Trudno powiedzie, jak dugo – ale z pewnoci niezbyt krtko – podzia na szkoy publiczne i niepubliczne bdzie dla znacznej czci naszego spoeczestwa istotny. W niemaym stopniu dzieje si tak za spraw historii. Dla wielu Polakw wszystko, co niepastwowe, wci wydaje si niezbyt pewne, podejrzane, obcione grzechem bogacenia si i skaone egoizmem. Co za pastwowe, to dla odmiany trwalsze, pewniejsze i rzdzce si mniej bezwzgldnymi racjami. Po jednej stronie tej rzeki mamy jakoby egoizm i bezduszno, po drugiej – wyrozumiao i ludzkie odruchy. Po jednej – dyktatur rachunku, po drugiej – przyczki serca.
W przypadku szkolnictwa wyszego dochodzi jeszcze podzia na szkoy „biznesowe” i „niebiznesowe”. Dla wielu ludzi starej daty lub precyzyjnie mylcych kada szkoa jest publiczna, gdy kada dobru publicznemu suy. W takim razie adna nie jest do koca „biznesowa”, bo s to porzdki trudne do pogodzenia, rne wiaty. Dla wielu humanistw zwaszcza modne ostatnio porwnywanie szkoy do hipermarketu czy nauki do towaru jest rodzajem intelektualnego nietaktu, jeli nie wrcz grubiastwa. To co rwnie nieestetycznego, jak zwyczaj sprzedawania ksiek na wag lub wyrzucanie ich na mietnik. Niby si to praktykuje, ale chwali si przecie nie ma czym. Dla tej czci naszej profesury wci liczy si magia zdobywania wiedzy, rozmaite zwizane z tym rytuay i imponderabilia, prawo do pewnej niepraktycznoci, nonkonformizmu, a take mocno podkrelana wolno i niezaleno osobista. Dla wikszoci profesorw spoza uniwersytetu zwizki z biznesem s oczywiste. Nauka jest towarem, ksika – produktem, uczelnia – firm, niezaleno osobista – piknoduchostwem lub mrzonk, uyteczno prowadzonych przez nich bada – najwiksz zalet, a niepraktyczno – strat czasu. Pierwsi darmowe wykady, prelekcje czy spotkania poza uczelni uznaj za wan dziaalno spoeczn i traktuj niezmiernie serio, drudzy – za rodzaj filantropii, do ktrej przewanie nie maj przekonania. Pierwsi swj zawd wci jeszcze definiuj w kategoriach suby, drudzy – jako wysz odmian sprawnoci i umiejtnoci menederskich. Pierwsi, mocno skoncentrowani na sobie, duo czasu powicaj ideologii swego zawodu, drudzy – skupieni na identyfikowaniu zewntrznych potrzeb i rde finansowania – uwierzyli, e mog jej nie mie wcale. Pierwsi s przede wszystkim „przyjacimi” kultury, drudzy – rynku.
Szkolnictwo niepubliczne – przy wszystkich swoich dotychczasowych sabociach – moe by (i ju jest!) ciekawym dowiadczeniem dla obu tych grup. Przedstawicieli dyscyplin uniwersyteckich przekraczajcych progi szk niepastwowych uderza najpierw brutalna „praktyczno”, ktr zastaj na miejscu. Okazuje si, e zaskakujce moe by wszystko: inna funkcja portierni, ewidencja zaj, rygoryzm programw, dyskretna kontrola wykadw, system ocen, negocjowane stawki, studenci nie tolerujcy spnie, ograniczona do minimum administracja, uproszczone procedury, pewien brak wyrozumiaoci dla wybujaego indywidualizmu, a take dokuczliwy, mao sprzyjajcy klimat dla intensywniejszego ycia towarzyskiego. Tu – wida to goym okiem – jest mniej nie posprztanych biurek, „swojsko” wyposaonych gabinetw, ulubionych filianek lub szklanek, zdj w ramce, gazet sprzed miesica, zuytych dugopisw, pokych papierw, rozrzuconych notatek, zepsutych sprztw i ksiek zagubionych za szaf. Poza tym spotkania trwaj krcej, narady odbywaj si rzadziej, a decyzje zapadaj szybciej.
Dla wielu jest to trudna do zniesienia sytuacja psychologiczna. Adaptacja trwa niekiedy latami. Niektrzy jednak szybko zaczynaj oddziaywa w obie strony. Raptem dostrzegaj w uczelniach pastwowych rozmaite mankamenty organizacyjne, psujce im humor (cho wczeniej nigdy si tym nie interesowali!), w niepastwowych natomiast bior si za podnoszenie poziomu akademickoci i prawie wszystko dla poprawy humoru chcieliby zmieni. Wielu – co ciekawe – odkrywa swoje nowe powoanie, okazuje si wietnymi organizatorami, a nawet – bardzo si sobie dziwic – objawia... praktyczny zmys biznesowy.
Z kierunkami pozauniwersyteckimi jest odwrotnie. Koledzy reprezentujcy te dyscypliny prdzej czy pniej musz zmierzy si z wizerunkiem profesora uniwersytetu. Co w nim takiego, e znajduje si na szczycie najwyej cenionych zawodw, zdystansowa inne, budzi uznanie? Ot – paradoksalnie – si tego wizerunku jest wanie jego pozorna „niepraktyczno” i „niebiznesowo”, a take – wice si z nim – tradycja, tajemnica, rytua i magia. Gdy wic ju powstan niepubliczne szkoy biznesowe przypominajce dobrze naoliwione fabryki, wikszo z nich zabiera si za „ideologi”. Na pniu „zakada” tradycj. Wymyla symbole i rytuay, na korytarzach stawia rzeby i ma skonno do beatyfikowania dziau marketingu (ktre tam wanie bywaj nadzwyczaj poetyckie). I znw niektrzy nasi koledzy odkrywaj drug stron swojej natury, nieznany wczeniej talent albo zapoznan pasj. Bywaj cudownie „niepraktyczni”.