Wielu bibliotekarzy akademickich ma poczucie, e s w swoich uczelniach niekochani i niedoceniani, czuj si „obywatelami drugiej kategorii” i uwaaj, e tak s postrzegani przez pracownikw naukowych. C, ta wiadomo towarzyszy bibliotekarzom od lat. A swoj drog ciekaw jestem, w jakim stopniu pracownicy naukowi i dydaktyczni zdaj sobie spraw, jak si czuj w uczelni ich koledzy z biblioteki.
Jako bibliotekarz akademicki w Uniwersytecie Yale mam szczcie pracowa w klimacie zdrowych relacji z nadrzdn jednostk – Wydziaem Literatury Anglojzycznej (English Language and Literature Department). W Uniwersytecie Yale pracuj ju ponad 5 lat, w tym czasie przeprowadziem szkolenia dla ponad 100 niewielkich grup, kade zajcia trway od godziny do 90 minut, miay na celu wyposaenie studentw na poziomie licencjatu, jak i magisterskim w umiejtno wyszukiwania. Poziom tych zaj jest dostosowany do programu studiw, co sprawia, e s interesujce. Co roku dostaj od pracownikw dydaktycznych coraz wicej zamwie na zajcia z „edukacji wyszukiwawczej”.
Ale bardzo wielu bibliotekarzy, ktrych poznaem w cigu lat swojej pracy na zebraniach rodowiskowych, i z ktrymi rozmawiaem w tracie nieformalnych dyskusji oraz spotka towarzyskich, opowiada mniej optymistyczne historie. Nie bywaj zapraszani na spotkania ze studentami, s odtrcani. Zmobilizowao mnie to do zebrania i przekazania swoich obserwacji na temat bezowocnych sposobw wsppracy pomidzy niektrymi naukowcami i niektrymi bibliotekarzami oraz oceny przyczyn tego stanu rzeczy i przedstawienia sugestii naprawy.
Jak w przypadku wychowania, dzieci pochodzce z kochajcych si rodzin maj lepszy start yciowy ni te z rozbitych domw, tak i studenci ksztaceni przez kadr dydaktyczn oraz bibliotekarzy, ktrzy wsppracuj i ywi do siebie wzajemny szacunek, maj lepsze wyniki i perspektywy ni ci, ktrzy zmuszeni s znosi skutki niewaciwych ukadw.
Wielu profesorw bez zastanowienia odrzuca powane i ponawiane oferty bibliotekarzy, by przeprowadzi instrukta z wyszukiwania, a w najlepszym razie nie korzysta z nich w peni. Przycinici do muru mog twierdzi, e maj tak napity program swoich zaj ze studentami, e nie wystarcza ju czasu na wizyt bibliotekarza. Mog nawet opowiada bibliotekarzom (i sobie samym), e ich studenci do ju umiej (albo powinni umie, albo z atwoci mog si sami nauczy) na temat wyszukiwania, aby sobie z tym poradzi.
Podejrzewam, e zwykle dziaa co najmniej jeden z wymienionych niej czynnikw, zalenie od nastawienia pracownika naukowego. Po pierwsze, niektrzy koledzy dydaktycy maj tylko niejasne pojcie o dowiadczeniu bibliotekarzy akademickich – niezalenie od faktu, e wielu z nas posiada tytuy magisterskie z dwch fakultetw lub tytu doktora, albo jedno i drugie, oraz jeszcze bardziej niejasne pojcie na temat tego, w jaki sposb bibliotekarz moe pomc im lub ich studentom. A w ogle, pracownicy dydaktyczni nie uwaaj bibliotekarzy za kolegw.
Po drugie, niektrzy profesorowie mog mie niezbyt entuzjastyczny stosunek do dzielenia si wpywami. Nie chc mie bibliotekarzy w swojej sali wykadowej – ani w rzeczywistoci, ani wirtualnie – bo to mogoby oznacza, e oni sami nie s ju jedynymi autorytetami.
Po trzecie, jak ju sugerowaem powyej, inni profesorowie – szczeglnie w uczelniach uznawanych za elitarne – mog nie mie wiadomoci lub ochoty na stawienie czoa rzeczywistoci, ogromowi ignorancji studentw (oraz – hm – swojej wasnej) na temat moliwoci wyboru wyszukiwawczych narzdzi bibliotecznych.
Po czwarte, niektrzy profesorowie mog si poczu niesprawiedliwie obcieni przez sam fakt powicenia czasu swoich zaj na podstawy posugiwania si narzdziami bibliotecznymi. Mog tak si czu nawet wtedy, kiedy bibliotekarz szczliwie przeprowadzi zajcia w profesjonalnym laboratorium komputerowym w bibliotece, odbdzie cay wykad i bdzie odpowiada na wszelkie pytania przez cay semestr. Mog myle jako tak: „Czemu nie wemie tego kto inny, ebym nie musia traci cennego czasu zaj? Czy nie wystarczy, e moi studenci nie umiej pisa – co zmusza mnie do prowadzenia korepetycji z angielskiego z zakresu szkoy redniej – i uniemoliwia stawianie bardziej zoonych zada na poziomie szkoy wyszej? A poza tym, edukacja informacyjna ma w zasadzie luny zwizek z programem moich zaj.”
