W grudniu, podczas wrczania dorocznych nagrd przez Wydzia Nauk Medycznych PAN, miaem okazj porozmawia z prof. Mariuszem Ratajczakiem. Ten wybitny specjalista pracuje w Zakadzie Transplantologii Szpitala Dziecicego Collegium Medicum Uniwersytetu Jagielloskiego, ale prowadzi take program komrki macierzystej w Uniwersytecie Louisville w Kentucky, USA. Dzi nauka staa si globalna i nie dziwi, e badacz dzieli swj czas midzy laboratoria w Europie i Ameryce. – Za wielki wkad w nauk nagrodzilimy Mariusza Ratajczaka – mwi prof. Andrzej Trzebski, przewodniczcy Wydziau VI.
Donioso bada profesora i jego zespou sprowadza si do wyjanieniami zjawiska plastycznoci komrek macierzystych. Od kilku lat wiadomo, e wanie na przykad komrki szpiku kostnego czy krwi ppowinowej potrafi si odrnicowa w komrki innych narzdw i mog dziki temu zosta wykorzystane w regeneracji. Dao to zreszt podstawy do stworzenia zupenie nowego dziau w medycynie, zwanego regeneracyjnym. Wiedza ta przyniosa wielkie nadzieje na wyleczenie tego, co do tej pory uwaano za stracone.
Prof. Ratajczak, wraz ze swoim zespoem, zauway, e do komrek hematopoetycznych, ktre stanowi wikszo komrek macierzystych, doczona jest rwnie domieszka innych komrek, ale znacznie wczeniejszych rozwojowo. – Wnikliwe badania wykazay, e pozostay one z naszego rozwoju embrionalnego. I te komrki udao si wanie wyizolowa. S one niezwykle mae i do tej pory byy tracone w rutynowych sposobach izolacji komrek szpiku bd krwi ppowinowej. Z uwagi na ich mikroskopijn wielko, trzeba stosowa specjalne metody selekcji z narzdw hematopoetycznych. Potrafimy je ju pozyska, oczyci oraz pobudzi ich potencja proliferacyjny – oznajmi prof. Ratajczak.
Rodzi si pytanie, jakie to ma znaczenie praktyczne? Wydaje si, e ogromne. Pozwoli na stworzenie zupenie nowej strategii leczenia pacjentw z uszkodzeniami narzdw. Pewnie te zrozumiemy mechanizm powstawania, a co za tym idzie i leczenia, nowotworw z grupy misakw u dzieci. Przypuszcza si bowiem, e powstaj z tych wanie wczesnych komrek, ktre odkry profesor.
Oficjalna prezentacja wynikw bada odbya si 12 grudnia 2005 w Atlancie, w czasie Midzynarodowego Zjazdu Hematologw z caego wiata. Przyjechao tam przeszo 25 tysicy specjalistw. Polsko−amerykaskie opracowanie wybrano z 6 tys. abstraktw przesanych na zjazd i przedstawiono jako jeden z trzech najwaniejszych tematw. – Proponowany scenariusz pracy z tymi komrkami jest zgodny z postulatami zwolennikw klonowania terapeutycznego. Komrki ju mamy, ale potrzebna jest strategia ich wykorzystania. Teraz nad ni pracujemy – mwi profesor. To bdzie zreszt kierunek rozwoju medycyny w tym stuleciu. Dlaczego? Bo plastyka tych komrek jest tak wielka, e s w stanie odbudowa kady narzd oraz odtworzy 220 rnych typw komrek wystpujcych w naszym organizmie.
