) |
| Odsonity w roku 1983 na dziedzicu Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego pomnik Homagium duta Jerzego Jarnuszkiewicza przedstawia Jana Pawa II i kardynaa Stefana Wyszyskiego w ikonicznej scenie hodu, zoonego nowemu papieowi przez prymasa Polski. |
Przeszo kulturalna, dziedzictwo twrczego wysiku myli i rk pokole oywianych duchem wiary zakorzenionej w Ewangelii, to fundament tosamoci polskiego narodu. Susznie Prymas Tysiclecia wskazywa na potrzeb studiowania tego dziedzictwa, poznawania fundamentw, ktre przed tysicem lat byy zakadane pod natchnieniem, jakie z pokolenia na pokolenie niesie w sobie wsplnota Kocioa, zjednoczona wok Chrystusa, pozostajca pod natchnieniem Ducha witego, zmierzajca do domu Ojca. Czy nie jest to pierwsze zadanie uniwersytetw? Czy tym bardziej nie jest to zadanie Uniwersytetu, ktry nosi imi Prymasa Tysiclecia? Jak stolica prymacjalna w Gnienie stoi na stray religijnej tradycji w. Wojciecha, tak niech wasz Uniwersytet strzee kulturowej spucizny, ktra w tej tradycji ma swoje rdo. Bdcie wierni wezwaniu Kardynaa Stefana Wyszyskiego do troski o kultur.
Wielokrotnie w ostatnim czasie mwiem do przedstawicieli polskich uczelni wyszych o palcej potrzebie nie tylko formacji intelektualnej modego pokolenia, ale rwnie ksztatowania w nim ducha zdrowego patriotyzmu, polegajcego wanie na nieustannym odkrywaniu korzeni wasnej tosamoci ludzkiej, narodowej i religijnej oraz na wysiku wsptworzenia tego dziedzictwa, z ktrego wyrasta rzeczywisto dnia dzisiejszego. wiadomo tego, kim jestem, i umiejtno brania odpowiedzialnoci za to, kim jestem, pozwoli kolejnym pokoleniom modych Polakw z penym otwarciem, ale bez poczucia zagubienia, czerpa z bogatego dziedzictwa kultury europejskiej i wiatowej. Pozwoli im oddzieli prawdziwe, ponadczasowe wartoci ludzkiego ducha od przemijajcych namiastek dobra, przybierajcych ksztat kulturowego imperatywu wspczesnoci.
Z przemwienia Papiea do delegacji Uniwersytetu Kardynaa Stefana Wyszyskiego w Warszawie, 15 XII 2001 r.
W naszej epoce trzeba na nowo odkry wi czc Koci i uniwersytet. Koci bowiem nie tylko odegra decydujc rol w zakadaniu pierwszych uniwersytetw, ale by przez wiele stuleci „kuni” kultury i do dzi stara si peni t funkcj za porednictwem uniwersytetw katolickich i poprzez rne formy obecnoci w wielkim rodowisku uniwersyteckim. Koci ceni uniwersytet jako jeden z tych „warsztatw pracy, przy ktrych powoanie czowieka do poznania i konstytutywny zwizek samego czowieczestwa z prawd jako celem poznania staje si codzienn rzeczywistoci” tak wielu profesorw, modych badaczy i rzeszy studentw.
(...) Dziki darowi wiary spotkalimy Tego, ktry wypowiada te zdumiewajce sowa: „Ja jestem prawd” (J 14, 6). Jezus jest prawd wszechwiata i historii, sensem i przeznaczeniem ludzkiego ycia, fundamentem caej rzeczywistoci. Wy, ktrzy przyjlicie t prawd jako powoanie i pewnik swojego ycia, powinnicie ukaza zasadno tego wyboru rwnie w waszym rodowisku i w waszej pracy na uniwersytecie. Trzeba zatem postawi sobie pytanie: jaki wpyw wywiera prawda Chrystusa na wasze studia, badania, poznawanie rzeczywistoci, na integraln formacj osoby? Zdarza si, e niektrzy, rwnie ci, ktrzy mwi, e s chrzecijanami, na uniwersytecie zachowuj si tak, jakby Bg nie istnia. Chrzecijastwo nie jest po prostu subiektywnym wyborem opcji religijnej, w gruncie rzeczy irracjonalnym i dotyczcym sfery ycia prywatnego. Jako chrzecijanie mamy obowizek dawa wiadectwo o tym, co stwierdza Sobr Watykaski II w Konstytucji Gaudium et spes: „Wiara bowiem owietla wszystko nowym wiatem, ukazuje Boski zamiar co do caociowego powoania czowieka i dlatego kieruje umys ku rozwizaniom w peni ludzkim” (n. 11). Musimy ukazywa, e wiara i rozum nie s ze sob sprzeczne, lecz przeciwnie, e „wiara i rozum s jak dwa skrzyda, na ktrych duch ludzki unosi si ku kontemplacji prawdy” (Fides et ratio, Wstp).
