Sdziem naiwny, e czasy palenia bibliotek miny. Pamitam z Biblioteki Domu Literatury w Warszawie egzemplarz reportay Kornela Makuszyskiego, na ktrym widniaa piecz niejakiego Wodzimierza Sokorskiego z adnotacj o likwidacji tomu. Daty mona byo si domyli, koniec lat 40., a take zrozumie, o co chodzio. Totalitaryzm dziaa jednakowo, i to bez wzgldu na to, czy jest spod znaku Stalina, Hitlera, czy Bieruta. Niszczenie ksiek naley do specjalnego repertuaru ludzi przekonanych o wszechwadzy. Jako ten tom, a jak si dowiedziaem, wraz z nim tysice innych, uratowa si i nie poszed na stos dziki paniom bibliotekarkom. Jak to zrobiy, nie wie nikt i by moe ju si nie dowie, ale nie wolno zapomnie, e w tamtej epoce by to czyn bohaterski, za ktry grozia straszna kara.
Ze czasy miny, nadszed rok 1989, po nim jeszcze dwa lata, kiedy to przechodzc obok szpitalnej izby przyj zauwayem ciarwk wypenion po wierzch ksikami. Jechay do papierni w Konstancinie−Jeziornej, gdzie miay ulec przemiaowi. Po chwili byem ju na platformie i szerzej odchyliwszy plandek zaczem ostronie zrzuca na ziemi co smakowitsze kski. Najbardziej przypada mi do gustu caa seria dzie, ktrych autorzy mieli nazwisko zaczynajce si od „P”. Od Parandowskiego po Puszkina. Wraz ze mn na auto rzucili si inni lekarze, a take pielgniarki, bo i oni zwietrzyli gratk. Zlot si zrobi caego biaego personelu. Kto dobra si do litery „N”, inny do „W” i tak dalej. Potem trzeba byo te litery dzieli, bo ludzi przybywao. Do akcji doczy kierowca, ktry co prawda nie we wszystkim mia rozeznanie, ale pyta nas o szczegy i pakowa do szoferki egzemplarze, ktre uzyskiway nasz rekomendacj. Nie bra tylko Dostojewskiego, co uzasadnia tym, e go nie lubi za nielubienie Polakw. Brali wic inni.
Teraz mog si przyzna do tego przestpstwa, bo nastpio przedawnienie. Rozdrapalimy adunek w mgnieniu oka, a e bylimy sprawni nie tylko umysowo, ciarwka odjechaa do Konstancina z ledwie paroma ndznymi kryminaami na pokadzie, zostawionymi dla niepoznaki, ale doskonale przesianymi. Tomy uoylimy na trawniku i eby dyrekcja si nie poapaa, nie ogosia kradziey, w byskawicznym tempie dokonalimy wymian. Miaem w domu dwa wydania „Lalki”, wic ten z ciarwki nie by mi potrzebny. Oddaem go siostrze Jadwidze z urologii, w zamian za co uzyskaem od niej „Prchno” Berenta i „Erystyk” Schopenhauera. Nigdy jej tego nie zapomn. Za „Pamitniki” Paska uzyskaem od doktora Pirkowskiego „Dramaty” Gorkiego, ktrymi wymieniem si z doktorem Brod na wszystkie cztery tomy „Nowej ksigi przysw polskich” Krzyanowskiego. Trzeba przyzna, e ludzie mieli wietn orientacj w tym ogromie, w tej potdze literatury. Po czym wszystko powdrowao do baganikw naszych samochodw i wrcilimy do uczciwej pracy. Oj, czasy to byy zaiste pikne.
Nie obyo si bez prywatnego ledztwa, z ktrego wyniko, e nowa dyrekcja szpitala postanowia zwikszy powierzchni substancji budowlanej pod osoboka i jednoczenie obniy poziom zatrudnienia pracownikw ksiki polskiej, dokonujc powyszego przez utylizacj kultury.
Byo to w tym samym czasie, w ktrym rada miejska Gdyni postanowia zmieni nazw ulicy „Czerwonych Kosynierw” na jej zdaniem mniej komunistyczn, a rada Pocka wywie na przetop pomnik Wadysawa Broniewskiego, niewtpliwie komunisty. Caa Polska si miaa i z Gdyni, i z Pocka, dlatego do tych katastrof nie doszo, ale nasz lokalny przypadek niestety ju nie by wymiewany. Nie trafi na amy gazet.
Biblioteki do dzi s niektrym menederom kul u nogi i sol w oku. Ksigozbiory bowiem zajmuj lokale, angauj bezuytecznie pracownikw i wymagaj pienidzy na zakupy. Pewien samorzdowiec (nazwisko znane redakcji) chwali si w podwarszawskiej prasie, e udao mu si zlikwidowa bibliotek gminn, dziki czemu „odzyska” fundusze na zadania statutowe. Pewien profesor (nazwisko znane caej Polsce) zlikwidowa bibliotek naukow w klinice i teraz, po kilku latach, poszukuje dzie, ktre si w niej znajdoway. Niestety nie znajdzie, bo byy to biae kruki wyjtkowej bieli, cigane z caego wiata przez profesora poprzednika, znacznie wida mdrzejszego. Likwidacji nie opary si nawet niektre biblioteki w Polskiej Akademii Nauk, a tumaczenia, e „nie wszystkie zbiory przepadaj”, trudno uzna za uspokajajce, skoro wyraonko „nie wszystkie” mwi o tych likwidacjach wszystko.
Czasem trzeba przeprowadza biblioteki z jednego miejsca na drugie, czy je w nowych, wikszych gmachach, integrowa zbiory zbyt rozczonkowane, ale nic nie ma prawa gubi si po drodze. czenie pozorne, na przykad biblioteki dzielnicowej ze szkoln, sprowadza si do tego, e szkoa przez jaki okres magazynuje w piwnicach narzucone si nadmiary, a potem, kiedy ksigi porzdnie si zagrzybi, potajemnie wysya na makulatur.
Uzasadnienie jest zawsze suszne: ulegy samoistnemu zniszczeniu.