Efekt dziaalnoci absolwenta kierunku turystyka od razu moe by widoczny tylko w przypadku, jeeli praktyczne przygotowanie go do pracy zapewni uczelnia. W krajowym lub zagranicznym przedsibiorstwie turystycznym oceniane s efekty praktycznego rozwizania konkretnego problemu, przedstawione w formie dokumentu projektowego. Wiedza absolwentw o metodach opracowania takiej dokumentacji jest zbyt maa. Jedynie z takim dowiadczeniem projektowym absolwent moe stworzy wasn firm turystyczn, poniewa zdolno do projektowania dokumentacji, nie tylko turystycznej, powinna umoliwia zarabianie pienidzy.
W dzisiejszych czasach zdolno inyniera turystyki do wyszukiwania sposobw samodzielnego zdobywania rodkw finansowych jest bardzo potrzebna. Korzystanie z kredytw bankowych i funduszy strukturalnych w trudnych warunkach finansowych pastwa jest dla turystyki bardzo ryzykowne. Problem ten stanie si jeszcze ostrzejszy w obliczu kryzysu energetycznego. W warunkach gospodarki rynkowej nic nie jest dawane za darmo, pula kredytw ulgowych zmaleje, wany bdzie ich zwrot w terminie. Prawidowe wykorzystanie pastwowych pienidzy bdzie gwnym kryterium przy akredytacji instytucji krajowych oraz stanowisk kierowniczych. Inynierowie turystyki musz posiada zdolno do zarabiania pienidzy z wykorzystaniem wszelkich dostpnych rodkw: przyrodniczych, rekreacyjnych, wycieczkowych, sportowych, kulturowych, edukacyjnych – bez adnej pomocy pastwa, w warunkach wzrastajcej konkurencji.
W ramach przystosowania absolwentw kierunkw TiR do nowych wymogw naley do grona ju obowizkowych przedmiotw wprowadzi operacyjne programowanie dziaalnoci gospodarczej i nauczy studentw projektowania dokumentacji turystycznej na rnych etapach dziaa poprzez wykonywanie zada przedprojektowych, projektw roboczych (realizowanych w trakcie bada), projektw technicznych, roboczych map i wykresw, projektw jednoetapowych wdroeniowych, kalkulacji cenowych, pisania recenzji ekspertowych, zapozna z wymaganiami prawnymi. Peny, kompetentny projekt turystyczny powinien stanowi poradnik i przewodnik, zapewnia pomoc. Zapoznanie z metod projektowania dokumentacji turystycznej moe pomc absolwentom TiR w znalezieniu pracy w innych pokrewnych branach gospodarczych (np. zwizanych z maszynami rolnymi, w gospodarce nieruchomociami, w statystyce, kulturze i innych), co moe by atutem tego zawodu.
Wprowadzenie do specjalnoci TiR nowych dyscyplin zwizane jest z koniecznoci poszerzenia wiedzy o elementy innych nauk oraz posiadania umiejtnoci ewidencyjnych, rejestracyjnych, kalkulacyjnych, algorytmizacji, planowania i prognozowania, co jest podstaw wszystkich prac inynieryjno−ekonomicznych. Przykadem tego stanu rzeczy jest dziaalno agroturystyczna gospodarstw rolnych, w ktrej poczono dwie rne dziedziny gospodarcze: rolnicz (typowo produkcyjn) oraz usugow, tj. socjaln, kulturaln, rekreacyjn, sportow, organizacyjn.
Tylko na pierwszy rzut oka moe si zdawa, e prowadzenie gospodarstwa agroturystycznego jest spraw najatwiejsz w caej turystyce. Wynika to z deklaracji, ktrych pene s publikacje z konferencji naukowo−praktycznych. W literaturze wizerunek agroturystyki zwykle si wie z koniecznoci utrzymywania bezporednich kontaktw – nie wymagajcych rozbudowanej bazy noclegowej bd ywieniowej – z dzik, nienaruszon przyrod. Dotyczy to zmczonych mieszkacw duych aglomeracji, chccych pozna „co nowego” na wsi, obserwowa tryb ycia mieszkacw wsi, korzysta z produktw gospodarstwa rolnego itp. Dlaczego mimo to duo gospodarstw z tytuu „agroturystycznych”, nie znajduje ani turystw, ani „zmczonych” zgiekiem goci z miast?
