Kazimierz Twardowski, wybitny filozof, przeszed nkany cukrzyc w stan spoczynku 30 kwietnia 1930 roku – mia niespena 64 lata. Byo to dobrowolne ustpienie z etatu w lwowskim Uniwersytecie Jana Kazimierza, nie za rezygnacja z aktywnoci w nauce. Wrcz przeciwnie – przychodzi czas podsumowa wyjtkowo owocnego dziaania na polu epistemologii, logiki i etyki. Czas doktoratw honorowych. Po doktoracie honoris causa UW (1929) szykowa si kolejny – z Uniwersytetu Poznaskiego (uchwaa senatu z 21 maja 1930). Wanie z tej okazji, gdy przyjmowa w doktorat we Lwowie, schorowany, wygosi 21 listopada 1932 roku w auli UJK wykad „O dostojestwie Uniwersytetu”.
Wystpienie promocyjne pisa Twardowski w namysem w maju 1931 roku, z nadziej wygoszenia go w Poznaniu. Uzupenia tekst we wrzeniu i listopadzie nastpnego roku. Nie bez znaczenia byo to, e w tych latach trwaa walka w obronie autonomii szk akademickich. Twardowski czyta projekty nowej ustawy o szkoach akademickich, obserwowa te codzienne realia UJK, interweniowa – jeli uzna to za konieczne. Wadze pastwowe zmierzay – jak zapisa w „Dziennikach” Twardowski – do „pozbawienia Uniwersytetw ich dostojnego stanowiska i zdegradowania ich do szk zwykych” (zapis z 23 kwietnia 1932).
W mowie promocyjnej Kazimierz Twardowski utrzymywa, e dostojestwo uniwersytetu „pynie nie tylko z sdziwego wieku i chlubnych tradycji uczelni noszcych t nazw, ma ono swe rdo w samej idei Uniwersytetu (…) zadaniem Uniwersytetu jest zdobywanie prawd i prawdopodobiestw naukowych oraz krzewienie umiejtnoci ich dochodzenia. Rdzeniem i jdrem pracy uniwersyteckiej jest tedy twrczo naukowa, zarwno pod wzgldem merytorycznym, jak pod wzgldem metodycznym”. Przeciw prawdzie obiektywnej ustalonej w badaniu naukowym wystpuj siewcy „nienawici, dzielcej ludzko na zwalczajce si namitnie obozy”. Wedug Twardowskiego, „mono speniania waciwych Uniwersytetowi zada jest uwarunkowana jego bezwzgldn duchow niezalenoci (…) ci, co Uniwersytety funduj i utrzymuj, dowiedliby zupenego niezrozumienia istoty Uniwersytetu, gdyby chcieli w czemkolwiek krpowa jego prac, z gry zastrzega si przeciw pewnym jej wynikom, wskazywa jakie rezultaty byyby podane”. Z drugiej strony biorc, uniwersytet „musi odgradza si od wszystkiego, co nie suy zdobywaniu prawdy naukowej, musi przestrzega naleytego dystansu midzy sob a nurtem, ktrym mknie okoo jego murw ycie dnia potocznego, zgiek cierajcych si prdw spoecznych, ekonomicznych, politycznych”. Nie dc do „wpywu bezporedniego i doranego, wywieranego na sprawy biece” uniwersytet wywiera „wpyw inny, znacznie trwalszy i gbszy” – poprzez nauczanie studentw i ogaszanie prac naukowych. Suba uniwersytetowi wymaga „nie tylko odpowiednich kwalifikacyj intelektualnych i stosownej wiedzy fachowej, lecz take wielkiego hartu ducha i silnego charakteru”. Kto jest „czowiekiem nauki, uczonym w najpeniejszem i najpikniejszem tego wyrazu znaczeniu, ten potrafi by guchym na podszepty rnych ambicyj i obroni si pokusie odgrywania jakiejkolwiek roli tam, gdzie wcale nie chodzi o prawd, lecz o wadz, wpywy, o godnoci, o zaszczyty i tytuy albo po prostu pienidz!”
Nie by to tekst okazjonalny. Uniwersytet Poznaski opublikowa mow w duym, eleganckim formacie, w nakadzie 500 egzemplarzy. Dodano fotografi Twardowskiego, charakterystyk przemwie wstpnych i kopi dyplomu. Tekst w druku liczy 18 stron, pozostay jednak liczne dopiski w archiwum domowym, a przede wszystkim trwae oddziaywanie na rodowisko akademickie (na wadze – znikome). Twardowski w „Dziennikach” nazwa mow „rodzajem testamentu mego uniwersyteckiego”. Zgodnie z jego wol, egzemplarz wystpienia zoono wraz z ciaem w trumnie 14 lutego 1938 roku. Wydarzenia dziejowe ju po roku, ale i w nadchodzcym wierwieczu, naday temu aktowi mao przewidywany kontekst – by to symboliczny pogrzeb dostojestwa uniwersytetu.