Nim tekst niniejszy ujrzy wiato dzienne, Fundacja na rzecz Nauki Polskiej ogosi zapewne nowy program wspomagania bibliotek. Ze wzgldu na wielkie dotychczasowe zasugi fundacji dla nauki i bibliotek naukowych (by przypomnie programy Librarius i Cerberus) moemy oczekiwa, e bdzie to program dobry. Gdyby jednak jakim cudem−antycudem dobry si nie okaza, to by moe z takich powodw, jak poniej.
Konferencja Dyrektorw Bibliotek Szk Wyszych od dawna kierowaa ku fundacji wyrazy nadziei na uruchomienie nowego mechanizmu wpierania bibliotek. I oto na spotkaniu 27 marca br. czonkowie zarzdu fundacji poinformowali przedstawicieli Rady Wykonawczej Konferencji Dyrektorw Bibliotek Szk Wyszych, i FNP planuje ogosi konkurs na dofinansowanie projektw bibliotecznych. Fundacja powstrzymaa si od definiowania obszaru, ktrego wnioski miayby dotyczy. Istot pomysu by plan wybierania najwartociowszych wnioskw i kierowanie ich do firmy konsultingowej, ktra przerabiaaby je na wartociowe wystpienia europejskie. Firm take wyoniono by w konkursie, a jej koszty pokrywaaby fundacja. By moe partycypowaaby take w dofinansowaniu wymaganego w konkursie europejskim wkadu wasnego.
Mamy tu najwyraniej do czynienia z wielk wiar w europejskie projekty biblioteczne i ich autentyczn suebno wobec bada naukowych. Wida te, e kierunek rozwoju bibliotek naukowych w Polsce pozostanie wypadkow pewnej liczby inicjatyw. Nie wida natomiast polityki ani strategii, ani sposobu na to, by najlepsze choby, ale rozproszone projekty zbiegy si w co prawdziwie znaczcego. Powie kto, e od prowadzenia w Polsce polityki bibliotecznej jest kto inny. Zgoda, ale – jak wida w praktyce – nie jest. Fundacja miaa szans wypeni bardzo dotkliw luk, ale nie skorzystaa z niej, wyobraajc sobie zapewne, e ad informacyjny tworzy si tak, jak dziea architektury – poprzez rozpisanie konkursu do wygrania przez najlepszych. Zwaszcza za mniemajc, e nauk popiera si w ten sposb, i wspomaga si naukowe biblioteki i idzie za tym, co one zaproponuj.
Ile pienidzy fundacja ma do wydania? Librarius kosztowa 22 miliony zotych, prawda? Z takim kapitaem mona sprbowa zupenie innej drogi, mianowicie wyda z milion na okrelenie, co mianowicie jest potrzebne. Niechby tutaj zadziaali eksperci, niechby wyszli poza perspektyw pojedynczych ksinic. Czy moe mamy dokoczonego Estreichera i to w cywilizowanej formie katalogu elektronicznego? No to ju, tu jest wszak najwartociowszy materia dla badaczy, a biblioteki niech si ubiegaj o kontrakt. Mona to poczy z ide komputeryzacji Centralnego Katalogu Starych Drukw (ale do 1850, nie do 1800 roku!), da wiatu „short title catalogue”, jaki maj Brytyjczycy czy Holendrzy, i zrobi to relatywnie szybko ze wzgldu na szczupy na tle europejskim, ale dobrze ju przygotowany, zasb bibliograficzny i niewykorzystan od lat wiedz bibliotekarzy, jak robi si takie rzeczy.
A moe mamy krajowe repozytorium cyfrowe prac naukowych, zwaszcza doktorskich? Trudno sobie wyobrazi wdziczniejsze zadanie dla instytucji, ktra chce popiera nauk. Trudno te zaakceptowa alternatywne rozwizanie problemu za pomoc repozytoriw lokalnych, bo mimo e wci powstaj coraz doskonalsze spisy repozytoriw, nieprdko w naszych rkach znajdzie si technika dogodnego przeszukiwania ich wszystkich „za jednym zamachem”. Ile za jest tych prac w Polsce w cigu roku, to podpowie fundacji specjalnie powoany doradca, ktry jako pierwszy uszczknie co z caego funduszu i pomoe okreli priorytety. Og prac obronionych w Polsce w jednej penotekstowej bazie to naprawd bdzie liczba do ogarnicia, a zarazem przedsiwzicie, ktre zmieni co w sposb znaczcy. Uczelnie nie chc wprawdzie takich repozytoriw, bo najzwyczajniej nie wiedz, e wiat poszed w tym kierunku; upieraj si, by koniecznie zrobi jutro, co mona zrobi dzi. Ale przycz si, przycz, jeli repozytorium pojawi si nie jako objaw namolnoci dyrektora tej czy tamtej biblioteki, lecz jako inicjatywa oglnokrajowa, wsparta przez autorytety. Nastpnie za zaczn silniej rywalizowa o liczb i jako doktoratw, ufnie pokazanych wiatu.
Mona te wesprze ktr z istniejcych bibliotek cyfrowych, ogaszajc konkurs na publikowanie z aparatem krytycznym i funkcj penotekstowego przeszukiwania. Mona ogosi list tytuw godnych publikacji w Internecie, wybierajc np. czasopisma o nieprzemijajcej, nie wyeksploatowanej jeszcze wartoci rdowej – np. polskie dziewitnastowieczne urnay etnograficzne i geograficzne. Albo rosyjskie, przed Rosjanami. Mona opaci 3−4 bibliotekom prawdziw skadk czonkowsk w Konsorcjum Europejskich Bibliotek Naukowych, eby nie siga do rozwizania dla ubogich, jakim jest czonkostwo grupowe – za te pienidze bdzie wykonana w Europie praca, ktra ma jednoznaczny wymiar naukowy, i ktr finansuj ju za nas kraje tak zamone jak Litwa i Chorwacja. Fundacje stawiaj cele. Jestem pewien, e Fundacja na rzecz Nauki Polskiej to potrafi.