Te wielkie medyczne nadzieje co do nowych terapii przeciwstawi troskom i obawom innej dziedziny wiedzy. Jest ni prawo, a osob przestrzegajc przed konsekwencjami szafowania kar – prof. Mirosawa Melezini, prorektor ds. dydaktycznych i studenckich Uniwersytetu w Biaymstoku. Po dugiej rozmowie z pani profesor, jak i wasnych obserwacjach ycia spoecznego, dochodz do smutnej konstatacji, e polskie prawo cierpi od duszego czasu na chorob sabej egzekwowalnoci zasdzonych wyrokw. Co z tego, e mamy przepisy, kodeksy i niezawise sdy, skoro przestpcy nie odczuwaj dolegliwoci kary i jej skutkw. Wina i kara w dowodzeniu i orzekaniu nie stanowi silnie powizanych ze sob elementw, jasno okrelajcych standardy spoecznego postpowania, okrelajcych, co jest dobre, a co ze i przywoujcych do wiadomoci obywateli konsekwencji o nieuchronnoci kary. Stan rzeczy pogarsza jeszcze niedostateczny stopie wykrywania i cigania przestpcw. Jest to, najoglniej mwic, stereotyp oceny wymiaru sprawiedliwoci. Na szczcie, jak potwierdzaj badania, Polska lokuje si na rednim poziomie przestpczoci. Jednak naganiane przez media afery gospodarcze, korupcyjne, dziaania grup przestpczych czy pospolitych rozbojw i gwatw, obniaj spoeczn ocen bezpieczestwa kraju.
Co zrobi, by zmieni ten stan rzeczy? Zwikszy restrykcyjno prawa. I takie rozwizania zaczynamy realizowa w Polsce. W 1995 roku wskanik liczby osb pozbawionych wolnoci przekracza 61 tysicy. W 2000 ju 70, a w 2005 przekracza 83 tys. osadzonych (w tym okoo 38 tys. oczekuje na odbycie kary pozbawienia wolnoci; warto zaznaczy, e mamy w kraju 70 tys. miejsc w wizieniach). W imi polepszenia wizerunku kraju bezpiecznego zaczto orzeka wicej i skazywa na dusze kary. Jak zareagowano na przykad w przypadku osdzania cikich przestpstw? Orzeka si gwnie 25 lat i doywocie, stwierdzia prof. Melezini na podstawie swoich bada. W 2000 roku skazanych na wier wieku byo 861, a w 2003 ju 1115 osb. Doywocie odsiadywao w 2000 45 osb, a w 2003 ju 120. Represyjno prawa wida wic na wszystkich jego paszczyznach. Zwiksza si orzecznictwo kar grzywien, obok ju wymierzonych kar pozbawienia wolnoci, np. w 2000 – 65 600, a w 2003 – 90 000. Czstym zjawiskiem jest rwnie przekwalifikowanie okrelonych czynw z wykrocze na przestpstwa. Najczytelniejsze jest zobrazowanie sytuacji za pomoc wspczynnika pozbawienia wolnoci na 100 tys. przestpcw. W Szwecji wynosi on 433, w Niemczech 890, w Austrii 1100, we Woszech ponad 2000, a w Polsce 5786.
Rozbudowa wizie, zaostrzanie rygoru – odbywania kary i samego prawa, nie czyni naszego kraju bezpieczniejszym, jak twierdz politycy w swoich kampaniach wyborczych. Wicej da prewencja i wzmocnienia skutecznoci funkcjonowania policji. W swojej pracy Punitywno wymiaru sprawiedliwoci karnej w Polsce w XX wieku, nagrodzonej przez Wydzia Nauk Spoecznych PAN, prof. Melezini udowadnia, e nie tdy droga. Represyjnoci wiele nie zdziaamy, tym bardziej e jako czonek Unii mamy obowizek stosowania zalece Komitetu Ministrw Rady Europy, a dotyczcych polityki kryminalnej, ktra zmierza do powcigliwoci w wymierzaniu bezwzgldnej kary pozbawienia wolnoci. Brak spjnoci w orzekaniu karnym z dyrektywami Unii moe narazi nas na powane kopoty i opinie pastwa represyjnego – alarmuj naukowcy! Warto o tym pamita, budujc IV RP.