W artykule zamieszczonym w jednym z ostatnich czerwcowych numerw brytyjskiego tygodnika „Nature” przedstawiono badania ankietowe, ktre przeprowadzio amerykaskie Biuro Rzetelnoci Naukowej. Zapytano w nich ponad 4400 naukowcw z 605 amerykaskich uniwersytetw, czy spotkali si „twarz w twarz” z nierzetelnoci naukow w ostatnich 3 latach. Ankiet zwrcia poowa respondentw (2212 osb), z ktrych 9 proc. potwierdzio, e wiadomo im o prawdopodobnych kantach kolegw z katedry czy zakadu, w ktrym pracuj. Wikszo z 201 przypadkw to faszerstwo i fabrykacja danych, a tylko 36 proc. przypadkw dotyczyo plagiatu. Jedynie 58 proc. zaobserwowanych spraw byo zgoszonych przeoonym.
Na podstawie tych danych wyliczono, i biorc pod uwag, e w USA jest 155 tys. naukowcw, co roku powinno wychodzi na wiato dzienne co najmniej 1350 przypadkw nierzetelnoci naukowej, a 1000 dalszych pokrywa milczenie rodowiska. Tymczasem do Biura Rzetelnoci Naukowej trafiaj rednio 24 przypadki na rok...
Dalej autorzy pracy dyskutuj przyczyny, dlaczego tak si dzieje i jak z tym walczy. Ich zdaniem, instytucja naukowa musi wdroy strategi „zero tolerancji” dla kantw naukowych poprzez wprowadzenie wymagania, e kady podejrzany przypadek ewentualnej nierzetelnoci naukowej musi by poddany formalnemu dochodzeniu. Kluczem do tego jest zapewnienie cakowitej poufnoci osobom zgaszajcym podejrzenia. Instytucja musi take wypracowa szczelny system, w jakim te podejrzenia bd sprawdzane, oraz osoby, do ktrych mona zgasza przypadki kantw naukowych. Niezbdne jest take wprowadzenie przepisw wewntrzinstytucjonalnych, ktre reguluj zachowania i tzw. dobr praktyk naukow. Kolejnym krokiem jest szkolenie kierownikw laboratoriw, zakadw i katedr, aby powicali wicej czasu i uwagi pracy swoich modych podwadnych. Dalej potrzebna jest aktywna kontrola i nadzr ze strony instytucji, aby wyapywa przypadki niedostatecznej dbaoci o zapiski w brulionach laboratoryjnych, braku nadzoru w badaniach laboratoryjnych na zwierztach oraz w badaniach klinicznych, a take przypadki nieprawidowych zachowa naukowcw. W tym celu konieczny jest audyt rnych bada i laboratoriw.
Na koniec autorzy podkrelaj, e instytucja musi mie wzorowych liderw (kierownictwo), ktrzy swoj czynn postaw jasno bd komunikowali, jakie zachowania nie s ju tolerowane wrd podlegych im pracownikw, bd zachca do informowania o nierzetelnociach i wytworz postawy rozwijajce oraz promujce prawidowe zachowania etyczne.
Artyku koczy si nastpujcym akapitem: „Przesza ju prawie jedna generacja, od chwili kiedy zaczto podejmowa wysiki w celu zmniejszenia liczby przypadkw nierzetelnoci naukowej. Mimo to, obecne badania sugeruj, i faszowanie i wymylanie danych w pracach naukowych, rozprawach doktorskich i wnioskach grantowych jest o wiele czstsze ni dotd podejrzewalimy. Nasze badania kwestionuj skuteczno samoregulacji (samooczyszczenia). Mamy nadziej, e nasz artyku doprowadzi zarwno pojedynczych naukowcw, jak i instytucje naukowe do podsumowania i oceny ich zaangaowania w walce o rzetelno naukow.”
