)
Rzadko zgadzam si z tym, co pisze Ludwik Stomma, w tym jednak wypadku jego stanowisko - wyoone na amach „Polityki” - jest mi bliskie: „Magisterium zrobi w Rzeczypospolitej mona aonie atwo, na skutek czego 90 proc. spord nich to baracho. Doktorat niewiele trudniej. Dopiero habilitacja (wanie dziki tej, na tyle licznej, e niemoliwej do zblatowania, radzie naukowej) zmusza do zachowania pewnego poziomu przyzwoitoci. Czy jest to przeszkoda na drodze do kariery? Oczywicie: opanowanie warsztatu na tyle, eby zadowoli grono korporacyjnych zazdronikw, sformuowanie wasnych tez (tutaj dopiero naprawd wymagane) etc. s ewidentnymi przeszkodami. Pozyskiwanie wiedzy jest przeszkod. Ale jednoczenie jest habilitacja jedynym w Polsce - choby nieszczelnym, ale jednak - sitem. Bez niego mty pywayby spokojnie. O co nam wreszcie chodzi - o masow produkcj profesury czy o zachowanie jak najlepszego poziomu, ktrego nie ma bez minimum elitaryzmu?”
Rzeczywicie, gdy przegldam - co mi si czasami zdarza - zgromadzone w rnych profesorskich gabinetach prace magisterskie, bywa, e nogi si pode mn uginaj. Doktoraty, na szczcie wymagajce recenzowania „z zewntrz” - cho to wszystko i tak najczciej gra towarzyska: ty mnie, a ja tobie - te zdarzaj si, delikatnie mwic, niezbyt uczone. Z habilitacj rzecz jest w zasadzie powaniejsza, cho nie wiem, czy ma racj Stomma, gdy mwi, e rady naukowej zblatowa si nie da. Wszystkich raczej nie, ale wikszo z pewnoci - to nie tylko przecie grono „korporacyjnych zazdronikw”, ale te i grono ludzi znakomicie si znajcych, tworzcych niewielkie i w gruncie rzeczy solidarne rodowisko. Ale te nie to jest tutaj istotne. Pisanie o „blatowaniu” czy „koleeskich przysugach” jest gadanin czcz w gruncie rzeczy i baamutn. W kocu w tym rodowisku zawsze jaka solidarno ludzi czya i dziwne by byo, gdyby miao by inaczej. Znamy si na og do dobrze, czytamy nawzajem swoje teksty, polecamy je studentom i wikszo ludzi, ktrzy na prg habilitacji dobrn, ma dobr po temu legitymacj w postaci swych publikacji czy innego dorobku badawczego lub artystycznego. Wiemy kto jest kim, nawet bez zagldania do waciwych leksykonw. Rzadko zdarza si, e przed obliczem rady naukowej staje kto, o kim nic nie wiadomo. A w kocu jest jeszcze nad tym wszystkim ciao sprawdzajce w postaci centralnej komisji, ktra moe i nie jest w stanie gruntownie przebada doktoratw, gdy tych namnoyo si, jak to kiedy mawiano, mnstwo za wiele, ale jest w stanie dokona sprawdzenia poziomu habilitacji.
Profesorw - czy oglniej: samodzielnych pracownikw nauki - jest u nas niezwyky niedostatek. Wie o tym kady, kto przez habilitacj przebrn (a jest to, nawet dla ludzi o sporym dorobku i niekwestionowanym autorytecie naukowym, do dramatyczny spektakl) i zauwaa, co si dzieje na rynku pracy. Na habilitowanych uczelnie, zarwno publiczne, jak prywatne, urzdzaj polowanie z nagonk. Przy czym duo rzadziej chodzi tu o konkretne osoby, czyli „nazwiska”, ni o tytuy. Czowiek o sporym nawet dorobku, lecz przed habilitacj, jest tu mniej ceniony ni naukowiec relatywnie mniej produktywny, ale za to „utytuowany”. W tym dopiero kontekcie wida, e wielu z tych, ktrzy postuluj zniesienie habilitacji, chodzi o moliwo obejcia wymogw nakazujcych uczelni, instytutowi, wydziaowi zatrudnienie, koniecznie „na pierwszym etacie”, odpowiedniej liczby „samodzielnych” - dopiero bowiem spenienie tych wymogw pozwoli na przykad na uzyskanie praw do przyznawania u siebie doktoratw.
Kady prosty doktor powie, i atwo tak gada komu, kto sam ju jest po habilitacji. Ale tak, rzeczywicie, po habilitacji atwiej tak gada. Jednak i przed habilitacj mwiem podobnie, cho wiem przecie, e s kraje, w ktrych nie trzeba si habilitowa, by uzyska etat profesorski. Nie bardzo bym chcia, eby i Polska takim krajem si staa. Tsknota do ycia uatwionego jest naturalna, wszake w naszym systemie szkolnictwa - pozostajcego na wci bardzo niskim poziomie, o czym przekona si mona zadajc studentom najprostsze pytania z ich wasnej dziedziny i uzyskujc odpowiedzi powalajce z ng sonia - owe uatwienia, w tym odrzucenie progu, jakim jest kolokwium habilitacyjne, doprowadzi do zapaci. Podobnie jestem te zwolennikiem zachowania procedury przyznajcej tytu profesora „belwederskiego” - to jest jednak take potwierdzenie, w miar obiektywne, poziomu naukowego. Postulat napisania ksiki „profesorskiej” zmusza do aktywnoci badawczej i twrczej.
Wszystko, co pisz, brzmi bardzo konserwatywnie, to prawda. S wszake dziedziny ycia, w ktrych elementy postawy konserwatywnej s po prostu dbaoci o form, nie tylko w estetycznym rozumieniu tego sowa. Rewolucyjne przemiany, majce doprowadzi do tego, co nazywa Stomma „masow produkcj profesury”, w istocie musz doprowadzi do osabienia kryteriw profesjonalizmu. Nie znaczy to, i ten postulat zupenie pozbawiony jest racji. Mona by byo z habilitacji zrezygnowa, ale pod jednym warunkiem: zaostrzenia kryteriw w odniesieniu do prac magisterskich i doktorskich. Mona w kadej dziedzinie wskaza swoiste „wzorce”, do ktrych trzeba odnosi pisane teksty. Jako polonista mam taki wzorzec, ktry stanowi dobry punkt odniesienia: jest nim praca magisterska profesora (o ile wiem, bez habilitacji, gdy profesoruje w USA) Stanisawa Baraczaka. Jest powszechnie dostpna, gdy zostaa opublikowana pod tytuem „Nieufni i zadufani” i stanowi, o ile mi wiadomo, obowizkow lektur na wszystkich studiach polonistycznych. Jeeli si nie wskae swoim magistrantom takiego punktu orientacyjnego, wwczas bdzie, jak jest - bdziemy od nich otrzymywa lepiej lub gorzej napisane wypracowania. W odniesieniu do doktoratw kryteria, rzecz jasna, musz by jeszcze wysze, ale tu ju o wzorce nietrudno. Rzecz nie w postawie magistrantw czy doktorantw, lecz ich promotorw, ktrzy w kocu te za te prace s odpowiedzialni, co potwierdzaj wasnym podpisem.