)
Mimo teoretycznej nietypowoci rynku edukacji wyszej, na ktrym celem nadrzdnym o spoecznym charakterze powinno by denie do jak najszerszej i jak najlepszej edukacji spoeczestwa, oddziaywanie tego szczytnego celu nie jest i nie bdzie w przyszoci tak silne, aby zasadniczo wpyn na osabienie walki konkurencyjnej. Moliwoci ograniczenia skali i zagodzenia instrumentw tej walki jest niewiele. Mona raczej przypuszcza, e w miar wzrostu liczby podmiotw rynkowych (szk wyszych) i jednoczesnego zmniejszania si liczby modziey pomaturalnej (ni demograficzny, ktry trwa bdzie przez co najmniej 8 nastpnych lat), dochodzi bdzie raczej do sytuacji, w ktrej podmioty zagroone brakiem dostatecznego naboru siga bd po instrumenty promocji i antypromocji (w stosunku do konkurentw) wykraczajce poza granice etyki biznesu.
Przewidziane ustaw o szkolnictwie wyszym konferencje rektorw szk zawodowych i szk akademickich, grupujce wikszo uczelni, nie s paszczyznami porozumienia niwelujcego oddziaywanie konkurencji i wykorzystywanie niekorzystnych dla klientw instrumentw. Ta forma stowarzyszania szk wyszych jest raczej potrzebna do reprezentowania ich wsplnych interesw (a take ich zaoycieli) wobec organw administracji pastwowej i uzyskiwania moliwie najlepszych warunkw funkcjonowania na rynku.
Jedyn realn drog osabiania wpywu konkurencji, gwnie zreszt przez obron przed silniejszymi podmiotami, a zarazem ograniczanie kosztw pozwalajce na uzyskiwanie lepszej pozycji konkurencyjnej, bez obniania jakoci ksztacenia lub z podwyszaniem tej jakoci, s, przewidziane ustaw, zwizki szk lub mniej sformalizowane porozumienia o okrelonych zakresach wsppracy. Wbrew pozorom i niektrym negatywnym dowiadczeniom „martwych” porozumie, mog one by realn drog uzyskiwania wsplnych korzyci dla wchodzcych w ich skad podmiotw i zdecydowanej poprawy obsugi studentw, a zatem zmniejszania ryzyka wycofywania si przed ekspansj konkurencji. Mog by te – i tego nie mona wykluczy – pocztkiem drogi do koncentracji szk wyszych, do tworzenia szk niepastwowych o rozmiarach, kadrze, wyposaeniu i zasigu pozwalajcych na ofert realnie lepsz od oferty szk pastwowych.
W 2005 roku przedstawiem trzem uczelniom z Warszawy i okolic koncepcj takiego zwizku lub porozumienia, ktre – by moe – w 2006 lub 2007 rozpocznie dziaalno. Koncepcja ta zakada zachowanie penej niezalenoci organizacyjnej i finansowej podmiotw, ktre deklaruj jedynie wsplne podejmowanie okrelonych przedsiwzi, majcych na celu bezporednie obnianie kosztw lub porednie – przez popraw warunkw i jakoci ksztacenia. Jakie to mog by przedsiwzicia?
Przede wszystkim prowadzenie scentralizowanych zaj z okrelonych przedmiotw dla wszystkich studentw (lub czci) objtych porozumieniem szk w przypadkach, gdy skala rekrutacji nie stwarza warunkw opacalnoci prowadzenia tych zaj w poszczeglnych szkoach. Dotyczy to oczywicie szk o zblionych lub identycznych kierunkach studiw, w ktrych plany i programy w znacznym stopniu (niekiedy niemal w caoci) si pokrywaj. W realnych warunkach Warszawy (i okolic), w ktrej dziaa 60 szk niepastwowych, dotyczy to przede wszystkim kierunkw: ekonomia, zarzdzanie i marketing, finanse i bankowo, socjologia, administracja, bo te wanie kierunki prowadzi ponad 80 proc. tych szk.
Podobny, cho bardziej administracyjny charakter ma wzajemne udostpnianie sal wykadowych i laboratoriw komputerowych do prowadzenia scentralizowanych zaj dydaktycznych. Czasem bowiem nie chodzi o wykadowcw, ktrych w objtych porozumieniem szkoach moe by nawet nadmiar, ale wanie o prozaiczny brak pomieszcze w okrelonej szkole (brak wasnego budynku, szkoa „na dorobku”, remonty itp.). W takich sytuacjach moe pomc inna szkoa, blisko zlokalizowana, udostpniajc okresowo swoje sale, w zalenoci od porozumienia, nieodpatnie lub taniej ni normalnie kosztuje wynajem.
Duy zakres moliwoci wsppracy dostrzegam w organizowaniu uzupeniajcych wykadw monograficznych poprzez wymian wykadowcw lub dopuszczanie do prowadzonych zaj studentw ze szk wsppracujcych. Brak urozmaicenia oferty dydaktycznej zarwno o zwizane z programem kierunku przedmioty do wyboru, jak i (tym bardziej) o przedmioty rozszerzajce horyzonty wiedzy studentw (zwaszcza z zakresu kultury, historii, polityki, stosunkw spoecznych), jest pit achillesow polskich wyszych szk niepastwowych. Szczeglnie relatywnie mniejsze szkoy, prowadzce tylko trzyletnie studia zawodowe, opuszczaj absolwenci wprawdzie z formalnym wyszym wyksztaceniem w okrelonej specjalnoci, ale brak wiedzy i orientacji w innych dziedzinach czsto obiektywnie uniemoliwia zaliczenie ich do inteligencji.
Zbliony charakter moe mie prowadzenie przez pracownikw naukowych zatrudnionych w szkoach tworzcych zwizek specjalistycznych seminariw dyplomowych, dostpnych dla wszystkich studentw tych szk. Bywa tak czasem, e znany profesor prowadzi seminarium dyplomowe koncentrujc si na wanych, ale dydaktycznie trudnych problemach. W szkole, w ktrej jest zatrudniony, tylko 2−3 studentw interesuje si t tematyk. Ale na przykad w dwch innych szkoach objtych porozumieniem moe by jeszcze kilku studentw. Zbiera si grupa o rozmiarach prawidowych z dydaktycznego (6−10 osb), a take finansowego punktu widzenia dla szk, ktre opacaj jednego promotora tej grupy wg klucza ustalonego w porozumieniu.
Nie widz te adnych przeszkd, aby w szkoach zawierajcych porozumienie wykorzystywa wzajemnie mniej (z rnych przyczyn: wieku, zmian programu, mniejszej rekrutacji) obcionych wykadowcw, do recenzowania prac dyplomowych z innej ni macierzysta, uczestniczcej w porozumieniu uczelni. Moe to przynie, niezalenie od ewidentnego zmniejszenia kosztw, zwikszenie obiektywizmu recenzji, skrcenie ich terminw i tym samym stanowi wkad do poprawy jakoci ksztacenia. (...)