Ostatnio w debacie nad standardami ksztacenia coraz czciej prezentowany jest pogld, e tradycyjny sposb definiowania standardw, oparty na minimach programowych, okrelajcych – dla kadego z kierunkw studiw – zestaw i wymiar godzinowy przedmiotw wystpujcych w planie studiw, nie jest dobrym rozwizaniem. Takie podejcie nie da si bowiem pogodzi ze zrnicowaniem misji uczelni, form studiw (stacjonarne i niestacjonarne) i technik ksztacenia (w tym ksztacenia na odlego). Ponadto, sztywne minima programowe ograniczaj moliwoci wprowadzania istotnych innowacji w procesie dydaktycznym. Ten tok mylenia znalaz odzwierciedlenie w „Prawie o szkolnictwie wyszym”. Definiuje ono standardy ksztacenia w bardziej elastyczny sposb ni poprzednio obowizujca ustawa o szkolnictwie wyszym, odwoujc si do „kwalifikacji absolwenta” i „ramowych treci ksztacenia”.
Przedkadanie projektw standardw ksztacenia jest obecnie ustawow kompetencj Rady Gwnej Szkolnictwa Wyszego (poprzednio jedynie je opiniowaa). Rada stoi wic w obliczu olbrzymiego zadania przygotowania standardw zgodnych z now ustaw. Toczce si prace nad standardami s przedmiotem zainteresowania caego rodowiska akademickiego, tre oczekiwanego rozporzdzenia ministra w tej sprawie okreli bowiem ksztat studiw dwustopniowych w polskich uczelniach.
KRASP ze szczeglnym zainteresowaniem przyja wyniki prac prowadzonych przez zesp pod kierownictwem prof. Andrzeja Komiskiego w ramach projektu realizowanego przez Instytut Spoeczestwa Wiedzy przy wsparciu Fundacji Rektorw Polskich. Nie ma tu miejsca na szczegowe omwienie wynikw tych prac (zrobia to Ewa Chmielecka w artykule Standardy na nowo, zamieszczonym w grudniowym numerze „Forum”), warto jednak wspomnie o jednym – wzbudzajcym zwykle najwiksze emocje – aspekcie standardw, to znaczy o sposobie okrelania zawartoci (treci) programw studiw.
Zesp proponuje, aby standardy, w swej czci dotyczcej ramowych treci ksztacenia, byy definiowane w trzypoziomowej strukturze, obejmujcej standardy oglne, odnoszce si do wszystkich kierunkw studiw (definiujce m.in. ramow struktur kwalifikacji absolwentw oraz rodzaje dyplomw), standardy dziedzinowe, odnoszce si do dziedzin ksztacenia (grup kierunkw studiw, np. humanistycznych, matematyczno-fizyczno-chemicznych), i wreszcie standardy kierunkowe, odnoszce si do poszczeglnych kierunkw studiw, czy te studiw makrokierunkowych i midzykierunkowych. Na kadym poziomie tej hierarchicznej struktury standardy byyby definiowane przez efekty ksztacenia, odniesione do wiedzy, umiejtnoci i postaw. Na najniszym poziomie hierarchii, w standardach kierunkowych, wymagania byyby wyraone przy uyciu klas treci programowych. Kada z tych klas byaby zdefiniowana przez moliwie szeroki, spjny merytorycznie zakres treci ksztacenia i przyporzdkowan mu liczb punktw ECTS. Wymagania dotyczce treci ksztacenia zwizane z dan klas byyby realizowane z reguy w ramach kilku merytorycznie powizanych przedmiotw. Tak zdefiniowane wymagania programowe, oparte na ocenie nakadu pracy studenta wyraonej w punktach ECTS (a nie w godzinach zaj), odnosiyby si oczywicie do wszystkich rodzajw i form prowadzenia studiw. Takie podejcie pozostawiaoby uczelniom znaczn swobod w tworzeniu „autorskich” programw studiw i dobieraniu odpowiednich technik nauczania, a w szczeglnoci w okrelaniu liczby, zestawu i sekwencji przedmiotw umieszczonych w planach studiw. Naley z zadowoleniem stwierdzi, e w tym kierunku zmierzaj prace nowo wybranej RGSzW – wskazuje na to tre dokumentw przyjtych 16 lutego na jej posiedzeniu plenarnym.
Moliwe jest take definiowanie wymaga odnoszcych si do programw studiw wycznie poprzez szczegowo okrelone efekty ksztacenia i liczb punktw ECTS przypisanych odpowiednio nazwanym klasom treci programowych, bez odwoywania si do zawartoci tych klas. Stworzyoby to uczelniom jeszcze szersze moliwoci eksperymentowania i wdraania nowatorskich koncepcji dydaktycznych, a z drugiej strony gwarantowaoby podany efekt kocowy, tzn. „atwo czytelne” i porwnywalne kwalifikacje absolwenta. Taka metoda tworzenia standardw pozostaje w zgodzie z duchem tworzonych obecnie w wielu krajach, w wyniku ustale przyjtych przez ministrw na konferencji w Bergen w maju 2005, ramowych struktur kwalifikacji absolwentw, dostosowanych do wstpnych ustale dotyczcych struktury europejskiej (European Qualification Framework). Jest ona take zgodna ze stanowiskiem uczelni stowarzyszonych w European University Association. Na sesji zamykajcej zorganizowan przez EUA Konwencj Uczelni Europejskich w Grazu w 2003, w podsumowaniu dyskusji postawiono bowiem tez, e nie powinno si wprowadza – ani na poziomie poszczeglnych pastw, ani Europy – regulacji wymagajcych uwsplnienia choby czci programw studiw przez uczelnie. Taka filozofia konstruowania wymaga dotyczcych programw studiw i wykorzystywania tak stworzonych wymaga w procesie akredytacji nie jest niczym szczeglnie oryginalnym – obowizuje m.in. od 2000 przy akredytacji studiw technicznych w USA. W warunkach polskich takie podejcie wydaje si jednak obecnie zbyt kontrowersyjne.
Problemy zwizane z tworzeniem standardw ksztacenia bd przedmiotem obrad specjalnego posiedzenia Komisji ds. Organizacyjnych i Legislacyjnych KRASP, dziaajcej pod przewodnictwem prof. Jerzego Wonickiego, ktre odbdzie si w dniach 3-5 marca z udziaem przedstawicieli ministerstwa, RGSzW i PKA. Informacja o wynikach tego posiedzenia z pewnoci znajdzie si na amach „Forum”.