 1 i 3 ustawy z 26 czerwca 1997 roku o wyższych szkołach zawodowych z art. 32 Konstytucji RP. Rzecznik praw obywatelskich, po rozpatrzeniu sprawy orzekł, że nie kwalifikuje się ona do zaskarżenia do TK.

W maju 2002 roku w Gdańsku odbyło się trzecie plenarne zebranie KRNUZ. Zakończyło się przyjęciem uchwały w sprawie wyrównania statusu niepaństwowych uczelni zawodowych. Konieczne zmiany, mające na celu wyrównanie statusu niepaństwowych uczelni zawodowych, powinny dotyczyć trzech podstawowych kwestii:
• ustalenia dla wszystkich szkół kształcących na poziomie licencjata i inżyniera – takiej samej minimalnej liczby godzin dydaktycznych, takiego samego minimalnego wymiaru praktyki zawodowej, nie krótszego jednak niż 4 tygodnie;
• zrównania praw studentów niepaństwowych uczelni zawodowych do korzystania z pomocy stypendialnej finansowanej z budżetu MENiS w formie stypendiów za bardzo dobre wyniki w nauce i zapomóg losowych;
• zniesienia wymogu, aby liczba studentów trybu dziennego była równa liczbie studentów trybu zaocznego.
Uchwała Konferencji wraz z uzasadnieniem przesłana została do ministra edukacji narodowej i sportu, przewodniczącego Państwowej Komisji Akredytacyjnej i przewodniczącego sejmowej Komisji ds. Edukacji i Młodzieży. Ponadto, przewodnicząca KRNUZ uczestniczyła w posiedzeniach sejmowej Komisji, podczas których dyskutowane były problemy uczelni zawodowych i kwestie zmian legislacyjnych dotyczących funkcjonowania szkół wyższych.

Dr Barbara Kubska-Maciejewicz jest rektorem Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku i przewodniczącą Konferencji Rektorów Niepaństwowych Uczelni Zawodowych.