O stworzenie ogólnoeuropejskiego centrum badań nad AI z infrastrukturą IT zlokalizowaną w krajach UE zaapelowało ELLIS Society – europejska sieć ośrodków badawczych zajmujących się tą tematyką. Miałoby to dać państwom rozwijającym sztuczną inteligencję pełną kontrolę nad ich danymi. O komentarz do tego pomysłu poprosiliśmy eksperta z IDEAS NCBR.
Dr hab. inż. Tomasz Trzciński jest liderem grupy roboczej „Zero waste machine learning in computer vision” w IDEAS NCBR, polskim ośrodku badawczo-rozwojowym działającym w obszarze sztucznej inteligencji. Jego zespół pracuje nad ograniczeniem energochłonności modeli uczenia maszynowego nie od strony sprzętowej, a poprzez optymalizację danych.
Powstające sieci muszą spełniać rosnące oczekiwania użytkowników i jednocześnie wymagają coraz bardziej skomplikowanej infrastruktury, której utrzymanie jest kosztowne. Na dodatek, aby modele te działały, potrzebne są ogromne zasoby energii, która również staje się coraz droższa. W naszym projekcie eksplorujemy nową ścieżkę badawczą, którą jest uczenie maszynowe zgodne z koncepcją zero waste, koncentrującą się na redukcji wykorzystanych zasobów poprzez ich recykling – wyjaśnia.
Dodaje, że zamiast ograniczać modele uczenia maszynowego, jego grupa próbuje zwiększyć ich efektywność poprzez wykorzystanie informacji, zasobów i obliczeń, do których jest już dostęp.
Skupiamy się na ponownym wykorzystaniu tego, co jest dostępne: obliczeniach wykonanych w poprzednich etapach przetwarzania danych, informacji cząstkowej dostępnej w czasie wykorzystania modeli lub wiedzy zdobytej przez model podczas wcześniejszych epizodów uczenia w przypadku modeli uczonych w trybie ciągłym. W efekcie nasze modele będą potrzebowały mniejszych zasobów obliczeniowych, a co za tym idzie, będą wykorzystywały mniej energii i będą bardziej przyjazne środowisku – tłumaczy Trzciński.
Odnosząc się do ostatniego komunikatu ELLIS Society, w którym wezwano „do powołania międzyrządowej, wieloośrodkowej organizacji badawczej zajmującej się sztuczną inteligencją, dysponującej wysokowydajnymi urządzeniami obliczeniowymi”, przyznaje, że istnieje ogromna potrzeba stworzenia centrum obliczeniowego dostępnego dla badaczy, które przeniosłoby Europę z peryferiów świata sztucznej inteligencji, jeśli nie do centrum rozwoju tej technologii, to przynajmniej do jego bliskiego sąsiedztwa. Wskazuje, że podobne centra istnieją w innych częściach świata – jako sztandarowy przykład podaje Compute Canada, jednostkę non-profit stworzoną przez kanadyjski rząd, której budżet na infrastrukturę obliczeniową przekracza 375 mln dolarów.
Pozwala ona na dostęp do najpotężniejszych kart graficznych badaczom z całej Kanady, a poszczególne prowincje wspierają ją finansowo i organizacyjnie. Myślę, że w realiach europejskich instytucja tego typu mogłaby być zbudowana na bazie już istniejących klastrów obliczeniowych, w tym takich jak te tworzone w IDEAS NCBR. Znacząco przyspieszyłoby to proces łączenia się silnych jednostek badawczych w międzynarodowe struktury. W naszym ośrodku we wrześniu uruchamiamy wraz z 25 partnerami międzynarodowy grant Komisji Europejskiej Horyzont ELIAS dotyczący samowystarczalnego uczenia maszynowego – zapowiada lider grupy badawczej w IDEAS NCBR.
ELLIS Society proponuje też, by ze względu na zasobożerność centrów danych i infrastruktury związanej z AI lokować je w miejscach z dominującą rolą zielonej energii.
Z pewnością wyścig do zielonej, w pełni samowystarczalnej sztucznej inteligencji jest kluczowy, tak by ogromne ilości energii potrzebne do utrzymania pracy serwerów obliczeniowych nie wyrządziły szkody naszemu klimatowi. Jako Europa powinniśmy tutaj wyznaczać standardy – choćby mierząc zużycie energii potrzebnej do obliczeń i docelowo je minimalizować, tak jak staramy się to robić w ramach działań naszej grupy – podkreśla ekspert z IDEAS NCBR.
Zaznacza przy tym, że w Polsce mamy do czynienia w przeważającej części z energią elektryczną z paliw kopalnych, co sprawia, że nawet nasze ekologiczne samochody elektryczne są w dużej mierze „samochodami na węgiel”, a nie na prąd.
Jednak postępująca rewolucja źródeł energii odnawialnej, w połączeniu z odpowiednią legislacją i zachętami ekonomicznymi, powinna odwrócić ten trend i wtedy Polska może przeskoczyć („leap-frog”) kraje Europy Zachodniej, tak jak stało się to np. w przypadku bankowości elektronicznej, w której jesteśmy liderami nie tylko na skalę Europy, ale i świata – kończy Tomasz Trzciński z IDEAS NCBR.
ELLIS (European Laboratory for Learning and Intelligent Systems) Society to powołana w 2018 roku organizacja, stworzona z myślą o aktywizacji europejskiego środowiska naukowego skupionego wokół szeroko rozumianego AI. Jej działalność koncentruje się na trzech obszarach: badaniach podstawowych, programach doktoranckich i postdoc oraz tworzeniu sieci jednostek badawczych. Kandydaci do ELLIS Society weryfikowani są na podstawie zgłoszeń dokumentujących ich dorobek – stopień naukowy, ale również liczbę publikacji w prestiżowych konferencjach naukowych. Do ELLIS Society należy ponad 900 specjalistów z obszaru sztucznej inteligencji, w tym czworo Polaków: dr hab. Ewa Szczurek z Instytutu Informatyki Uniwersytetu Warszawskiego oraz dr hab. Piotr Sankowski, dr hab. Tomasz Trzciński i dr Tomasz Michalak.
MK