Twierdzi Pan, e w akademiach medycznych niewaciwie uczy si onkologii.
– Mam na myli nie tyle poziom nauczania, co jego form i zakres. Onkologii uczy si w ramach nauczania rnych specjalnoci medycznych. Studenci zdobywaj szcztki wiedzy onkologicznej na zajciach z okulistyki, interny, immunologii itd. Natomiast programy nauczania onkologii w jednym bloku, jako odrbnego przedmiotu zakoczonego egzaminem, s niewystarczajce i sabe. W orodkach, gdzie mieci si Instytut Onkologii – Warszawa, Krakw, Katowice−Gliwice – blok zaj praktycznych i szkolenia studentw liczy zazwyczaj okoo 30 godzin. Jedynie w kilku uczelniach – w Gdasku, odzi, Poznaniu i Szczecinie – programy s nieco szersze. Tymczasem onkologia powinna by odrbnym przedmiotem z du podbudow teoretyczn. W czoowych uczelniach amerykaskich onkologii uczy si nawet w wymiarze 300−350 godzin.
Dlaczego mielibymy szkoli studentw w zakresie onkologii w tak szczeglny sposb?
– Onkologia jest wana, bo podobnie jak choroby serca i krenia zabiera bardzo duo istnie ludzkich – w Polsce rocznie okoo 80 tysicy. Zachorowa mamy okoo 120 tysicy. Nasze wyniki w leczeniu nowotworw s o 20 procent gorsze od redniej europejskiej i o 30 procent gorsze od wynikw amerykaskich. Po drugie, jest to choroba trudna, bardzo zoona od strony biologii. Znamy kilkaset „odmian” raka, a na poziomie molekularnym moe by ich jeszcze wicej.
Lekarze, ktrych sucham w telewizji przy okazji spektakularnych akcji bada nowotworw, zawsze mwi o zbyt maych rodkach finansowych, a nie o braku wiedzy.
– W moim przekonaniu niepowodzenia lecznicze maj kilka rde. Na onkologi wydano w Polsce ogromne pienidze. Instytut Onkologii dysponuje nowoczesnymi i dobrze wyposaonymi szpitalami. Zapewne nie na wszystkich szpitalnych oddziaach onkologicznych w Polsce jest rwnie dobrze. Jednak nie w braku wyposaenia upatrywabym tak sabej skutecznoci w leczeniu raka, ale gwnie w niewystarczajcej wiedzy i czujnoci onkologicznej lekarzy oraz nieprawidowociach organizacyjnych. Lekarze nie s „wyczuleni onkologicznie”. Na studiach miaem wykady z ginekologii z prof. Adamem Czyewiczem, ktry mwi: „Jak do was przyjdzie kobieta, to pierwsza wasza myl, e jest w ciy, a druga, e ma raka. To jest mylenie ze. Musicie myle rwnolegle o tych dwch sprawach: ona jest w ciy i ma raka”. Do dzi pamitam to zalecenie. W Polsce stale jeszcze okoo 2 tysicy kobiet umiera na raka szyjki macicy, chorob rozpoznawaln we wczesnych etapach i skutecznie leczon, a w Skandynawii niemal nieznan. Ten fakt mona tylko po czci przypisa zaniedbaniom i niewiadomoci ze strony kobiet. W duej mierze jest to spowodowane wadami systemu opieki zdrowotnej – prewencyjnej, a take wanie brakiem „czujnoci onkologicznej” lekarza pierwszego kontaktu. Czsto spotykam na ulicy ludzi, u ktrych widz na przykad raka skry i pytam, czy to znami lecz. Okazuje si, e atwy do rozpoznania rak skry leczony jest jako egzema. To jest ewidentnie brak wiedzy lekarza.
Czy Instytut Onkologii, potna placwka badawcza i lecznicza, nie mgby si wczy w ksztacenie studentw?
– Wcza si. Akademie medyczne zlecaj nam prowadzenie zaj ze studentami, ale, jak wspomniaem, w bardzo okrojonym wymiarze. Dano mi kiedy 45 minut w takim programie na wykad o biologii nowotworw. Tymczasem biologia raka jest tak zoona, a zarazem wana dla rozpoznawania i leczenia nowotworw, e ten przedmiot powinien zaj kilkadziesit godzin. Dla wikszoci lekarzy rak to guz. Leczymy go przez nawietlanie i wycinanie. Tymczasem chodzioby o to, by rozumienie onkologii rozszerzy o co, co amerykanie nazywaj medical oncology. Lekarz nie moe myle o raku jako guzie, ktry mona wyci i sprawa zaatwiona. Onkolog musi mie gbok wiedz kliniczn i biologiczn. Musi rozumie, jak rak powstaje, jakie zmiany biologiczne i molekularne zachodz w komrce rakowej, jak zaatakowa pewn ciek metaboliczn komrki rakowej okrelonym zwizkiem chemicznym. Musi te mie podstawow wiedz genetyczn – mimo caej zoonoci genetyki molekularnej.
Prof. Lubiski z Pomorskiej Akademii Medycznej prowadzi bardzo interesujce badania genetyczne w zakresie zapobiegania i wczesnego wykrywania raka.
– To bardzo cenne prace, ale musimy pamita, e najwyej 10 procent nowotworw ma dziedziczne podoe genetyczne. Znakomita wikszo nowotworw to s tak zwane nowotwory sporadyczne, ktrych powstanie i rozwj uzalenione s od bardzo wielu czynnikw. W caym kraju prowadzi si rejestrowanie zachorowa na raka, ale rejestry te s jeszcze dalekie od doskonaoci i wci nie mamy penej wiedzy na temat skali zagroenia. Od roku 2006 Polska podja dziesicioletni „Narodowy program zwalczania chorb nowotworowych”, na ktry przeznaczono 3 miliardy zotych. W ramach programu ustawa nakada obowizek dziaa dla rozwoju pierwotnej profilaktyki raka, wdroenia programw wczesnego wykrywania, zwikszenia dostpnoci metod wczesnego wykrywania, uzupenienia urzdze do radioterapii, rozwoju rehabilitacji, poprawy rejestracji nowotworw, prowadzenia „owiaty onkologicznej”. Ustawa mwi te o rozwoju nauczania onkologii w ksztaceniu przeddyplomowym i podyplomowym lekarzy. Zwarta i silna grupa, jak stanowi radioterapeuci, uzyskaa 1,6 mld z na urzdzenia do radioterapii (zreszt niezbdnych dla niektrych orodkw w Polsce), a 1,4 mld z pozostao na inne cele. Moim zdaniem, znacznie wicej funduszy tego programu powinnimy przeznaczy na ksztacenie lekarzy i innych zawodw medycznych oraz populacyjne badania przesiewowe. Na terenie lska w ramach tego programu chcemy doksztaci nauczycieli biologii ze lskich szk, by ci przekazali uczniom wiedz o raku.
Wrmy do onkologicznego ksztacenia akademickiego. Ile godzin powinien liczy program nauczania przedmiotu onkologia?
– Co najmniej 100 godzin, a podaj tak ma liczb tylko dlatego, e uznaj to za realny postulat. Faktyczne potrzeby s znacznie wiksze.