Prawdopodobnie problem ten wie si z niedopracowan reklam. Jednak walory, ktrymi dysponuj gospodarstwa wiejskie – pikne krajobrazy, czysta woda, powietrze, ekologiczna produkcja – powinny by odpowiednio eksponowane, a dziki temu mog zyska zaufanie. W odnalezienie, a nastpnie ocen atrakcji przyrodniczych na obszarach wiejskich powinna by woona praca inyniera turystyki. A przecie dodatkowy zysk gospodarstw agroturystycznych z turystyki i rekreacji w duym stopniu zaley od umiejtnoci odnajdywania najtrafniejszych cech otaczajcych krajobrazw oraz od odpowiedniej ich prezentacji. Prezentacja ta powinna by zorientowana na bardzo wymagajcych turystw, paccych za pobyt, sprawiajcych kopoty i krytycznie odnoszcych si do gospodarzy. Z tego powodu prowadzenie dziaalnoci agroturystycznej wymaga ogromnego nakadu pracy, nerww i wiedzy. Dlatego wikszo gospodarstw agroturystycznych faktycznie yje tylko z produkcji rolnej, a nie z turystyki.
Do niewykorzystanych rezerw podwyszenia zysku ekonomicznego gospodarstwa agroturystycznego nale: prezentacja technologii produkcji ekologicznie czystej oraz infrastruktury rolnej. Problem produkcji ekologicznie czystej ma obecnie zasig wiatowy. Gospodarstwo agroturystyczne moe z korzyci dla siebie prezentowa dowiadczenie w technologii tej produkcji, wygasza o tym wykady w szkoach rolniczych, na seminariach i festynach rolniczych, zorganizowanych w okresie zimowym oraz uczestniczy w turystyce kongresowej.
Dziaalno turystyczna bdca czci dziaalnoci agroturystycznej wymaga take ogromnych wysikw planotwrczych i projektowych, poniewa niezbdna jest tu praca z wieloma ludmi przez cay rok. Gospodarstwa te zwykle pooone s na szlakach turystyki aktywnej i zobowizane do aktywnego uczestnictwa w funkcjonowaniu tych szlakw. Inynier turystyki, pracujcy w gospodarstwie agroturystycznym, powinien by przygotowany do roli pilota grupy turystycznej w terenie: demonstrowa fachowo znajdujce si w zasigu gospodarstwa obiekty przyrodnicze, umie okaza podstawow pomoc medyczn, zapewni schronienie ludziom w czasie niepogody i nocleg dla turystw, stworzy im atmosfer gocinnoci. Gospodarstwo agroturystyczne nie jest zwykym gospodarstwem, jest to przedsibiorstwo. Z tego tytuu ma ono obowizek zatrudnia pomocnikw, co rozwizaoby problemy zatrudnienia absolwentw TiR.
W literaturze turystycznej brakuje informacji o tym, e gospodarstwo agroturystyczne powinno by jednoczenie jednostk produkcyjn, edukacyjn, informacyjn, pomocnicz, ratownicz, remontow, hotelarsk, organizacyjn, uzdrowiskow. Gospodarstwo agroturystyczne ma take szans aktywnie realizowa dziaalno rekreacyjn, tj. projektowa i zakada na swoich uytkach gruntowych pola, paletki, pasy trawiaste oraz gazony, ogrody kwiatowe ze specjalnie dobranych rolin eterycznych w celu wykorzystania bioenergetycznych efektw kombinacji kolorw kwiatw i zapachw olejkw rolinnych. Moe ono prowadzi dziaalno lecznicz: zapewni cisz na tle przyrody dla ukojenia nerww, przyrzdza napary z traw, aplikacje z glin kolorowych, ustala diety, gotowa dania z kuchni domowej w tych samych celach leczniczych, co rekomenduje medycyna nietradycyjna. Wszystkie te dziaania turystyczno−agroturystyczne powinny by odpowiednio udokumentowane.
W zwizku z wymaganiami projektowymi obowizkowe jest take wprowadzenie na kierunkach turystyki i rekreacji przedmiotu teoria oceny i prezentacji obiektw przyrodniczych w turystyce edukacyjnej, aktywnej, wiejskiej, kongresowej oraz w agroturystyce. Krajobrazy wiejskie, ktre tak si podobaj „zmczonym mieszkacom duych aglomeracji”, corocznie wymagaj kosmetycznej poprawy, przebudowy i regularnej pielgnacji. W skadzie programowym teorii oceny i prezentacji obiektw przyrody w agroturystyce powinna si znale wiedza z zakresu architektury zielonej oraz urbanistyki.
