Znam gocia, ktry jest szefem olbrzymiej firmy i bierze 250 tysicy zotych pensji. Miesicznie, nie rocznie, eby nie byo nieporozumie. Posta, dodam, medialna, wic wszyscy jej si na ulicy kaniaj. Zakada ciemne okulary i czapeczk nabyt na Pitej Alei w Nowym Jorku, by twierdzi, e nikt go dziki temu nie rozpoznaje, ale robi to z wyrachowania, bo wanie dziki okularom i czapeczce jest rozpoznawany nieomylnie, twarz ma bowiem nijak. Go w jest na swoim stanowisku niezwykle sprawny, kiedy trzeba obraca pienidzmi i brutalnie obchodzi si z ludmi, ale robi si bezradny jak dziecko, gdy przychodzi do czytania listu zawierajcego wicej sw ni SMS.
Ma jednak bardzo sprawn sekretark, magistra filologii polskiej, ktra mu wszystko streszcza. Kiedy go musi napisa list duszy ni SMS, ona mu rozwija rzecz do postaci wielozdaniowej ze wstpem i zakoczeniem. Biuletyny zakadowe i rozlege raporty finansowe pisane przez odpowiednie komrki firmy daje do sczytania wanie jej, a kiedy ta ma urlop, jej zastpczyni, ktra jest magistrem historii. Pamitam, jak mczy si z instrukcj obsugi pralki. Na onie w ogle nie mg polega, bo ta potrafi czyta jedynie metki na bluzkach, ale skorzysta z pomocy ssiada, ktry jest o tyle lepszy, e wyglda na czytajcego.
Mj go ma jedn ksik, „Krzyakw” Henryka Sienkiewicza, tom pierwszy. Czyta j codziennie do poduszki. Po dwch zdaniach zasypia, ale to jest mylce. Zna j bowiem na pami. Gdyby mona byo ze znajomoci „Krzyakw” zdawa matur, na pewno by zda celujco. Waciwie na wszystko, co go otacza, ma jaki cytat z „Krzyakw”. Ja te bym tak potrafi, ale nie mam pierwszego tomu „Krzyakw”, mam tylko drugi. To wanie on poyczy ode mnie ten pierwszy jakie dziesi lat temu i nie ma zamiaru oddawa. Twierdzi nawet, e jest jego wasnoci od urodzenia. Mam nadziej, e kto usuny przeczyta mu, w chwili wolnej od manipulacji akcjami, niniejszy felieton i facet si ocknie. „Oddaj pierwszy tom «Krzyakw», bo mi brakuje do kompletu!” – apeluj do niego t drog. Na trzewo mnie nie usucha, bo sam woli by suchany, natomiast po wdce staje si agresywny. Nie ma do niego przystpu, w kocu to prezes.
O takich osobnikach wity Tomasz z Akwinu zwyk mawia „homo unius libri”, czowiek jednej ksiki. wity Tomasz z pewnoci by delikatny i nie uywa takich sw jak nieuk, dure, matoek, bawan, ale te i dowiadczony yciowo – wiedzia, e obelgi wywouj wilka z lasu. Stosowa wic zgrabny eufemizm, ktrego sens rozumiej tylko ludzie na poziomie.
A wic „czowiek jednej ksiki”. Moje ulubione powiedzenie, choby ze wzgldw lingwistycznych. Wyraenie to naley do panchronii, czyli sownictwa ponadczasowego, ktre nigdy si nie starzeje i jest uywane przez wskie grono mdrcw. Og go nie zna. Nieczytajcy myl je z „autorem jednej ksiki”. Nie wtpi, e myl celowo, kieruj si bowiem strategi gracza giedowego, ktry nie ma czasu na samoocen, ale bez ustanku musi ocenia posunicia innych. To oni uwaaj si za uprawnionych, aby z pogard powiedzie o kim, e napisa tylko jedn ksik albo tylko jedno dzieo wartociowe. Co wicej, s w stanie namwi sekretark, eby przy okazji streszczania jakiego utworu, wyszukiwaa w tekcie bdy, na przykad literowe. Jeli bd si trafi, mog wykrzykn z triumfem: „A nie mwiem, e to saba ksika? To kretyn!” No tak, do „Krzyakw” takiej ksice daleko, tym bardziej e powie Sienkiewicza jest wanie panchroniczna, a zwaszcza jej tom pierwszy.
Wszystko co powstao potem, ju jest sabe albo bardzo sabe, bo to nie Sienkiewicz. Gdyby nie Sienkiewicz, w ogle nie byoby „Krzyakw” i co za tym idzie problemu niemieckiego, a modzie nie wiedziaaby, e mieszka w Polsce, w ktrej znajduje si Malbork, w Malborku za zamek, a w zamku komnata, w komnacie rozbebeszone oe, na ktrym ongi leniwie przeciga si wrg Polski, Polakw i polskoci, a take e kady orzech mona bez trudu roztrzaska, wystarczy mie na podordziu jak Jagienk z tward pup.
Nie wiem, jak tam z czciami ciaa sekretarki mojego (teraz ju nawet naszego) gocia, ale osoba ta powinna by czujna, eby pewnego dnia nie usi na yletce. Waciwoci ludzi jednej ksiki jest posiadanie wasnego zdania, ktre moe by sprzeczne nawet ze zgrabnym cytatem z „Krzyakw”, tom pierwszy.
Pewnego dnia, ogldajc konferencj prasow ministra edukacji, powiedzia bowiem: „I niewiele mylc rzucili si sobie w objcia”. Sekretarka, biega przecie – jako filolog – w literaturze, natychmiast odkrya, e zdanie takie wystpuje jako ywo w „Potopie” (wydanie Arkadia – Uniwers, Warszawa 1992, s. 354), a w „Krzyakach” jest wiele podobnych zda, tylko e kade jakby troch za bardzo inne. Co tu robi, co robi, amaa sobie gow, przecie nie powie nieomylnemu szefowi, e si myli. Gdyby powiedziaa, mogoby si skoczy tragicznie, a szczeglnie w momencie, w ktrym szef jest zachwycony, rozemiany, w dobrym humorze, co jak wiadomo jest zowrbne. Czowiek jednej ksiki wie wszystko lepiej i jeli ma kontakt – choby za porednictwem maego ekranu – z innym czowiekiem jednej ksiki, to taka spka jest gotowa otworzy puszk Pandory.