Jestecie uczniami i wiadkami Chrystusa na uniwersytecie. Fragment przesania Jana Pawa II do uczestnikw VIII Midzynarodowego Forum Modziey, 25 marca 2004.
Na was zatem - na ludziach kultury i nauki - bardziej ni na kimkolwiek innym spoczywa odpowiedzialno za to, by ludzka myl nie zamykaa si na rzeczywisto Tajemnicy.
Ta powinno nie zostaje na was naoona z zewntrz, jakby po to, by utrudni wasze poszukiwania i ograniczy wolno, ale w rzeczywistoci jest konsekwencj samej logiki mylenia.
Kiedy czowiek myli, dowiadcza swojej ograniczonoci, uwiadamia sobie, e nie jest prawd, ale e wrcz musi jej szuka jakby po omacku. Zarazem przeczuwa, e jego poszukiwania nie mog i nie powinny si ogranicza do mao znaczcych i ograniczonych celw, jako e potna sia popycha je coraz wyej, ku nieskoczonemu.
Porywajca przygoda mylenia zawiera si w tej podstawowej dynamice, ktra stawia czowieka midzy wiadomoci wasnych ogranicze a potrzeb absolutu. Dlatego gdy czowiek „myli gboko”, zachowujc dyscyplin rozumu i uczciwo serca, wchodzi na drog, na ktrej moe spotka Boga.
Jeli tak jest, to susznie mona zapyta, dlaczego tak wielu byo mylicieli, ktrzy dali pocztek najbardziej systematycznym i radykalnym negacjom Boga?
Koci umie odpowiedzie na to niepokojce pytanie: cho to prawda, e sam rozum moe doj do poznania Boga, w obecnym stanie ludzkoci, skaonej grzechem, tene rozum jest dotknity wielk saboci (por. Katechizm Kocioa Katolickiego, 37). Mylenie nie jest izolowanym procesem dokonujcym si w mzgu, ale pozostaje gboko zwizane z egzystencjalnym dowiadczeniem czowieka.
Jeli zatem pragnie si, by mylenie wydao swe najdojrzalsze owoce, zwaszcza w sferze poszukiwa prawd metafizycznych, naley kultywowa etyk mylenia, ktra nie ma jedynie strzec jego logicznej poprawnoci, ale winna wcza czynnoci umysu w klimat duchowy peen pokory, szczeroci, odwagi i uczciwoci, ufnoci, uwagi powiconej blinim i otwarcia si na Tajemnic. Ta oglna etyka „mylenia” nie zwalnia od trudu poszukiwania, ale je uatwia i wspomaga, a w sprawach dotyczcych Tajemnicy wrcz nadaje mu kierunek, a to dziki wewntrznej wizi midzy verum i bonum, ktre w Bogu s tosame z samym Jego istnieniem.
Z przemwienia na spotkaniu Jana Pawa II z przedstawicielami wiata kultury i nauki, 5 wrzenia 1993 - Wilno.
Modzi przedstawiciele rodowisk uniwersyteckich, „woajcie” wiadectwem waszej wiary! Nie zadowalajcie si yciem przecitnym, pozbawionym wzniosych ideaw, nastawionym tylko na osignicie krtkotrwaych korzyci. Nie szczdcie wysikw, by uniwersytet by godny czowieka i by rwnie dzisiaj umia w sposb krytyczny suy spoeczestwu.
Europa potrzebuje nowego zaczynu intelektualnego, zdolnego ukazywa wzorce ycia opartego na dyscyplinie, zaangaowaniu i powiceniu, prostego w susznych deniach, szczerego w ich realizacji i przejrzystego w sposobie postpowania. Konieczna jest nowa odwaga mylenia, ktre musi by wolne i twrcze, gotowe odpowiada w perspektywie wiary na pytania i wyzwania, jakie stawia ycie, aby jasno ukazywa ostateczne prawdy o czowieku.
