Zawd nauczycielski naley nie tylko do najstarszych w wiecie, ale take – jako bodaje jedyny – sta si przedmiotem odrbnych bada naukowych. Do gwnych problemw badawczych pedeutologii (gr. paideutes – nauczyciel, logos – nauka) nale: dobr do zawodu, ksztacenie, osobowo, praca i doskonalenie zawodowe nauczycieli. Sowem te zmienne, ktre hipotetycznie mog mie wpyw na efektywno dziaa pedagogicznych.
W cigu ostatnich kilkudziesiciu lat warunki pracy dydaktyczno−wychowawczej w szkole ulegy radykalnym przeobraeniom. Znacznie powikszyy si zasoby wiedzy ludzkiej, zrnicoway jej rda, nasilia agresja wrd modocianych. eby tylko wymieni te najwaniejsze. Pozostae uwarunkowania i predyktory nauczycielskich osigni, jak kryteria doboru na studia, programy ksztacenia, a take – z maymi wyjtkami – formy doskonalenia zawodowego nauczycieli zasadniczo si nie zmieniy. Wci o przydatnoci do studiw, powodzeniu w toku ich trwania, a take formalnych kwalifikacjach nauczyciela decyduje przede wszystkim wiedza kierunkowa, zwizana z przedmiotem nauczania. W ten sposb teoria, wedug ktrej nauczyciel jest specjalist w dziedzinie ludzkiego zachowania, ktrego praca polega na intencjonalnym motywowaniu do jego zmiany, cakowicie rozmina si z praktyk.
Jeszcze nie tak dawno nauczyciel by najbardziej kompetentnym, wiarygodnym i – w zasadzie – jedynym rdem wiedzy naukowej dla ucznia. Na niej opiera si jego zawodowy i pedagogiczny autorytet. Dzisiaj znaczna cz tej wiedzy pochodzi ze rde pozaszkolnych, ktre w dodatku s nie tylko powszechnie dostpne, ale take bardziej atrakcyjne od tych, ktre moe zaoferowa przecitna szkoa. S to zjawiska nieodwracalne i mog si tylko – wraz z postpem cywilizacyjnym – pogbia.
Klska wspczesnej szkoy nie polega na tym, e stracia ona monopol na przekazywanie wiedzy, umiejtnoci i wartoci, lecz na trudnoci w przyjciu tego do wiadomoci. Nauczycielom wci trudno si z tym pogodzi, e ksztacenie i wychowanie dokonuje si rwnie oprcz – a niekiedy wbrew – szkolnej edukacji.
Cech wyrniajc wspczesnego absolwenta studiw nauczycielskich od przedstawicieli innych profesji powinny by przede wszystkim najwysze kwalifikacje w zakresie znajomoci rde wiedzy i umiejtnoci docierania do nich. Wiedz kierunkow, niezalenie od jej zasobw wyniesionych ze studiw, bdzie i tak musia uzupenia przez cae ycie. Kompetentnym przewodnikiem ucznia po rdach wiedzy powinien by od pierwszego dnia swojej pracy. Dzisiaj kompetencje te, oprcz braku umiejtnoci wywierania wpywu na ludzi, s najsabszym elementem przygotowania zawodowego nauczycieli. Dopki prawda ta nie dotrze do organizatorw i realizatorw ksztacenia nauczycieli, szkoa bdzie pogra si w kryzysie.