Wymagania projektowe dotycz take kwestii zwizanych z przygotowaniem referatw z zakresu przyrodoznawstwa i ich wygoszeniem rnym grupom turystw. Te sprawy s wane dla pilotw grup turystycznych, poniewa potrzebuj solidnej wiedzy przyrodniczej, krajoznawczej i pracy przygotowawczej. Istotne jest take to, eby kontakt gospodarstw agroturystycznych z turystami nie by przypadkowy, lecz zaplanowany i cigy, co bdzie gwn reklam jakoci ich pracy oraz gwarancj stabilnoci ekonomicznej. Z tego powodu do rozpoczcia dziaalnoci agroturystycznej nie wystarcz same chci i obecno domw noclegowych.
W kraju oficjalnie nie funkcjonuje doradztwo agroturystyczne, ktre jest bardzo odpowiedzialn bran gospodarcz oraz pomocnicz. Obecnie funkcjonuje ono razem z doradztwem rolniczym, cho moe mie swoje oddzielne instytucje doradcze, aby peniej wykorzysta moliwoci zarzdzania agroturystyk.
Niezbdno opanowania przez absolwentw kierunku turystyka i rekreacja metod planowania i projektowania dokumentacji ma take wany podtekst organizacyjny. W naszym rozumieniu funkcjonujce szlaki i cieki turystyczne powinny mie swojego opiekuna, dyrektora, podobnie jak kada autostrada ma swoj dyrekcj. Inynier turystyki i rekreacji w swojej kocowej pracy dyplomowej moe opracowa projekt organizacji i funkcjonowania odcinka szlaku turystyki tematycznej lub paletki rekreacyjnej, ktry od razu po wdroeniu moe efektywnie funkcjonowa, a jego autor pracowa jako dyrektor. Wrd wymienionych obowizkowych wymogw stawianych dyrektorowi s take: konieczno posiadania wiedzy prawnej, finansowej, logistycznej oraz twrczo, rozum i zdrowy rozsdek przy podejmowaniu nietypowych i czasem ryzykownych decyzji. Nie mniej wane s zdolnoci pedagogiczne i kulturalne. Pomoc w jego pracy bd suy robocze, jednoetapowe projekty turystyczne.
Zmiany programowe na kierunkach turystyki i rekreacji rozpoczynaj si od egzaminw rekrutacyjnych, na ktrych powinny panowa idee przyszych rozwiza turystycznych i rekreacyjnych na konkretnych obszarach. Szkoa wysza zobowizana jest zapewni przeksztacenie tych idei w form projektow i obliczeniow. Z projektem konkretnych rozwiza spraw turystycznych absolwent TiR wchodzi powinien na egzamin dyplomowy. Idee projektowania i planowania musz by take gwnymi zagadnieniami omawianymi na seminariach dyplomowych.
Jednym z moliwych wariantw rozwiza problemw turystyki jest kompleksowy projekt organizacji i funkcjonowania szlaku turystycznego, cieki turystycznej lub paletki rekreacyjnej, do opracowania ktrego mona angaowa kilku studentw lub inynierw TiR (do wykonania poszczeglnych etapw projektowych, analitycznych, organizacyjnych, finansowych, ewentualnie do opracowania alternatywnych projektowych rozwiza). Wtedy wybr najlepszego wariantu naley do ekspertw na specjalnie zorganizowanym konkursie, jak si to robi w architekturze. Projekt turystyczno−rekreacyjny jest dokumentem twrczym. Moe zosta opracowany w wyszych uczelniach w trybie przygotowania prac dyplomowych w sposb, w jaki opracowuje si projekty w krajowych i zagranicznych biurach turystycznych.
Uczestnictwo absolwentw kierunku turystyka i rekreacja szk wyszych w podobnych konkursach jest kwesti bardzo prestiow, poniewa daje realne szanse zademonstrowania moliwoci inynierskich i dyrektorskich. W funduszach strukturalnych UE powinny si znale rodki na poparcie dziaalnoci aktywnej, twrczej modziey w zakresie turystyki i rekreacji. Jest to zadanie nie tylko dla Polski, lecz take dla caej Europy, poniewa w uczelniach krajowych ucz si nie tylko Polacy.
Kiedy Galileusz sformuowa prawo dotyczce bada rodowiska przyrodniczego: „Mierz co mierzalne, a niemierzalne uczy take mierzalnym”. To trafnie ilustruje tez, e dziaalno turystyczna i rekreacyjna powinna mie nowe podstawy – mierzalne, planowe i projektowe.
Dr hab. Wadysaw Chiniak, specjalista w dziedzinie agrotechniki i chemii rolnej, pracuje w Katedrze Turystyki i Rekreacji Politechniki Biaostockiej.