Po raz dziewity, w ramach programu MISTRZ, realizowanego przez Fundacj na rzecz Nauki Polskiej, przyznano subsydia profesorskie. Otrzymali je uczeni reprezentujcy nauki humanistyczne i spoeczne. Jednym z dwunastu Mistrzw jest prof. Monika Adamczyk−Garbowska z UMCS w Lublinie, profesor literatury amerykaskiej i porwnawczej, badacz literatury i kultury jidysz oraz polsko−ydowskiej, tumacz z jzykw angielskiego i jidysz.
Wymagania stawiane przez Fundacj s bardzo wysokie. W zaoeniach programu MISTRZ podkrelono, i: jest to program wspierania wybitnych uczonych poprzez przyznawanie im trzyletnich subsydiw, ktrych celem jest albo intensyfikowanie ju prowadzonych prac, albo umoliwienie podejmowania nowych kierunkw bada. (...) Program adresowany jest do aktywnie dziaajcych naukowo osb, ktrych dotychczasowy dorobek stanowi rkojmi waciwego wykorzystania rodkw i ktre potrafi skutecznie czy prac naukow z ksztaceniem modej kadry.
W cigu ostatnich dwudziestu lat stosunek Polakw do kultury ydowskiej zmieni si zasadniczo. W wielu polskich uniwersytetach powstay katedry lub zakady zajmujce si histori, jzykiem, literatur oraz kultur ydw. Tworzone s lektoraty jzykw jidysz i hebrajskiego. Coraz wicej naukowcw prowadzcych badania z rnych dziedzin nauki zaczyna siga do rde ydowskich, dotychczas nieznanych, a bogatych w fakty i opisy dotyczce m.in. dziejw Polski, spisane przez ydowskich historykw, pamitnikarzy, urzdnikw.
Badaczy literatury i kultury ydw w Polsce mona by nazwa archeologami wspczesnoci. Zadanie, ktrego si podjli, jest bardzo trudne, wymaga opanowania przynajmniej jednego z dwch jzykw uywanych przez ydw w Polsce, przyswojenia wiedzy z wielu sfer ycia religijnego, spoecznego, filozoficznego i kulturowego. Mimo to, takich badaczy z roku na rok przybywa, a ich trud zdobywa uznanie w gronie polskich uczonych.
– W 1977 roku, jako studentka III roku filologii angielskiej, otrzymaam pewnego dnia list od nieznanej mi Angielki, ktra odpowiedziaa zapewne na jeden z anonsw, jakie umieciam w paru pismach w rubryce „Pen friends”. Pisaa, e chciaaby korespondowa z kim z Polski, bo jej ulubiony polski kompozytor to Fryderyk Chopin, a ulubiony polski pisarz to... Isaac Bashevis Singer. Co sadz o jego powieciach – pytaa – na przykad o „Sztukmistrzu z Lublina”? Po raz pierwszy usyszaam wtedy nazwisko Singera, nieznanego wwczas w Polsce, bo oboonego cenzur. Udao mi si znale dwie jego ksiki w Bibliotece Uniwersyteckiej KUL i przeczytaam je niemal jednym tchem. Sposb pisania, raczej tradycyjny, znacznie odbiega od tego, co uwaaam wwczas za literatur godn uwagi, ale wiat, ktry opisywa, by zupenie zaskakujcy. Postanowiam przeoy par jego opowiada i tu zaczy si trudnoci, nie tylko natury jzykowej. Co to jest Symchat Tora, miesic nisan, kpiel rytualna? Jak odda w jzyku polskim dziwnie brzmice, zwaszcza w transkrypcji angielskiej, imiona i nazwiska bohaterw? Nie byy to czasy dostpnych w ksigarniach i bibliotekach leksykonw Alana Untermana, Aliny Caej, Jerzego Tomaszewskiego czy dwutomowego „Sownika judaistycznego”.
Wspominajc pocztki swojej pracy, prof. Monika Garbowska si umiecha. Rzeczywisto lat siedemdziesitych bya szara. Tematy ydowskie stanowiy wtedy tabu, jako konsekwencja kampanii antysemickiej z 1968 r. O niektrych zagadnieniach nie wolno byo gono mwi. Dlatego zainteresowanie kultur ydowsk wymagao nie lada odwagi i uporu. Tym bardziej e temat zawsze wzbudza emocje. Na relacje polsko−ydowskie naoyo si wiele wydarze. Z jednej strony mona mwi o fenomenie, jakim byo kilkusetletnie wspistnienie dwch narodw na jednej ziemi, z drugiej za nie wolno zapomina o odmiennych dowiadczeniach, jakie stay si ich udziaem.(...)