Zdolno kierowania si w yciu zasad akceptowania tego, czego nie mona zmieni, uznawana jest za jedno z trafniejszych kryteriw zdrowia psychicznego i emocjonalnej dojrzaoci. Chodzi przy tym zarwno o stosunek do zdarze zewntrznych, jak i wasnych zachowa. Tak rozumiana dojrzao zwykle przychodzi w wiekiem. Nie jest wszake od niego bezwarunkowo zalena. Jedni j osigaj ju w modoci, inni w wieku rednim, jeszcze inni dopiero na staro. S te i tacy, ktrzy w sensie emocjonalnym nie dojrzewaj nigdy.
W powszechnym przekonaniu dojrzao jest cnot. Gbsze wniknicie w istot sprawy rodzi jednak pewne wtpliwoci. Pogodzenie si z sob i tym, co nas otacza, zapewnia spokojne ycie. Czy stan taki jednak mona uzna za optymalny dla jednostkowego i spoecznego rozwoju?
Tym, co najbardziej odrnia czowieka od wszystkich innych istot ywych, jest niezadowolenie z tego, kim jest i w jakim wiecie yje. Dziki temu, w przeciwiestwie do zwierzt, tylko czowiek jest zdolny do ustawicznego doskonalenia siebie i swego otoczenia. W ten sposb powstaa i rozwija si cywilizacja i kultura.
Niedojrzao czsto kojarzy si z infantylizmem. Co w tym jest. Bo czy nie jest swoistym infantylizmem ustawiczne niezadowolenie z rezultatw poszukiwania najwaciwszej nuty, barwy lub najtrafniejszego sowa? Z drugiej strony, bez takich malkontentw mielibymy o wiele mniej arcydzie muzyki, plastyki, literatury. Moe nie wszyscy oni mieszcz si w psychiatrycznej normie, ale jake bezbarwne i nieciekawe byoby bez nich ycie. Wszystko to rwnie w jakim stopniu dotyczy naukowcw, wynalazcw, odkrywcw, a nawet sportowcw, wci nieukontentowanych tym, co ju zrobili.
Transgresja w jzyku psychologw oznacza potrzeb wykraczania poza limitowane dotychczasowym dowiadczeniem zachowania. Zdolne do tego z natury s tylko dzieci lub ci doroli, ktrzy tak naprawd nigdy dziemi by nie przestali. Dlatego wrd ludzi twrczych jest relatywnie wicej osobnikw niepogodzonych z sob i z tym, co jest, ni w populacji generalnej. Gdyby wszyscy ludzie takimi byli, to wiat zamieniby si w dom wariatw. Gdyby takich w ogle nie byo, to – by moe – nie zeszlibymy jeszcze z drzew.
Niezadowolenie jako motyw aktywnoci twrczej nie jest jednostronnie ukierunkowane. Dlatego ludzie twrczy bywaj niekiedy uciliwi w kontaktach spoecznych. Starajmy si by dla nich tolerancyjni. wiat wicej im zawdzicza ni ukontentowanym zjadaczom codziennego chleba.