Teza zawarta w aforyzmie „Jaka praca, taka paca” wydaje si tak oczywista, jak aksjomat w logice matematycznej. Nie chodzi przy tym wycznie o czas pracy lub wysiek w ni wkadany, ale take, a nawet przede wszystkim, o jej skuteczno, spoeczn donioso oraz ciar i zakres odpowiedzialnoci, cile zwizane z kompetencjami pracownika.
Jednym z zawodw, w ktrych zaleno ta zostaa wyparta przez jej odwrotno, jest praca nauczyciela akademickiego. Nie wiem, czy prowadzono jakie badania w tym zakresie. Sdz jednak, e wieloletnia obserwacja uczestniczca, jako uprawniona metoda bada spoecznych, upowania do sformuowania hipotez na ten temat o wysokim stopniu prawdopodobiestwa.
Od czasu, gdy liczba szk wyszych w Polsce ulega potrojeniu, popyt na usugi naukowo−dydaktyczne przewyszy moliwoci kadrowe jego zaspokojenia. W konsekwencji rodowisko akademickie podzielio si na dwie kategorie: jedno− i wieloetatowcw. Pierwsi uznali, e nie jest moliwe wywizywanie si z powinnoci zawodowych nauczyciela akademickiego na odpowiednim poziomie w sytuacji zwielokrotnionego obcienia dydaktycznego. Drudzy dostrzegli w tym moliwo zwikszenia swoich dochodw.
Abstrahuj od moralnej oceny zarwno jednych, jak i drugich. Nie czuj si do tego powoany. Jednak wiele przesanek przemawia za tym, e wieloetatowcy pracuj – najoglniej biorc – gorzej, a zarabiaj lepiej. Oczywicie, jak zwykle – w przypadku zjawisk spoecznych – nie jest to zaleno bezwarunkowa, najwyej probabilistyczna. Niemniej, prawdopodobiestwo, e kto w szkolnictwie wyszym pracuje lepiej (co nie znaczy wicej), ten ma mniejsze szanse dorobienia si, jest wiksze od przypadkowego.
Na pierwszy rzut oka opisana sytuacja nasuwa skojarzenie z jaskraw niesprawiedliwoci. Ja te tak pocztkowo mylaem. Jednak po gbszym zastanowieniu zmieniem zdanie. Pomg mi w tym wydobyty z zakamarkw pamici dowcip, w ktrym na pytanie, czym rni si praca uczonego i ladacznicy, odpowied brzmiaa, e niczym, poniewa i jedna, i druga kategoria zawodowa pozwala czy przyjemno z zarobkowaniem. Gdyby w stwierdzeniu tym bya cho cz prawdy, to teza o niesprawiedliwoci w wynagradzaniu nauczycieli akademickich straciaby racj bytu. Wieloetatowcy bowiem mog tylko zarabia, podczas gdy jednoetatowcy maj szans rwnie czerpa z tego przyjemno.