No i na koniec, niektrzy profesorowie mog mie zastrzeenia do sformuowania „ABC informacji naukowej”, ktre stao si wrcz mantr w pewnych krgach bibliotekarzy akademickich propagujcych zajcia z wyszukiwania informacji. Sformuowanie jest chyba niezrczne. Jest ryzyko, e zabrzmi zbyt elementarnie lub protekcjonalnie, lub panikarsko, a moe jak wyraz egzaltacji bibliotekarzy, ktrzy chc doda tajemniczoci i znaczenia temu, co robi, uywajc zawodowego argonu.
W porzdku, wszystko jasne. Dlatego osobicie wol nazw „edukacja informacyjna”. A co do pozostaych zastrzee? Z caym szacunkiem w stosunku do kolegw naukowcw−dydaktykw, pomimy je.
Wasi studenci potrzebuj biblioteki i bibliotekarzy. Jeeli nie posiedli dostatecznej wiedzy z dziedziny edukacji wyszukiwawczej przed rozpoczciem waszego kursu (a wierzcie mi, nie posiedli), waszym obowizkiem jest dostarczenie im tej wiedzy.
Wikszo studentw pierwszych lat przychodzi na uczelni opanowawszy jedynie podstawowe narzdzia wyszukiwawcze. Potrafi uywa sownika. Potrafi przeprowadzi wyszukiwanie w Google i uzyskuj wyniki (faktycznie, 5 milionw!). Nawet czasem potrafi przeszuka katalog wedug autorw lub tytuw i znale ksik na pce. Ale to ju koniec ich moliwoci – a to stanowczo za mao.
Jeeli uwaacie, e przesadzam, zadajcie waszym studentom te proste pytania: Czym si rni katalog, bibliografia i indeks? Jaka jest rnica midzy literatur popularn a naukow na dany temat i dlaczego to ma znaczenie? Co oznacza termin „recenzowany” i czemu to jest wane? Dlaczego nie mona w katalogu znale artykuu z czasopisma? (I dodatkowo punktowane pytanie: jeli nie mona, to jak znale pojedynczy artyku?) Jaka jest rnica midzy wyszukiwaniem w katalogu wedug hase przedmiotowych a wedug sw kluczowych? Jeeli ktokolwiek odpowie, e wyszukiwanie wedug hase przedmiotowych tworzy poczenie midzy wprowadzonym terminem wyszukiwawczym a sownikiem hase przedmiotowych (kontrolowanym bd lokalnym), podczas gdy wyszukiwanie wedug sw kluczowych tworzy poczenie midzy wprowadzonym terminem wyszukiwawczym a wszystkimi polami kadego rekordu bibliograficznego, upowaniam do kompletnego zlekcewaenia wszystkiego, co powiedziaem i przysania mi e−mailem wyrazw braku poszanowania.
Odpowiadajc na takie i podobne pytania wikszo bibliotekarzy akademickich spdza dzie pracy, objaniajc czytelnikom przy stanowisku informacyjnym, przez telefon, e−mailem, czatem on−line oraz podczas wykadw i prezentacji, na ktre wykadowcy zgosili zapotrzebowanie. Ale moglibymy wykona t prac dogbnie i bardziej efektywnie, i obj zajciami znacznie wicej studentw, gdybymy mieli wiksze zapotrzebowanie ze strony profesorw.
A zatem, jeli jeste pracownikiem dydaktycznym, odpowiedz na e−mail od bibliotekarza, ktry zawsze dostajesz jesieni i ktry nieodmiennie zawiera ofert przeprowadzenia w bibliotece zaj z edukacji informacyjnej (lub „ABC informacji naukowej”). Czemu nie skorzysta z jego propozycji?
Co wicej, czemu by nie podtrzyma wsppracy z tym bibliotekarzem i nie umwi grupy na kolejne zajcia, jedne lub wicej, aby umoliwi studentom zastosowanie wieo nabytej wiedzy o bibliotece? Wtedy z pewnoci potraktuj bibliotek powanie, wycign maksimum korzyci ze wsppracy z bibliotekarzem i zyskaj dowiadczenie uywajc biblioteki do celw szerzej zakrojonych ni tylko w ramach wasnej dziedziny.
Twj bibliotekarz poczuje si partnerem. Twoi studenci zyskaj przewag, naucz si, jak rozwizywa problemy z wyszukiwaniem informacji, jak pisa prace lepiej udokumentowane – wedle wszelkiego prawdopodobiestwa nie tylko w ramach twojego przedmiotu, ale i pozostaych. Poprzez edukacj informacyjn studenci naucz si, jak samodzielnie studiowa, a to w naszym „wieku informacji” bez wtpienia bdzie procentowao.
Kto wie, moe i ty dowiesz si czego o bibliotece? To jest na pewno najlepsze rozwizanie dla wszystkich zainteresowanych.
Tumaczenie Magorzata Filipczak