Szkoły wyższe

09 Lipca

Źródło: MNiSW

Akademia Kopernikańska o krok od likwidacji

Bilans kosztów i korzyści, jakie związane są z działalnością Akademii Kopernikańskiej i Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika, jest wyraźnie ujemny – przyznają władze resortu nauki. I apelują do prezydenta o podpisanie ustawy likwidującej obie instytucje. Dziś w Sejmie drugie czytanie rządowego projektu. 

Akademia Kopernikańska została utworzona we wrześniu 2022 r. Wedle zamysłów jej pomysłodawców, miała zwiększyć konkurencyjność i przyczynić się do rozpoznawalności polskiej nauki w świecie. Na początku czerwca tego roku Rada Ministrów zdecydowała jednak o likwidacji tej instytucji, przyjmując projekt ustawy w tej sprawie. Trafił do Sejmu, gdzie dziś odbędzie się jego drugie czytanie.

Po trzech latach należy stwierdzić, że nikłe efekty działalności Akademii Kopernikańskiej, a także Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika nie korespondują z wysokością środków przeznaczanych na te instytucje. Mówimy o kwotach rzędu 15 mln zł rocznie, co stanowi zauważalną pozycję w budżecie resortu. Nasze wątpliwości dotyczą nie tylko sposobu wydatkowania środków publicznych, przejrzystości finansowej, ale także skali efektów naukowych – przyznał na dzisiejszej konferencji prasowej minister Marcin Kulasek.

W uzasadnieniu do projektu ustawy wskazano, że Akademia Kopernikańska w znacznej mierze dubluje działalność już istniejących podmiotów, np. Polskiej Akademii Nauk czy Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej. Co więcej, podobieństwa te dotyczą nie tylko sfery merytorycznych zadań, ale także rozwiązań ustrojowych, w szczególności dotyczących najwyższego gremium kolegialnego AK – Zgromadzenia Ogólnego. Stanowi ono korporację uczonych, co jest rozwiązaniem skonstruowanym na zasadzie analogii do rozwiązań przyjętych w odniesieniu do Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności. Uczeni tworzący te korporacje wchodzą w skład izb tematycznych (w przypadku Polskiej Akademii Umiejętności – wydziałów), a zadaniem Zgromadzenia Ogólnego (w przypadku Polskiej Akademii Umiejętności – Walnego Zgromadzenia) jest wyznaczanie nowych kierunków działania tych instytucji.

Często przez obrońców Akademii podnoszony jest argument o obecności w jej szeregach uznanych noblistów. Tyle że oni współpracują z dziesiątkami ośrodków i tego polskiego nie wymieniają w pierwszej kolejności. Poza tym sam fakt, że w młodej instytucji podejmuje się współpracę z wybitnym emerytowanym badaczem, nie czyni jeszcze z niej jednostki o światowej renomie. To jak przekonanie, że jeśli kupimy konia wyścigowego, to wystarczy na niego wsiąść i wygrywać gonitwy – mówił na konferencji prof. Andrzej Szeptycki, podsekretarz stanu w MNiSW.

Na niwie naukowej działalność zarówno AK, jak i SGMK jest na razie mało widoczna. Badacze z tymi afiliacjami publikują niewiele i głównie po polsku, a w konkursach grantowych startują bez powodzenia – złożyli do Narodowego Centrum Nauki zaledwie dziewięć wniosków, z których trzy otrzymały negatywne oceny (pozostałe są na razie rozpatrywane). Podkreślając małą efektywność naukową, wiceminister zwrócił uwagę na „ekstraordynaryjne”, jak sam to określił, zarobki w Akademii. Z podanych przez niego informacji wynika, że dyrektor biura Akademii zarabiał ok. 40 tys. zł miesięcznie, Sekretarz Generalny – ponad 26 tys. zł, zaś przeciętna pensja w ub.r. wyniosła tam 19,9 tys. zł.

Wiele mówi się w ostatnich miesiącach o synergii nauki i biznesu, a także o zachętach dla naukowców, by byli bardziej widoczni na arenie międzynarodowej. Obu tych zjawisk próżno szukać w Akademii Kopernikańskiej. Nie da się powiedzieć, że jej działalność ma wpływ na stan naszej gospodarki, ani że przyczynia się do popularyzacji polskiej nauki za granicą. Istnienie zarówno AK, jak i Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika nie wnosi realnej wartości do systemu polskiej nauki i szkolnictwa wyższego. Nie sprawdziły się i nie mają przed sobą żadnej przyszłości – jednoznacznie podsumował minister Marcin Kulasek.

Dodajmy, że w Szkole Głównej Mikołaja Kopernika kształci się obecnie 92 doktorantów oraz (od tego roku akademickiego) 20 studentów na licencjacie. W przypadku likwidacji wszyscy mają mieć zapewnioną możliwość kontynuacji kształcenia w innych uczelniach i szkołach doktorskich. Po przyjęciu przez Sejm ustawa o likwidacji obu podmiotów trafi na biurko prezydenta.

Jego podpis będzie krokiem w kierunku racjonalizacji wydatków publicznych i wzmocnienia jakości polskiej nauki. Apelujemy zatem do prezydenta-elekta Karola Nawrockiego o podpisanie tej ustawy, gdy przejdzie ona przez parlament i trafi na jego biurko – zaapelowali wspólnie minister Marcin Kulasek i wiceminister Andrzej Szeptycki.

Jeśli ustawa nie zostanie podpisana przez głowę państwa, to – jak zapowiedziano na konferencji w ministerstwie – obie instytucje będą nadal funkcjonować w obecnym trybie, czyli z ograniczonym finansowaniem MNiSW.

MK