Kiedy spotykam Pawa Urbaskiego po raz pierwszy, schodzi ze schodw Biblioteki Gwnej UG. Jest sam. Delikatnie stuka bia lask o betonowe stopnie, liskie od deszczu. Zmierza w stron swojego akademika. Gdy widzimy si nastpnego dnia, entuzjastycznie reaguje na jego widok Anna, koleanka ze studiw. – Pawe jest wietnym koleg – mwi. – Bardzo go lubimy i szanujemy. Wiemy, e lubi chadza wasnymi ciekami.
Wchodzimy do akademika. Tu, na parterze, ma pokj – urzdzony i sfinansowany przez Pastwowy Fundusz Rehabilitacji Osb Niepenosprawnych – wycznie dla siebie. Drzwi otwieraj si i zamykaj automatycznie. Przedpokj, wraz z urzdzeniami kuchennymi, jest obszerny. W pokoju spora, niewysoka szafa, ko i – co najwaniejsze – biurko z laptopem, gdzie niewidomy student, ksztaccy si wedug indywidualnego toku studiw, spdza niemao czasu. Laptop jest specjalnie oprogramowany. Przetwarza teksty na dwiki. Niewidomy student operuje klawiatur niczym wirtuoz. Takiej biegoci w obsugiwaniu komputera mgby mu pozazdroci niejeden fachowiec.
Urodzi si z retinopati wczeniacz, polegajc na uszkodzeniu niedojrzaych naczy krwiononych siatkwki nadmiern dawk tlenu w inkubatorze. O chorobie wzroku jego rodzice dowiedzieli si, kiedy mia pi lat. Choroba pogbiaa si, a medycyna bya bezradna. Cakowicie utraci wzrok majc lat trzynacie. – Stao si to w lipcu, w czasie wakacji, wskutek przesilenia – opowiada – Wtedy doszo do rozwarstwienia siatkwki. By to ogromny szok – mwi. – A szok wykasowuje racjonalne mylenie.
Spdzi miesic w klinice leczenia chorb oczu w Katowicach. Rozwaano moliwo przeprowadzenia operacji, ktra niosa niemae ryzyko. Rodzice obawiali si efektw szoku pooperacyjnego. Nie poddali syna operacji.
Wrci do szstej klasy szkoy podstawowej w Biaobrzegach Radomskich, niedaleko Warszawy. Ogromn trosk otoczyli go wtedy rodzice i starszy brat, a take nauczyciele i koledzy w szkole. Nie nauczy si alfabetu brajla. Mia dobre oceny. Uczy si wycznie ze suchu. Ale kiedy podjto decyzj, e pjdzie do szkoy redniej, wtedy pomylano o tym, eby usprawni technik uczenia si. Rodzice posali go do liceum dla niewidomych w Laskach, przygotowujcego rwnoczenie do zawodu. Wybra nauk w klasie o poszerzonym programie jzyka angielskiego. By to trafny wybr, ktry mia ogromny wpyw na jego dalsze ycie.
Okres adaptacji by jednak do trudny. Pawe w nauce jzyka angielskiego startowa od zera. – Trzeba byo radzi sobie samemu – wspomina. – Niewiele pomoe, jeeli czowiek bdzie tylko paka albo zgrzyta zbami.
Pierwsz klas ukoczy z wyrnieniem. A potem doszo do niezwykego zdarzenia, ktre odmienio jego ycie. Ktrego dnia Laski odwiedzili uczniowie z midzynarodowej szkoy United World Colleges w Norwegii. Jest 10 takich szk na caym wiecie, realizujcych program midzynarodowej matury (International Baccalaureate). Podj wyzwanie. O miejsce w koledu ubiegao si ponad 200 osb z caej Polski. Do udziau w programie matury IB w Norwegii zakwalifikowao si zaledwie kilkanacie osb z naszego kraju, w tym niewidomy przyszy student ekonomii UG.
Pawe Urbaski pojecha do Norwegii na dwa lata i zosta absolwentem norweskiego koledu. Pobyt w tym piknym kraju odmieni niewidomego modego Polaka cakowicie. Nauczy si kreatywnego stosunku do ycia. Wie, e stale trzeba wspina si pod grk, cigle co robi. Nie mona siedzie bezczynnie. Mwi, e doskonale pamita wiat barw, ksztaty, przestrzenie, ktre po raz ostatni widzia przed jedenastoma laty. Pogodzi si z inwalidztwem wzroku. Wie, e mona sobie wietnie z tym radzi.
– Bardzo polubiem wwczas teori wiedzy, przedmiot, ktrego prawie nikt nie trawi, czcy, midzy innymi, logik, metodologi i filozofi – mwi.
Nauczy si te wspinaczki na skakach i jazdy na nartach. W Norwegii wygra najstarsze w Europie zawody narciarskie dla osb niepenosprawnych. Wcale nieatwe. Ale wiadectwa midzynarodowej matury za pierwszym razem nie uzyska. – Oblaem matematyk i wcale si tego nie wstydz – zwierza si. Poprawk z matematyki sprawnie zaliczy i jest obecnie jedynym niewidomym Polakiem, ktry posiada certyfikat midzynarodowej matury.
