Forum Książki

Forum Akademickie

[Forum Książki]3(20) 2000

Świadek

Twórczość Gustawa Herlinga-Grudzińskiego jest już rozdziałem zamkniętym. Pisarz zmarł w Neapolu 4 lipca tego roku. „Odszedł świadek naszego wieku” – napisała „Rzeczpospolita”. „Kiedy w Polsce załamał się totalitarny system, kiedy wiele środowisk zaczęło rozmywać wartości, za którymi tęskniliśmy wcześniej, Herling stał mi się szczególnie bliski w rozróżnianiu dobra i zła, fałszu i prawdy” – powiedział „Życiu” abp Józef Życiński. Ta wypowiedź wydaje mi się najważniejsza, bo jest najcelniejszym określeniem znaczenia literatury, którą tworzył Herling. Zdanie to można by odnieść także do dzieła Zbigniewa Herberta, może jeszcze do Józefa Mackiewicza i niewielu już innych pisarzy powojennych.

Dziś, gdy wielu krytyków utrzymuje, że na literaturze nie ciąży już obowiązek mówienia prawdy, dawania świadectwa, że nikt tego od literatury nie oczekuje, twórczość takich pisarzy jak Zbigniew Herbert, Józef Mackiewicz czy właśnie Gustaw Herling-Grudziński może się wydawać martwa. Nie jest wyłącznie rozrywką, nie daje łatwego pocieszenia, nie jest reminiscencją z dzieciństwa, a świat traktuje w sposób dojrzały, z pozycji człowieka dorosłego. Nie ma więc szans? Bynajmniej. Prawdopodobnie to właśnie dzieło tych pisarzy przetrwa czas, a przemijającą modą sezonu okażą się małe i jeszcze mniejsze realizmy, parodie gatunków i stylów, magiczne światy wyobraźni i kreowane ad hoc mitologie.

Oczywiście, literatura ma prawo do zróżnicowania kreacji artystycznych. Jest w niej miejsce zarówno dla fantazji, jak i dla literackich świadectw, a rzeczą czytelnika jest wybierać. Ale przy wartościowaniu literatury istotne znaczenie ma postawa pisarza wobec świata, to, czy ucieka on przed rzeczywistością, czy też mierzy się z nią. Wiek XX przyniósł wydarzenia, wobec których literatura nie mogła pozostać obojętna. Jednocześnie był to czas trudniej niż kiedykolwiek poddający się opisowi. Herling-Grudziński był jednym z niewielu polskich pisarzy, którzy zmierzyli się ze swoim czasem i wyszli z tego pojedynku zwycięsko.


Grzegorz Filip

W numerze:

Pasje bibliofilskie

Biały Kruk ze Słonecznikiem
- Piotr Kieraciński

Forum Wydawców  –Prezentacje

Celem jest piękna książka
– rozmowa z Janiną Krysiak, 
prezesem Zarządu 
i dyrektorem Wydawnictwa ARKADY 

Piękna Książka

Piękna, bibliofilska, 
artystyczna... 

– Piotr Kieraciński

Felieton

1,79 zł 
– Leszek Szaruga

Varia

Nowości wydawnictw uczelnianych i towarzystw naukowych 

Jak powstaje "Forum Książki"

Uwagi

Powrót do strony głównej