Z bada przeprowadzonych ostatnio w Wielkopolsce na pracodawcach i absolwentach szk wyszych wynika przede wszystkim to, e mamy do czynienia z wzajemnym „niedopasowaniem” albo, mwic inaczej, z dwoma odlegymi wiatami i nieumiejtnoci wzajemnej komunikacji. To „niedopasowanie” mona uzna za najistotniejszy i najbardziej charakterystyczny problem na wielkopolskim rynku pracy (i chyba nie tylko tam). To z niego wynikaj rozmaite inne „asymetrie”, „dysproporcje” i „dysfunkcje”.
Wyjtkowo duo miejsca w badaniach empirycznych zajmuje niedopasowanie mentalne. „Nie wiedz, na czym polega praca” – mwi o wieo upieczonych absolwentach pracodawcy. Absolwenci, ich zdaniem, maj nike pojcie o etosie pracy i o dyscyplinie. Nie potrafi sformuowa pyta dotyczcych wasnej roli w firmie ani zdefiniowa zadania, ktre im powierzono. Maj ograniczony zasb sw, trudno z nimi nawiza kontakt. yj w krgu wasnych spraw. Sprawiaj wraenie, jakby mentalnie byli z innego wiata.
Niedopasowanie behawioralne idzie przewanie w parze z mentalnym, a czasem z niego wynika. „Nie umiej si nawet przywita”, nie potrafi znale dla siebie miejsca. S pasywni, bierni, niesamodzielni. Czekaj a kto zorganizuje im prac albo za nich pomyli. Nie umiej si zachowa. Brakuje im ogady i spoecznego wyrobienia.
Niedopasowanie instytucjonalne (midzy uczelni a dan firm) wywouje zwykle mniejsze emocje. I ono jednak stanowi nieatwy problem. Chodzi o to, e przejcie ze szkoy do firmy oznacza przekroczenie kilku granic. Towarzyszy temu czsto wstrzs adaptacyjny. Uczelnia i przedsibiorstwo, to dwa osobne wiaty, rzdzce si odmiennymi prawami. Praktyki zawodowe odbywane podczas studiw okazuj si niewystarczajce. O realnych warunkach, w jakich funkcjonuje firma, absolwenci maj niewielkie pojcie.
Cho nie wszyscy przedstawiciele wielkopolskich firm byli wobec absolwentw rwnie krytyczni, to atwo spostrzec, e „niedopasowanie” w tym rodowisku funkcjonuje w duym stopniu jako „diagnoza wszystkich diagnoz”, pozostajca w zasadzie bez zwizku z konkretn uczelni, kierunkiem, specjalnoci czy nawet typem szk. W wypowiedziach wielu przedstawicieli firm „niedopasowanie” jawi si jako co w rodzaju cechy organicznej szkolnictwa polskiego. Nie wida tu nawet rozrnienia na kierunki humanistyczne, uchodzce za oglniejsze i niehumanistyczne, uznawane za cilej zwizane z okrelonym zawodem.
„Dla mnie jako pracodawcy kierunek studiw nie ma znaczenia” – mwi jeden z badanych. Dla kilku innych znaczenia nie ma te dyplom, rankingi szk ogaszanych corocznie przez renomowane pisma czy opinia rodowiska (bo „ulega ono modom”). Zdumiewajco wielu zwolennikw ma mao raczej oryginalny pogld, e we wszystkich rodzajach i typach szk s dobrzy i sabi absolwenci, a o wszystkim i tak decyduje oglna „przydatno kandydata” (cokolwiek by to miao znaczy). Przykady wielu poznaskich i wielkopolskich karier ludzi pracujcych poza swoim zawodem lub zdobywajcych laury w lunym zwizku z wyksztaceniem umacniaj tylko to przekonanie i dziaaj na wyobrani.
Wspomnianemu abstrahowaniu od kierunku wyksztacenia towarzyszy nieraz przekonanie, e wikszoci zada w danej firmie nowy pracownik i tak musi nauczy si na miejscu, std koszty jego doksztacenia pracodawcy do atwo wpisuj w koszty oglne firmy. Nierzadko przy tym wybieraj systematyczne szkolenie nowo przyjtych pracownikw zorganizowanych w grupy i rezygnuj z systemu nauczyciela i opiekuna, opartego na pomocy wyznaczonego pracownika, ktry cierpliwie edukuje adepta i wprowadza go stopniowo do nowego rodowiska.
W warunkach, gdy o lukratywnych stanowiskach i posadach decyduje zwykle konkurs rzdzcy si odrbnymi prawami, zastanawia musi minimalizm wymaga stawianych szeregowym absolwentom: wymaga si znajomoci przynajmniej jednego jzyka obcego na poziomie komunikacji, umiejtnoci obsugi komputera oraz oglniejszej chci uczenia si i zdobywania umiejtnoci. Niektrzy dorzucaj do tego jeszcze walory aparycyjne i mie obejcie.
Paradoks polega na tym, e szkolenia uznaje si wprawdzie za standard i w wikszoci firm nie mona si bez nich obej, ale dobrze byoby jednak, gdyby absolwent mia ju za sob jakie dowiadczenia, odby stae i ju podczas studiw zaliczy jakie praktyki. Stypendialne studia zagraniczne odbywane w ramach Sokratesa (wyjtkowo dobrze „rozpoznawalne” wrd pracodawcw) s „w cenie”, choby z praktyk niewiele miay wsplnego. Nie mniej charakterystyczne s pochway pod adresem absolwentw studiw zaocznych, kiedy traktowanych z rezerw, dzi wyrnianych nie tyle z powodu poziomu ich wyksztacenia, ile oglnej dojrzaoci zawodowej, pozwalajcej atwiej i lepiej powiza teori z praktyk.