Ostatnio miaem okazj uczestniczy w dwch tego typu spotkaniach. W listopadzie zostaem zaproszony do wygoszenia referatu na seminarium Form Follows Function – Comparing Doctoral Training in Europe and North America, zorganizowanym wsplnie przez Niemieck Konferencj Rektorw i UNESCO−CEPES w Uniwersytecie we Frankfurcie. W grudniu uczestniczyem natomiast w konferencji zorganizowanej przez European University Association (EUA) i Francuskie Ministerstwo Edukacji, Szkolnictwa Wyszego i Nauki w Uniwersytecie w Nicei, ktrej celem byo m.in. wypracowanie stanowiska EUA w sprawie podanych kierunkw rozwoju studiw doktoranckich. Stanowisko to stanie si czci dokumentu, ktry zostanie przekazany przez EUA ministrom krajw uczestniczcych w Procesie Boloskim przed ich spotkaniem w Londynie w maju 2007. W gronie ponad 300 uczestnikw konferencji znaleli si m.in.: prof. Micha Seweryski, minister NiSzW, prof. Stefan Jurga, sekretarz stanu w MNiSzW, oraz prof. Tadeusz Luty, przewodniczcy KRASP.
W celu osignicia odpowiedniej „masy krytycznej”, stworzenia modym badaczom lepszych warunkw wymiany dowiadcze oraz zapewnienia interdyscyplinarnoci prowadzonych bada naukowych tworzone s odpowiednie struktury organizacyjne. Powstaje coraz wicej „szk doktorskich” (graduate schools, doctoral schools). Pod tym pojciem rozumie si najczciej jedn z dwch struktur: (a) tradycyjn „szko”, skupiajc przedstawicieli rnych dyscyplin naukowych, dziaajc zwykle w ramach uczelni, lecz posiadajc wydzielon administracj; (b) szko o charakterze „wirtualnym”, skupiajc osoby zajmujce si do wskim obszarem badawczym, dziaajce w ramach rnych uczelni i innych centrw badawczych, ulokowanych czsto w kilku krajach.
W odpowiedzi na zmiany zachodzce na rynku pracy (potrzeba doskonalenia zawodowego, ograniczone moliwoci zatrudniania modych doktorw w uczelni), nastpuje zrnicowanie charakteru ksztacenia. Oferowane s programy studiw o odmiennym od tradycyjnego charakterze i prowadzce do uzyskania nieco innych kwalifikacji (professional doctoral programmes, industrial doctoral programmes). W szczeglnoci chodzi o realizacj – w ramach programu studiw – prac naukowych cile zwizanych z dziaalnoci zawodow, co nie oznacza bynajmniej zmniejszenia wymaga dotyczcych jakoci i oryginalnoci wynikw prowadzonych bada.
Kwestia „zatrudnialnoci” doktorw jest rwnie podstawow przesank skaniajc do coraz powszechniejszego wczania do programw studiw doktoranckich zaj majcych na celu ksztatowanie umiejtnoci oglnych, niezwizanych ze specyfik konkretnej dyscypliny naukowej, takich jak umiejtno zarzdzania projektem badawczym, pracy z zespole i zarzdzania zespoem, prezentowania wynikw bada – nie tylko w gronie specjalistw – czy recenzowania publikacji o charakterze naukowym. Tematem zaj jest rwnie problematyka ochrony wasnoci intelektualnej czy prawne i etyczne aspekty bada naukowych.
Podczas konferencji w Nicei miaem przyjemno prowadzi obrady grupy roboczej zajmujcej si problematyk sprawowania opieki nad doktorantami oraz kontroli i oceny ich postpw. Zainteresowanie t tematyk byo na tyle due, e organizatorzy zdecydowali si na symultaniczne tumaczenie obrad na jzyk francuski. W rekomendacjach podsumowujcych przebieg dyskusji wskazano na konieczno istnienia dokumentu jasno okrelajcego prawa i obowizki instytucji prowadzcej ksztacenie, opiekuna (promotora) i doktoranta oraz definiujcego procedury umoliwiajce kadej ze stron (zwaszcza stronie najsabszej – doktorantowi) dochodzenie swoich praw. Przebieg dyskusji wyranie pokaza, e coraz powszechniejsze staj si rne formy grupowej opieki nad doktorantem. S one uyteczne zwaszcza w przypadku interdyscyplinarnego charakteru prowadzonych bada oraz w przypadku, gdy pojedynczy opiekun nie moe skutecznie kontynuowa wypeniania swoich obowizkw. I wreszcie, coraz bardziej powszechn praktyk staje si obowizkowe ksztacenie opiekunw (promotorw) w zakresie szeroko rozumianego sprawowania opieki nad modymi naukowcami. Odbycie odpowiedniego „szkolenia” jest w wielu uczelniach warunkiem dopuszczenia do penienia po raz pierwszy funkcji opiekuna; odpowiedniemu „doksztacaniu” podlegaj jednak take bardziej dowiadczeni opiekunowie.
Dyskusja nad modelem ksztacenia modych naukowcw toczy si take od pewnego czasu w Polsce, m.in. w szerszym kontekcie zainicjowanej przez KRASP debaty nad modelem awansu naukowego. Ostatnio zorganizowane zostao przez MNiSzW seminarium powicone dyskusji nad zaproponowan przez prof. Michaa Seweryskiego koncepcj interdyscyplinarnych studiw doktoranckich. Wprowadzanie nowych, interesujcych form ksztacenia doktorantw jest ze wszech miar celowe – przyczynia si do zwikszenia atrakcyjnoci oferty kierowanej do najzdolniejszych absolwentw studiw magisterskich, zwikszajc szanse na to, e bd oni mogli wykorzysta swoje talenty i zrealizowa ambicje naukowe pozostajc w kraju.