Z dum mona powiedzie, e mimo miernych nakadw na nauk, w liczbie przypadkw kantw naukowych jestemy znacznie lepsi ni Amerykanie! Obecnie w kraju trwaj cztery procedury wznowionych habilitacji z powodu stwierdzenia nierzetelnoci naukowej. Dotyczy to: pracy habilitacyjnej dr. Jana Kobukowskiego (prodziekana Wydziau Nauki o ywnoci Uniwersytetu Warmisko−Mazurskiego w Olsztynie), „opartej” na omiu pracach magisterskich; habilitacji dr. Jerzego Wodarskiego (dziekana Wydziau Inynierii Mechanicznej i Informatyki Politechniki Czstochowskiej), „opartej” na pracy koncepcyjno−konstrukcyjnej kolegi z wydziau, dr. hab. Adama Wieczorka i wznowionej na Wydziale Wojskowo−Lekarskim Uniwersytetu Medycznego w odzi; pracy prof. Mirosawa Krajewskiego z Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, ktrego habilitacja, „oparta” na przedwojennej monografii i „poparta” badaniami nad niedostpnym materiaem archiwalnym, jest ponownie oceniana w wietle wspczesnej wiedzy na Wydziale Nauk Historycznych Uniwersytetu Mikoaja Kopernika w Toruniu. (Ta ostatnia uczelnia zreszt tak mocno strzee osigni naukowych habilitanta Krajewskiego, e rektor UMK nie udostpni rektorowi UKW opinii uczonych mw ze specjalnej Komisji Dziekaskiej, przez co nie mona rozpocz wymaganego przez prawo o szkolnictwie wyszym, wyjaniajcego postpowania dyscyplinarnego.); last but not least – ostatnio wznowiono na Wydziale Teologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu habilitacj ks. dr. Aleksandra Jana Sobczaka, ktry w swoim wykadzie habilitacyjnym „opar si” na publikacji innego naukowca. (Ten znawca prawa kanonicznego ma te i inne osignicia na swoim koncie, ktre, pozwol Pastwo, opisz dopiero po wakacjach.)
Trawestujc powiedzenie Newtona „If I have seen farther, it is by standing on the shoulders of giants”, mona powiedzie, i jeli chce si szybciej zrobi karier naukow, to poprzez jechanie na ramionach poprzednikw. I to mona chyba zarzuci ks. dr. Robertowi A. Kaczorowskiemu, ktrego praca doktorska z 2001 r., obroniona w Instytucie Historii Uniwersytetu Gdaskiego (promotor: prof. Andrzej Groth, recenzenci: ks. prof. dr hab. Daniel Olszewski i prof. dr hab. Tadeusz Stegner) zostaa solidnie „oparta” na piciu pracach innych autorw. Plagiat wykry przypadkowo jeden z gdaskich germanistw−literaturoznawcw, ktry szuka rde do pisanej przez siebie ksiki. I bez wahania napisa list do dziekana wydziau opisujc dokadnie szerokie zapoyczenia.
Musz podkreli wrcz wzorowe podejcie Rady Naukowej Instytutu Historii UG do tej smutnej sprawy. Instytutowa komisja nie miaa problemw z potwierdzeniem zarzutw i Rada Instytutu jednogonie uchwalia wniosek o wznowienie nierzetelnego doktoratu. Szybko wystpiono do Centralnej Komisji o zgod, a pechowy recenzent, prof. Stegner, publicznie uderzy si w piersi przed kolegami z rady, i na prob promotora zgodzi si by recenzentem pracy, co do ktrej nie mia merytorycznej wiedzy, bowiem dotyczya ona Kultu Maryjnego w witej Lipce. Zoy te gotowo dymisji ze stanowiska dyrektora instytutu, obiecujc, i nigdy wicej nie bdzie si stara o adne stanowisko w uniwersytecie.
Tego typu zachowania osb, ktre kiedy popeniy bd, s czste w Ameryce, ale bardzo rzadko spotykane w Polsce. Dlatego z uznaniem o tym dzi pisz.
Nie wtpi, e do obecnej wzorowej postawy zarwno wadz dziekaskich, jak i instytutowych, walnie przyczynia si sprawa plagiatu doktoratu p. Katarzyny Weiss, ktra miaa miejsce w 2002 roku (patrz: Plagiatowe doktoraty, „FA” nr 3/2003). Wtedy proces odbioru stopnia dugo nie chcia ruszy z miejsca i trzeba byo „interwencji” z zewntrz, aby sprawa „drgna”.
