Istnieje pewna trudno w uzasadnieniu powoania obecnie w Polsce nowego orodka socjologicznego, jakim miaby by reaktywowany (?) Polski Instytut Socjologiczny. Trudno ta wynika z dwch faktw: szczupoci rodkw publicznych przeznaczanych na nauk oraz dynamicznego rozwoju ilociowego instytucji socjologicznych, jaki obserwujemy obecnie w Polsce (wedug informacji uzyskanej od czonka PKA, liczba uczelni, w ktrych ksztaci si obecnie socjologw, w tym na poziomie licencjackim, siga pidziesiciu!). A jednak trudno nie zgodzi si z tez autorw o koniecznoci powoania „jeszcze jednej” instytucji socjologicznej w Polsce. Chciabym szczeglnie podkreli kilka argumentw na rzecz tej tezy.
Po pierwsze, nowy PIS powinien wyoni si z przeksztaconego IFiS PAN i by wpisany w reform PAN (likwidacj Akademii w jej obecnym ksztacie i przejcie jej „inwentarza” przez korporacj typu PAU). Po drugie, PIS powinien prowadzi dziaalno edukacyjn „uzupeniajc” wobec ksztacenia uniwersyteckiego (konkurencyjno powinna by chyba drugorzdna). Po trzecie, powinien by to orodek cile zaangaowany w projekty midzynarodowe, gwnie europejskie (ale nie tylko). By moe jedn ze specjalizacji powinny by studia nad Europ rodkowowschodni i obszarem postsowieckim. Taki profil moe te zapewni mocne rda finansowania zewntrznego. Po czwarte, rwnolegle z powoaniem PIS konieczny jest pastwowy i rodowiskowy monitoring dziaalnoci innych instytucji socjologicznych, gwnie ksztacenia na poziomie licencjackim, ale by moe take innych przejaww wtpliwej jakoci bada „socjologicznych”. Rola PIS w wyznaczaniu standardw pracy socjologw w Polsce wymagaaby oczywicie dookrelenia. Po pite, powoanie PIS wydaje si konieczne chociaby ze wzgldu na to, e wci znajduj si w Polsce olbrzymie obszary rzeczywistoci spoecznej nieprzebadane przez socjologw i/lub trudne do zbadania z przyczyn metodologicznych. Po szste wreszcie, powoanie PIS wymaga przeamania dwch podstawowych barier rozwoju polskiej socjologii: zego stanu finansowania nauki ze rodkw publicznych oraz braku nawyku (interesu?, zainteresowania?) elit pastwowych i politycznych korzystania z wynikw pogbionych analiz socjologicznych.
Niestety, jestem do sceptyczny co do moliwoci przeamania tych barier, a jest to warunek konieczny do tego, aby powoanie PIS miao jakikolwiek sens. Zreszt przeamanie tych barier wcale nie chronioby instytutu (a wrcz przeciwnie) przed ewentualnymi naciskami politycznymi. Wynikaoby z tego, e jeszcze jednym warunkiem koniecznym musiaoby by odpowiednio mocne (moe nawet konstytucyjne?) usytuowanie PIS w polskim porzdku prawnym, zapewniajce instytutowi maksimum niezalenoci i samodzielnoci. Nie wiem, czy jest to w ogle moliwe. Obecna niezaleno placwek, takich jak IFiS, wynika bowiem gwnie z ich sabej pozycji w wymiarze polityczno-medialnym. Jeeli pozycja PIS miaaby by silniejsza, automatycznie grozioby to jego upolitycznieniem.