W tym roku laureatem przyznawanej z inicjatywy „Rzeczpospolitej” Nagrody im. Jerzego Giedroycia zosta profesor Jerzy Pomianowski, tumacz Babla i Soenicyna, redaktor powstaego z inicjatywy Redaktora „Kultury” miesicznika „Nowaja Polsza”, ktrego zadaniem jest ksztatowanie obrazu Polski wrd inteligencji rosyjskiej. Rzecz odbya si w obecnoci i z udziaem profesora Lecha Kaczyskiego, prezydenta RP, ktry w swym przemwieniu gratulacyjnym wysoko oceni prac laureata, w szczeglnoci podnis walory redagowanego przeze pisma, co i mnie, jako jego wspredaktora, bardzo na duchu podnioso, gdy od pewnego czasu mona byo ywi obawy, i periodyk ten znajduje si w niebezpieczestwie, e jest dla wielu naszych politykw niewygodny, zbyt niezaleny.
Odpowiadajc na znakomit laudacj Czesawa Bieleckiego i wystpienie pana prezydenta, laureat podkreli, e jest wykonawc zaledwie drobnego fragmentu testamentu Redaktora „Kultury”. Zwracajc uwag na nono wizji politycznej patrona nagrody i jego konsekwencj w deniu do odzyskania niepodlegoci Polski, wskaza Pomianowski zarazem, i wizja ta i praca wsparte zostay przez okrelenie rodkw majcych w przyszoci zabezpieczy ow suwerenno pastwa. Do tych rodkw w pierwszym rzdzie naley ksztatowanie polityki zagranicznej nie tylko zwracajcej uwag na problemy dorane, lecz take na cele dugofalowe. Do tych za ostatnich nale przede wszystkim stosunki Polski z krajami pooonymi na wschd od naszej granicy, w szczeglnoci z Rosj i Ukrain, przy czym troska o niezawiso tej drugiej to sprawa decydujca o pozycji zarwno naszego kraju, jak te Rosji. Klucz do polskiej polityki zagranicznej i polskiej przyszoci – mwi w zakoczeniu swego wystpienia laureat Nagrody Giedroycia – ley w Kijowie, a tego wielu polskich politykw, nawet po skutecznym zaangaowaniu si w bieg Pomaraczowej Rewolucji, dostrzec nie potrafi.
W przemwieniu pana prezydenta pojawi si jednak bd, do przykry. Wskazujc, i dotychczasowi laureaci zaangaowani byli przede wszystkim w sprawy na Wschodzie, stwierdzi, e wyjtek stanowi tu dziaalno „Karty”. Kady, kto „Kart” czyta wie, i jest wrcz przeciwnie, e Wschd – zarwno w wymiarze historycznym, jak i w odniesieniu do kwestii biecych – jest istotnym wtkiem pojawiajcych si tu publikacji. Ale c, bdzenie podobno humanum est.
Do pewnego stopnia to prawda. Lecz nie wtedy, gdy bdy si mno nad miar. Nie wypada, by w trakcie prezentowania kandydatur do nagrody, jej fundatorzy nie wiedzieli o sprawach podstawowych. A tymczasem w trakcie przedstawiania postaci Jana Malickiego, ktry redaguje pismo „Obz”, pado stwierdzenie, i jest to jedyne pismo „drugiego obiegu”, ktre przetrwao w nowej Polsce. W kocu wanie „Karta”, uhonorowana t sam nagrod, do takich pism naley. O tym organizatorzy imprezy wiedzie jednak powinni. A wymieni tu mona jeszcze choby gdaski „Przegld Polityczny” czy poznaski „Czas Kultury”. Niby to drobiazgi, ale charakterystyczne i przykre, gdy wiadczce o braku profesjonalizmu, o amatorszczynie. Tym bardziej uderzajce, e wytwarzane przez ludzi, ktrzy w dziaalno opozycyjn i peerelowski „drugi obieg” byli czynnie zaangaowani.
Giedroyc, z ktrym miaem zaszczyt wsppracowa przez wier wieku, i ktry w cigu ostatnich lat uhonorowa mnie funkcj swego doradcy literackiego, by fanatykiem profesjonalizmu. Mniejsz zwraca uwag na ludzkie saboci i przywary – co wida doskonale, gdy czyta si jego wypowiedzi na temat pisarzy – ni na osignicia i warsztatow sprawno. Otwarty na rne stanowiska – poza skrajnymi: czy to z lewa, czy z prawa – wiksz wag przywizywa do wymiernych wynikw pracy ni do opcji ideologicznych. Na tym wanie polega fenomen „Kultury”. Gdy si czyta indeks autorw z pismem wsppracujcych, nie sposb si nie zdziwi: jak to, to na tych samych amach gocili – na rwnych prawach! – ludzie tak od siebie dalecy? A owszem, gocili, cho zapewne w bezporednim spotkaniu rzuciliby si nawet do rkoczynw. To akurat Redaktora nie wzruszao, wane byo wprzgnicie tych dalekich od siebie i drastycznie rnicych si pogldami ludzi do pracy – tak, powiem to, cho brzmi patetycznie i dla wielu nieznonie – dla dobra Polski, dla jej odbudowy i przebudowy. To tworzenie przestrzeni spotkania byo prawdziwym kunsztem politycznej pracy Giedroycia. Nie chodzio o to, by si z nim zgadza – to zreszt go na og nudzio, a czasem irytowao. Chodzio o to, by wnie w dyskurs o Polsce i wiecie ton niezaleny i osobisty, najlepiej oryginalny, interesujco uargumentowany.
Mona – i to jest dobre zadanie dla politologw czy badaczy myli politycznej – zasadnie pyta o to, jak si ma uprawianie polityki z dystansu do koniecznoci podejmowania decyzji w bezporednim kontakcie z polityczn materi. Myl, e nie s to sprawy rozdzielne, cho zapewne kto sprawujcy wadz i dziaajcy pod presj okolicznoci mniej ma moliwoci do refleksji i namysu. le jednak, jeli w swym otoczeniu, w szerokim krgu doradcw, nie umie zgromadzi ludzi o odmiennych pogldach, jeli otacza si wycznie ludmi mylcymi – lub dajcymi to do zrozumienia – tak jak on sam. Oto, sdz, kolejna lekcja „Kultury”. Niekoniecznie polityczna.