Now spraw, take wzorowo przeprowadzan, jest wznowienie doktoratu adiunkta Krzysztofa Szafraskiego na Wydziale Elektrycznym Politechniki Szczeciskiej. Jego pracy Analiza waciwoci dynamicznych ttniakw workowatych wewntrzczaszkowych z uwzgldnieniem modelu ksztatu oraz ewolucji wzrostu ttniaka (promotor: dr hab. in. Roman Kaszyski, recenzenci: prof. dr hab. in. Ryszard Tadeusiewicz, AGH, prof. dr hab. in. Jan lsarek, PAM w Szczecinie, prof. dr hab. in. Adam uchowski, PSz.), zarzucono przejcia z kilku artykuw medycznych. Praca ma charakter interdyscyplinarny, dlatego zarwno promotorowi, jak i politechnicznym recenzentom nieatwo si byo wczeniej zorientowa, e co moe by nie tak. Nieprawidowoci zostay natomiast odkryte przez kolegw doktoranta w par dni po obronie pracy, kiedy zaczli oni szuka w Internecie piknie wyprowadzonych a skomplikowanych wzorw. Powiadomiony promotor natychmiast poinformowa dziekana wydziau. Powoano Komisj Dziekask, ktra potwierdzia zarzuty. Rada Wydziau wystpia o wznowienie postpowania w przedmiocie nadania stopnia doktorskiego do Prezydium Centralnej Komisji, ktre wydao pozytywn decyzj z urzdu.
Kolejnym wznowionym przewodem doktorskim jest wanie zakoczona sprawa dysertacji Katarzyny Wrblewskiej−Swarcewicz, obronionej w listopadzie 2006 r. na Wydziale Elektrotechniki i Automatyki Politechniki Gdaskiej. Tej pracy zarzucono, i doktorantka cz tekstu opisowego przepisaa z doktoratu swego ma, Andrzeja Swarcewicza, obronionego dwa lata wczeniej na tym samym wydziale. Pikanterii dodaje fakt, i promotorem obydwu doktoratw jest ta sama osoba, prof. Zbigniew Lubony. Wydzia w swojej ocenie by jednoznaczny i w tajnym gosowaniu cofn stopie. Pani adiunkt odwoaa si od tej decyzji do Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytuw Naukowych. Po licznych deliberacjach wikszo czonkw Sekcji Nauk Technicznych odrzucia odwoanie, z czym 23 czerwca 2008 r. zgodzio si Prezydium Centralnej Komisji.
Od ponad p roku toczy si w Olsztynie wznowione postpowanie w sprawie doktoratu Danuty Winiewskiej−Pantak, ktrego promotorem by wczeniej wspomniany dr hab. Jan Kobukowski, ale wieci z Warmii i Mazur na razie nie mamy.
Z kocem marca br. Prezydium Centralnej Komisji odrzucio odwoanie rektora Wyszej Szkoy Kupieckiej w odzi Sawomira Owczarskiego, ktremu Uniwersytet dzki w maju 2007 r. odebra doktorat z powodu plagiatu. Jak mona byo przewidzie, mgr Owczarski odwoa si z kolei do Wojewdzkiego Sdu Administracyjnego w Warszawie. Nim decyzja odebrania bdzie w peni prawomocna, minie co najmniej rok, bowiem „w zanadrzu” jest jeszcze moliwo kasacji do NSA.
Jednak wszystkie te zabiegi pewnie bd daremne, bowiem minister Barbara Kudrycka podja kroki prowadzce do odwoania p. Owczarskiego z jego rektorskiej funkcji. Uzyskaa wymagan w takich przypadkach zgod Rady Gwnej Szkolnictwa Wyszego i obecnie czeka na zgod Prezydium Konferencji Rektorw Zawodowych Szk Polskich.
Jednoczenie prof. Kudrycka wyznaczya Uczelnian Komisj Dyscyplinarn w Szkole Gwnej Handlowej do przeprowadzenia postpowania dyscyplinarnego. Przypomnijmy, e rzecznik dyscyplinarny ministra od p roku da kary 3 lat zakazu wykonywania zawodu nauczyciela akademickiego i zakazu penienia funkcji kierowniczych przez okres 5 lat. Miejmy nadziej, e w nowym roku akademickim obie sprawy jasno si wyklaruj!
Na razie ycz przyjemnych wakacji!