Z homilii Jana Pawa II w czasie mszy w. dla rodowisk akademickich Rzymu, 11 XII 2002.
Uniwersytet, stwarzajc moliwoci rozwoju nauk humanistycznych, moe pomc w takim oczyszczaniu pamici, ktre nie zapoznaje krzywd i win, ale pozwala przebacza i prosi o przebaczenie, a potem otwiera umys i serce na prawd, dobro i pikno, ktre stanowi wsplne bogactwo i ktre zgodnie naley pielgnowa i rozwija. Nauki cise te mog suy dzieu jednoczenia. Wydaje si nawet, e dziki temu, i wolne s od zaoe filozoficznych, a zwaszcza od ideologii, mog to zadanie wypenia w sposb bardziej bezporedni. Owszem, rnice mog si pojawia w odniesieniu do etycznej oceny bada i nie mona ich lekceway. Niemniej, jeli badacze uznaj pryncypia prawdy i dobra wsplnego, nie bd wzbrania si od wsppracy w poznawaniu wiata w oparciu o te same rda, podobne metody i wsplny cel, ktrym jest czynienie sobie ziemi poddan, zgodnie z zaleceniem Stwrcy (por. Rdz 1, 28).
Dzi wiele mwi si o chrzecijaskich korzeniach Europy. Jeli ich znakiem s katedry, dziea sztuki, muzyki i literatury, to przemawiaj one niejako w milczeniu. Uniwersytety mog mwi o nich na gos. Mog przemawia jzykiem wspczesnym, zrozumiaym dla wszystkich. Owszem, ten gos moe nie by przyjmowany przez tych, ktrych ogusza ideologia laickoci naszego kontynentu, ale to nie zwalnia ludzi nauki, wiernych historycznej prawdzie, od zadania dawania wiadectwa przez solidne zgbianie tajnikw wiedzy i mdroci, ktra wyrosa na yznej glebie chrzecijastwa.
Z przemwienia Jana Pawa II do delegacji Uniwersytetu Opolskiego, 17 II 2004.
Przez wieki uniwersytety ksztatoway duchow posta obecnej Europy, a chrzecijaskie przesanie Dobrej Nowiny tworzyo w nich klimat otwarcia na prawd, dobro i pikno. Pozwalao to odkrywa wartoci humanistyczne niezbdne dla integralnego rozwoju osoby ludzkiej i ksztatowania cywilizowanych spoeczestw. Rwnie dzi uniwersytety zakorzenione w tej wielkiej tradycji historycznej podejmuj odpowiedzialne zadanie budowania nowej Europy, w ktrej akademicka wolno i krytyczna refleksja maj suy budowaniu bardziej ludzkiego wiata. Etos akademicki, nawizujcy do chlubnej tradycji dziejw, kieruje uwag modego pokolenia ku wartociom, ktre wychodz daleko poza sfer konsumpcji podporzdkowanej prawom rynku. O ksztatowanie w studentach postaw wraliwych na te wartoci od dawna troszcz si zarwno duszpasterze akademiccy, jak i rodowiska profesorw nawizujcych do najpikniejszej tradycji mistrzw.
Obecny czas gbokich przemian kulturowych niesie szczeglne wyzwanie dla rodowisk akademickich. Stoi przed nimi zadanie, by dooy wszelkich stara, aby dominacja technologii i mylenia pragmatycznego nie prowadzia do zaniedbania tych wartoci duchowych, ktre w istotny sposb wpyway na ksztat kultury europejskiej. rodowiskom akademickim Europy powierzona jest szczeglna troska o wartoci, ktre odgryway podstawow rol w twrczym dialogu pomidzy logosem racjonalnych interpretacji nauki a ukazywanym przez chrzecijastwo logosem sensu i integralnej prawdy ukazujcej duchow wielko wiata ludzkiej kultury. Trzeba, aby w kulturze europejskiej ten dialog by wci kontynuowany. Mona w niej bowiem zauway niepokojc „utrat pamici i dziedzictwa chrzecijaskiego, ktrej towarzyszy swego rodzaju praktyczny agnostycyzm i obojtno religijna, wywoujca u wielu Europejczykw wraenie, e yj bez duchowego zaplecza, niczym spadkobiercy, ktrzy roztrwonili dziedzictwo pozostawione im przez histori” (Ecclesia in Europa, 7).
Z listu Jana Pawa II do rektorw uniwersytetw europejskich uczestniczcych w kongresie w Lublinie, 24 kwietnia 2004.