Jako absolwent matury midzynarodowej bez przeszkd otrzyma indeks na Wydziale Ekonomicznym UG. Nie ukrywa, e bardzo ba si matematyki, ktra odgrywa rol sita na studiach ekonomicznych. Ze wzgldu na matematyk po przyjedzie z Norwegii na rok wrci do szkoy w Laskach, aby przyzwoicie opanowa ten przedmiot.
W UG spotka si z niema yczliwoci. Matematyk opanowa cakiem niele, co zawdzicza – jak mwi – dr Wolnik i dr Sadowskiej. Chodzi na podwjne wiczenia. – Wczeniej nie lubiem tego przedmiotu – przyznaje szczerze. – Doszedem jednak do wniosku, e trzeba nauczy si wykonywa nawet takie czynnoci, ktrych si nie lubi. Czasem bywa to konieczne ze strategicznego punktu widzenia.
Studia ekonomiczne nie s atwe. Niewidomy student liczy wic na yczliwo nauczycieli akademickich i kolegw. I si nie zawid. Prof. Dorota Simpson, dziekan wydziau i zarazem szefowa rektorskiej komisji Uniwersytet bez Barier, z ogromn przyjani odnosi si do niepenosprawnej modziey akademickiej. Dr Anna Kobylaska i dr Jurand Czermiski stale czuwaj nad tym, aby niepenosprawnym studentom nie dziaa si krzywda. Dr Piotr Kuropatwiski mobilizowa niewidomego studenta ekonomii oraz jego kolegw do ustawicznej kreatywnoci i przedsibiorczoci. Mgr Sylwia Machowska z podziwu godn cierpliwoci wpajaa niepenosprawnemu studentowi zasady mikroekonomii, udostpniajc sterty wykresw.
Koledzy z zainteresowaniem obserwowali go na wykadach i wiczeniach. Nauczyciele akademiccy szybko przywykli do tego, e materia, ktry by na wykadzie, trzeba przygotowywa w formie elektronicznej. Wiadomo byo, e Pawe Urbaski tekstow pyt CD bez trudu przetwarza na swoim laptopie w materia dwikowy. Program firmy Freedom Scientific, pozwalajcy na tak transformacj, kosztowa 1300 dolarw. Pienidze na jego zakup pochodziy z PFRON. Potem w udoskonaleniu aparatury komputerowej dopomg jeszcze Czerwony Krzy z Norwegii (kupi specjalny ekran brajlowski), a take organizacja charytatywna Lions Club. A kiedy ju Pawe Urbaski naby wiksz wiedz informatyczn, sam zacz zarabia i uzupenia oraz unowoczenia oprogramowanie. Dochd przynosia i wci przynosi realizacja zlece znanych firm. Niewidomy student sta si cenionym doradc informatycznym. Wykaza w tym wzgldzie niemao inicjatywy. Od dwch lat bywa na specjalistycznych konferencjach i seminariach. Przyznaje, e napracowa si niemao, aby nawiza kontakty z firmami. – Czasami miaem ju dosy tej dubaniny – mwi. – Godzinami siedziaem przy komputerze i dokonywaem rnych analiz.
Bezcenna okazaa si te pomoc kolegw. Przerysowywali mu niezbdne wykresy z mikroekonomii, przepisywali dla niego niezbdne materiay i kopiowali je na CD.
Zy si ze swymi kolegami i bardzo ich polubi. Nie stroni od ich towarzystwa. Razem z nimi bywa na imprezach. Otrzymywa zazwyczaj najlepsze oceny, chocia – czego nie ukrywa – kilkakrotnie mu si zdarzyo nie zaliczy kolokwium, bo by za sabo przygotowany. Przyznaje, e czasem nie bya to jego wina. Program komputerowy nie zawsze radzi sobie z bardzo rozbudowanymi wzorami. Zapomina np. o nawiasach, co jest katastrof w przypadku oblicze matematycznych. Osoba, ktra ma sprawny wzrok, nie bywa naraona na takie „niespodzianki”.
Po drugim roku studiw wybra specjalizacj w zakresie polityki gospodarczej i strategii przedsibiorstw. Wtedy przeszed te na indywidualny tok studiw. Jego opiekunem zosta dr Grzegorz Pawowski. Pawe Urbaski ma prawo do wyboru przedmiotw. Nie musi chodzi na wykady. Otrzymuje stypendium naukowe i socjalne (z puli uniwersyteckiej), no i, oczywicie, dorabia jako specjalista informatyki. Jest wietnym konsultantem. Informatyka staa si jego prawdziw pasj.
Mia ju za sob praktyk w firmie Rodan Systems, specjalizujcej si w tworzeniu dla rzdu oraz rnych podmiotw gospodarczych m.in. systemw komputerowych do zarzdzania procesami biznesowymi, procesami pracy, wiedz dotyczc np. organizacji materiaw itp. Zacz uczestniczy w specjalistycznych konferencjach naukowych. Nawiza kontakty z renomowanymi firmami. Ju dostaje ciekawe oferty pracy.
