Grupa badaczy z Uniwersytetu Jagiellońskiego i Politechniki Krakowskiej uruchomiła przedsięwzięcie o bardzo nietypowej specjalizacji. Sami nazywają siebie „Kancelarią Historyczną”, ale w praktyce jest to interdyscyplinarny zespół do zadań specjalnych, który odkrywa historie – również tam, gdzie wydaje się, że ich nie ma. A potem prezentuje je w ustalony sposób.
Zespół Kancelarii Historycznej chce pomagać ludziom, społecznościom i organizacjom z otoczenia uniwersyteckiego, bazując na badaniach, perspektywie naukowej i doświadczeniu. Przyświeca mu prosta idea: każda historia może być ważna i ciekawa. Właśnie w odkrywaniu i opowiadaniu takich historii Kancelaria chce aktywnie uczestniczyć.
Badacze reprezentują różne dziedziny humanistyki i architektury, natomiast wszystkich łączą podobne zainteresowania – historia lokalna, pamięć społeczna oraz dokumentowanie i interpretowanie dziedzictwa materialnego i kulturowego ludzi i miejsc zapomnianych lub mało wyrazistych, pozornie pozbawionych historii. Kancelarię tworzą historycy związani z Instytutem Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego: dr hab. Marta Kurkowska-Budzan, dr Marcin Stasiak, zajmujący się m.in. historią społeczną i mówioną, dr Sonia Knapczyk-Tomalka, badająca lokalne tożsamości i historie codzienności, animatorka kultury. W składzie są także architekci i pasjonaci krajobrazu kulturowego oraz dziedzictwa architektonicznego mniejszości narodowych i etnicznych: mgr inż. arch. Dominika Cieplak, doktorantka Politechniki Krakowskiej i mgr inż. arch. Kamil Federyga.
Jako zespół działamy na styku nauki, edukacji i praktykowania publicznej historii, głównie poprzez podejmowanie zadań związanych z dokumentowaniem i interpretacją przeszłości w konkretnych kontekstach społecznych i przestrzennych. Kancelaria Historyczna powstała, by szerzej udostępnić potencjał naukowców uniwersyteckich zajmujących się historią. Wraz z jej uruchomieniem można ten potencjał wykorzystywać na bardzo wiele sposobów – wyjaśnia prof. Marta Kurkowska-Budzan.
W odpowiedzi na oczekiwania społeczne
Jak podkreślają pomysłodawcy i założyciele Kancelarii Historycznej, idea tego przedsięwzięcia wzięła się z widocznych, dużych i jednocześnie bardzo zróżnicowanych potrzeb społecznych. W przeszłości do specjalistów z UJ trafiały różnego rodzaju zadania, projekty czy zapytania, które ukazywały, jak duże są społeczne potrzeby odkrywania i dokumentowania historii oraz ciekawym jej opowiadaniu. Przez niemal 20 lat tego rodzaju prace realizowała prof. Marta Kurkowska-Budzan w ramach licznych projektów i badań, współzakładając przy tym Stowarzyszenie „Artefakty”, Polskie Towarzystwo Historii Mówionej oraz Fundację „Dobra Prowincja”.
Jej doświadczenia stanowią fundament Kancelarii Historycznej, ale jednocześnie pokazały, że potrzeby środowiska uniwersyteckiego i społecznego są znacznie większe niż możliwości pojedynczych naukowców. Dlatego właśnie powstała Kancelaria Historyczna – aby poprzez tworzenie profesjonalnych zespołów móc odpowiadać na zapotrzebowanie zgłaszane przez bardzo różnych interesariuszy.
Obserwujemy, że realne zapotrzebowanie na działania, które możemy realizować, jest ogromne. Zależało nam więc na tym, by z jednej strony móc obsłużyć jak najwięcej projektów, nie będąc ograniczonym przez codzienne obowiązki dydaktyczne i naukowe. Od strony logistyki i realizacji zadań łatwiej to zrobić przez formalnie powołany podmiot. W zależności od charakteru zadania budujemy odpowiedni skład osobowy. W takim modelu możemy zapewnić najwyższą jakość, dochowując rzetelności realizowanych prac, bez rezygnowania z obowiązków wynikających z pracy na uczelni. Z drugiej strony chcemy rozwijać tego rodzaju działalność, zapraszając do niej różnych ekspertów, powiększając sieć współpracujących specjalistów, a także tworząc nowe możliwości odbywania praktyk studenckich i zawodowych w Kancelarii – wyjaśnia prof. Marta Kurkowska-Budzan.
