Życie akademickie

19 Lutego

Źródło: iStock

Dziś święto polskiej nauki

Już po raz siódmy 19 lutego, w rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika, obchodzimy Dzień Nauki Polskiej. To święto upamiętniające osiągnięcia naszych uczonych oraz wyraz uznania dla współczesnych polskich badaczy.

Święto polskiej nauki ustanowiono w 2020 roku. Datę 19 lutego wybrano nieprzypadkowo – to dzień urodzin Mikołaja Kopernika. Doceniono w ten sposób wybitny wkład polskiego astronoma w rozwój ludzkości. Zgodnie z intencją pomysłodawców, Dzień Nauki Polskiej ma stanowić inspirację do pójścia w ślady wybitnych polskich badaczy i wzmocnienia zainteresowania nauką.

Przez wieki nauka stanowiła kluczowy impuls do rozwoju intelektualnego, społecznego i gospodarczego kraju. Również podczas niszczących wojen, rozbiorów i okupacji odgrywała istotną rolę w kształtowaniu kolejnych pokoleń polskich elit poczuwających się do odpowiedzialności za los wspólnoty. Dokonania polskich uczonych, takich jak np. Mikołaj Kopernik, Jan Heweliusz, Ignacy Łukasiewicz, Maria Skłodowska-Curie, Henryk Arctowski, Ludwik Hirszfeld, Jan Czochralski czy Stefan Banach, wywierały duży wpływ na bieg dziejów całej ludzkości.

Kulminacją święta jest co roku Gala Nauki Polskiej. Jej gospodarzami były do tej pory Uniwersytet Mikołaja Kopernika (w 2020, 2023 i 2025 roku) oraz Politechnika Warszawska (2024). W tym roku wydarzenie odbędzie się wyjątkowo 20 lutego w Teatrze Polskim w Warszawie. W jego trakcie tradycyjnie wręczone zostaną Nagrody Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za osiągnięcia w działalności naukowej, dydaktycznej, wdrożeniowej, organizacyjnej oraz za całokształt dorobku.

Dziś w Polsce, według portalu RAD-ON, pracuje około 113 tys. badaczy i nauczycieli akademickich. Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że liczba nauczycieli akademickich w Polsce na początku XXI wieku systematycznie rosła – od 77 tys. w 2000 roku do prawie 102 tys. w roku 2010. Po tym okresie nastąpił spadek do wartości 93–95 tys., utrzymującej się w latach 2018–2023. W 2024 roku (to najnowsze dane) na uczelniach w Polsce zatrudnionych było ponad 96 tys. nauczycieli akademickich. Zdecydowana większość z nich (89% etatów) pracowała na uczelniach publicznych, prawie 10% na uczelniach niepublicznych, a niecałe 2% na uczelniach kościelnych. Na uczelniach akademickich zatrudnionych było 91% nauczycieli.

Zmniejsza się również liczba pracowników naukowych w instytutach. Dane Ośrodka Przetwarzania Informacji – Państwowego Instytutu Badawczego pokazują, że w 2021 roku było ich 17,5 tys., a dwa lata później – 16,8 tys. Na koniec 2024 roku w jednostkach tych pracowało 16,7 tys. osób (uwzględniono pracowników naukowych oraz wspierających prowadzenie badań naukowych, z wyłączeniem pracowników zajmujących się bibliotekarstwem, dokumentacją i informacją naukową).

W 2024 roku mężczyźni stanowili nieco ponad połowę nauczycieli akademickich. W porównaniu z 2019 rokiem udział kobiet wzrósł z 47% do 49%. Na uczelniach publicznych dynamika zmian była podobna, natomiast na uczelniach niepublicznych odnotowano wzrost o 5 punktów procentowych – z 45% do 50%. Liczba etatów nauczycielek akademickich w tym okresie zwiększyła się o ponad 7%.

W 2024 roku 44% nauczycieli akademickich miało powyżej 50 lat, niemal co trzeci był w wieku 40–49 lat, a co czwarty miał mniej niż 40 lat. W latach 2019–2024 liczba etatów nauczycieli akademickich poniżej 30 roku życia spadła o 16%, natomiast w grupie wiekowej 50–59 lat wzrosła aż o 33%. W tym samym okresie liczba etatów w najstarszej grupie wiekowej (powyżej 70 lat) zwiększyła się o 9%.

Dziś w Polsce, według danych z portalu RAD-on, funkcjonuje ponad 570 podmiotów naukowych, w tym m.in. 135 uczelni publicznych, 198 uczelni niepublicznych, 17 uczelni kościelnych, 3 federacje, 70 instytutów badawczych, 68 instytutów naukowych PAN oraz 24 instytuty Sieci Badawczej Łukasiewicz.

Już od 35 lat „Forum Akademickie” towarzyszy polskiej nauce, opisując sukcesy, badania, przełomowe wyniki, ale też niedostatki, głównie finansowe. Z okazji święta wszystkim badaczom i badaczkom życzymy, aby ich praca znalazła i w społeczeństwie, i w działaniach decydentów należne jej uznanie.

MK, źródło: OPI, GUS