Ma do czasu na relaks. Uprawia judo (zachci go do tego kolega z roku, Kamil Wypych) i wspinaczk skakow. – Na treningach sportowych nie korzystam z adnych ulg – zapewnia i pokazuje poobijane okcie i donie. Marzy o wyprawie na szczyt Aconcagua, najwyszy w Ameryce Poudniowej, ktry mierzy 6959 m. Pomysodawc zorganizowania wyprawy (wybiera si na ni kilkanacie studentek i studentw, z ktrych cz reprezentowa bdzie znakomity, midzywydziaowy Adventure Club) jest Kuba Jakubczyk, wspaniay czowiek, zdobywca wielu szczytw (z wyjtkiem Everestu), spadochroniarz, pilot szybowcw i trener judo.
Pawe przyznaje, e odrobin si boi, bo nigdy nie wspina si tak wysoko. Wypraw chce potraktowa jako wyzwanie i rwnoczenie wspania przygod. – Bybym niemdry, gdybym si nie ba – argumentuje. – Jeeli uda mi si wej na sam szczyt, bdzie dobrze, a jeli nie, nie bd rozpacza. Trzeba mie troch pokory – tumaczy. Nie lubi siedzie bezczynnie. Stara si powica zajciom nietypowym. Do tej pory wspina si na sztucznych cianach. Tym razem chce si sprawdzi w prawdziwie ekstremalnych warunkach. Wyboru zbyt duego nie ma. W pik nie moe gra, bo nie trafi do celu. Badminton, strzelanie albo ucznictwo te nie s dla niego. A siedzenie bezczynnie, kiedy jest si modym i w peni si, byoby rwnoznaczne z marnowaniem ycia.
– Jest mnstwo rzeczy, ktre jeszcze chciabym zrobi – powiada. – Nie zamierzam gin na pierwszej wyprawie. Mam zamiar wrci w jednym kawaku. Jeli nawet zaatakuje mnie choroba wysokociowa, poddam si bez alu i z nadziej, e moe powiedzie mi si nastpnym razem. A wyprawa jest bardzo ciekawa. Pozwoli piknie zamkn moich pi lat na uniwersytecie. Potraktuj j jako podzikowanie za cierpliwo nauczycieli akademickich, ktrzy prowadzili ze mn zajcia i mobilizowali mnie do nauki.
Mwi, e nie rni si od swoich kolegw. Podobnie jak oni, miewa lepsze i gorsze chwile. Czasami te ma ochot poleniuchowa. Nie wszystko udaje mu si tak, jak sobie zaoy. Miewa te poraki. Nie zadziera nosa. Brak wzroku sprawi, e udoskonali pami i system kojarzenia. To jego atut. Podobnie jak intuicja. Bezbdnie wyczuwa ludzi mu yczliwych. Zachowuj si po prostu naturalnie, nie traktuj go jak osoby niepenosprawnej, nie stosuj adnych ogranicze. Maj serce na doni. Od razu to czuje.
Nim otrzyma dyplom, chciaby jeszcze zrobi co poytecznego. Zamierza si przyczy do inicjatywy prof. Renaty Orowskiej i utworzy przy UG klub midzynarodowej organizacji charytatywnej Kiwanis, dziaajcej na rzecz dzieci, zaoonej w Detroit w 1915 r., majcej dziaaczy w 96 krajach na caym wiecie.
Indywidualny tok studiowania oraz czste kontakty z firmami skaniaj go do wielu refleksji. Uwaa, e ostatni rok studiw w kadej uczelni w wikszym zakresie mona by powici zagadnieniom innowacyjnym na wiecie, a take bliszym kontaktom z firmami. – Bardzo przydaby si cisy kontakt z absolwentami uczelni, ktrzy s biznesmenami – mwi. Ich uwagi o tym, w jaki sposb radz sobie w yciu zawodowym, byyby niezwykle cenne. Przydatne choby z tego wzgldu, e nierzadko osoby tu po dyplomie doznaj niemaych rozczarowa. Okazuje si bowiem, e wiedza uzyskana w uczelni odbiega od tego, co dzieje si w firmach.
Bardzo ceni sobie wszystko, czego dowiadczy w UG. – Nauczyem si prbowa wszystkiego – powiada. – Nie rezygnowaem z niczego. Przywykem z atwoci przyzwyczaja si do zmian. Koniecznie trzeba nauczy si radzi sobie z nimi.
Modziey niepenosprawnej, ktra koczy szko redni, radzi szybowa wysoko i bez wahania ubiega si o indeks. Jeli nawet w pierwszych miesicach studiowania pojawi si kopoty, naley mwi o nich otwarcie. Trzeba te umie integrowa si z grup. – Zauwayem, e osoby niepenosprawne trzymaj si razem, co niepotrzebnie je izoluje od reszty rodowiska – mwi. – Jeeli nie wiem, gdzie znajduje si sala wykadowa, nie dowiem si, jeeli sam o to nie zapytam. Nie dowiem si te, jak wyglda dziewczyna, z ktr taczyem, jeeli nie powie mi o tym aden z kolegw. Umiejtno integrowania si jest jedn z najwaniejszych kwestii.