Zadania specjalne dla historyków
Wyniki prac, jakie może dostarczyć Kancelaria Historyczna, to szeroki wachlarz formatów. Wiele zależy od specyfiki projektu, postawionych celów, grup odbiorców oraz od tego, kto zleca projekt. Dotychczasowe realizacje zespołu sięgają od treści historycznych i scenariuszy mobilnych gier terenowych w aplikacjach, przez tworzenie repozytoriów historii mówionej lokalnych społeczności czy grup zawodowych, po opracowanie i projektowanie szlaków kulturowych i izb pamięci.
Konteksty, jakie mogą do nas trafić, są naprawdę przeróżne i nie ma dwóch podobnych do siebie projektów. To dlatego, że zadania dla nas mogą pochodzić zarówno z administracji, od szeroko rozumianego sektora publicznego, jak też od przedsiębiorstw czy osób prywatnych. Wynikiem naszych prac mogą być więc monografie, odpowiednio opowiedziane historie albo na przykład wsparcie w opracowaniu muzealnej wystawy. Może to być także pomoc we właściwym osadzaniu w kontekście historycznym różnego rodzaju działań, takich jak prowadzenie gier terenowych, rewitalizacja miejsc, planowanie scenografii, czy konsultowanie produkcji filmowych. Możemy też wspierać konkretne grupy zawodowe czy pojedyncze firmy, dając im solidny, interesujący i przede wszystkim autentyczny przekaz oparty na prawdziwych historiach. Przykładem takich działań jest prowadzony przez nas obecnie projekt wspierający cukierników z Krakowa i Małopolski – mówi mgr inż. arch. Dominika Cieplak, doktorantka z Politechniki Krakowskiej, współzałożycielka Kancelarii Historycznej.
Jak podkreślają założyciele Kancelarii Historycznej, jej siła tkwi w interdyscyplinarności zespołu, która pozwala na stosowanie wyjątkowych metod w najwyższym standardzie akademickim. Badacze wykorzystują autorskie metody prowadzenia wywiadów historii mówionej, architektoniczną umiejętność czytania i zagospodarowania przestrzeni oraz perspektywę historii oddolnej. Ta ostatnia oznacza asystowanie przy interpretacji dziedzictwa – od doradztwa w zakresie wykorzystania informacji, po storytelling – zamiast narzucania odbiorcom własnych odczytań.
Praca w Kancelarii jest niezwykle twórcza. W praktyce może to wyglądać tak, że jako zespół wchodzimy na jakiś teren, na przykład na Podlasiu czy Podkarpaciu i, mając z pozoru tylko resztki fundamentów jakichś zabudowań, zaczynamy dla tego miejsca tworzyć narrację. Bazujemy na informacjach dostępnych w różnych źródłach: w tej przestrzeni, w archiwach i oczywiście prowadząc w terenie lokalne wywiady. Szukamy szczegółów, wątków, postaci, o które moglibyśmy się zaczepić i w odniesieniu do nich móc opowiedzieć historię o tym konkretnym miejscu. Taki charakter miał projekt zrealizowany na terenie dawnej łemkowskiej wsi Biała Woda na Rusi Szlachtowskiej, na terenie dzisiejszego Rezerwatu przyrody Biała Woda w gminie Szczawnica. To jednak tylko jeden z przykładów naszej pracy – opowiada mgr inż. arch. Kamil Federyga, absolwent Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej i Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Choć zespół Kancelarii Historycznej specjalizuje się w historii najnowszej, nie stroni również od wyzwań związanych z epokami dawniejszymi. Takie projekty wymagają zaangażowania specjalistów z odpowiednich okresów, jednak zaplecze Uniwersytetu Jagiellońskiego, w którego skład wchodzą doskonali archeolodzy i historycy z każdej dziedziny, powoduje, że również te zadania pozostają w zasięgu możliwości zespołu.
MK, źródło: UJ
No i można robić biznes na tym gdzie go nie ma, na niczym i tworzyć fikcję. Dobre nie? "odkrywa historie – również tam, gdzie wydaje się, że ich nie ma." No i mamy "uśmiechniętą naukę" a co, dał nam przykład "uśmiechnięty historyk"