„Biznesowy” model uczelni

European University Association, czyli Europejskie Stowarzyszenie Uniwersytetów, jest prestiżową organizacją, którą można przyrównać do Konferencji Rektorów Europejskich. Zrzesza prawie 800 uczelni akademickich Europy. Członkami krajowymi stowarzyszenia są krajowe konferencje rektorów (w przypadku Polski KRASP), a członkami indywidualnymi mogą być uczelnie akademickie, posiadające prawo nadawania stopni doktorskich. Misją EUA jest wspieranie Procesu Bolońskiego, czyli rozwoju i reform uczelni europejskiej, wzmacnianie ich znaczenia oraz reprezentowanie ich interesów. Proces Boloński stanowi część koncepcji opartej na zharmonizowanym rozwoju szkolnictwa wyższego i nauki. Wizja „Europy wiedzy” zakłada stworzenie tzw. europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego oraz europejskiej przestrzeni badawczej.

Temat ten rozwija „Nasza Politechnika”, pismo Politechniki Krakowskiej (nr 3/06), która uzyskała w tym roku członkostwo EUA. Niedawno odbyła się w Hamburgu konferencja EUA, połączona z walnym zgromadzeniem stowarzyszenia. W konferencji wzięło udział 355 osób, w tym przedstawiciel PK. Jej tematem było finansowanie silnych uczelni – dywersyfikacja, pomoc dla studentów i dobre zarządzanie. Krajem, w którym proces przekształcania tradycyjnego modelu szkolenia wyższego wydaje się najbardziej zaawansowany, jest Wielka Brytania. Jako przykład nowego typu uniwersytetu, który odnosi spektakularne sukcesy pod względem efektywności funkcjonowania i zdobywania środków finansowych, został zaprezentowany The University of Manchester. Licząca 35 tys. studentów uczelnia otrzymała w ostatnim roku 550 mln funtów głównie ze „sprzedaży” badań naukowych i praw autorskich, ale także opłat za studia. Pozostaje tylko pytanie, czy tak mocno skomercjalizowany, „biznesowy” model wyższej uczelni jest tym, który najbardziej nam odpowiada? Obecna, bardzo trudna sytuacja większości polskich uczelni wskazuje jednoznacznie, że przynajmniej niektóre elementy takiego modelu będą musiały być zrealizowane także i u nas.

Kampus na miarę XXI wieku

Zbliża się 10−lecie Uniwersytetu w Białymstoku – donosi „Nasz Uniwersytet” (nr 1/06) – co stanowi najlepszą okazję do tego, by wybrać patrona uczelni, która wyłamuje się z tradycji nazewnictwa polskich uniwersytetów. I rzeczywiście, jeśli uniwersytety mają w nazwie miejsce lokalizacji, to podawane jest to zawsze w formie przymiotnikowej (Uniwersytet Warszawski, Warmińsko−Mazurski etc.), natomiast miejsce lokalizacji w postaci rzeczownikowej występuje wszędzie tam, gdzie uniwersytet ma swojego patrona (Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu etc.). W nazwie Uniwersytetu w Białymstoku zrezygnowano z przymiotnikowego określenia, by uniknąć „niestosownych” skojarzeń podczas stosowania skróconej nazwy „UB”. Pracownicy naukowi UwB wysunęli swoje propozycje kandydatów na patrona. Wśród nich znaleźli się m.in.: król Zygmunt August, Jan i Jędrzej Śniadeccy, Jerzy Giedroyc, Jan Klemens Branicki. Pojawiły się też propozycje rezygnacji z jakiegokolwiek patrona, ewentualnie nadanie mu nazwy Uniwersytet Podlaski.

W tym samym numerze „Naszego Uniwersytetu” znajdziemy również wywiad z prof. Markiem Proniewskim, prorektorem ds. ekonomicznych i kontaktów z regionem UwB, który ma wizjonerski pomysł budowania kampusu, czyli uniwersytetu na miarę XXI wieku. – Możliwość budowy kampusu tkwi w niskim poziomie rozwoju naszego regionu i prowadzonej polityce UE wobec obszarów słabo rozwiniętych – mówi przewrotnie prof. Proniewski. Budynkom dydaktycznym mają towarzyszyć akademiki, basen, boiska, urządzenia sportowe, kluby studenckie, klub profesorski. Wszystko, prócz biblioteki, zlokalizowane w jednym miejscu. Cały projekt ma powstać w ciągu 9 lat.

Pomysły Ministerstwa Nauki

W „Aktualnościach AR”, kwartalniku Akademii Rolniczej w Lublinie (nr 3/06), możemy przeczytać relację ze spotkania dziennikarzy regionalnych mediów akademickich, które odbyło się w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Prof. Stefan Jurga, sekretarz stanu w MNiSW, przedstawił prace urzędu dotyczące szkolnictwa wyższego i badań naukowych. „Aktualności AR” prezentują niektóre propozycje działań zaproponowanych przez ministerstwo, m.in. Narodowy Program Foresight, który został uruchomiony na początku 2006 r. w trzech polach badawczych: Zrównoważony rozwój, Technologie informacyjne i telekomunikacyjne oraz Bezpieczeństwo. Celem CPF dla naszego kraju jest określenie wizji rozwojowej Polski do 2020 r. Rezultatem programu powinno być ukierunkowanie rozwoju badań i technologii na dziedziny gwarantujące dynamiczny rozwój gospodarczy środków publicznych oraz stworzenie języka debaty społecznej dotyczącej sposobów poprawy jakości życia w Polsce.

Innym pomysłem ministerstwa jest program pod nazwą Centrum Nauki „Kopernik”. Zakłada on stworzenie w latach 2006−08 ekspozycji pierwszego w Polsce centrum nauki, która zostanie udostępniona zwiedzającym w nowym budynku na terenach warszawskich bulwarów nadwiślańskich. Znajdą się w niej interaktywne stanowiska umożliwiające samodzielne przeprowadzanie eksperymentów z różnych dziedzin nauki, sale laboratoryjne i wykładowe oraz planetarium. Pomysłodawcami CNK są twórcy warszawskiego Festiwalu Nauki i Pikniku Naukowego Polskiego Radia BIS, zaliczanych do 10 najlepszych europejskich praktyk popularyzujących naukę.