W lipcowo−sierpniowym numerze „FA” Marek Adamiec przedstawia nam ksik jako urzdzenie suce do zabijania much. Midzy innymi oczywicie. Nie dowiadujemy si, dlaczego ksika do tego si nadaje, ale kady, kto uderzy papierowym przedmiotem o tward powierzchni, musia zauway, e cios taki jest stosunkowo mao szkodliwy dla papieru. Jeszcze lepiej do przykrej operacji zabicia muchy nadaje si gazeta, ktr zapewne wyrzucimy po ewentualnym poplamieniu. Natomiast polowanie na muchy za pomoc sztywnego urzdzenia elektronicznego skoczy si niedobrze nie tylko dla muchy; co wicej, mucha prdzej ujdzie z yciem, bo nieelastyczno przedmiotu jako utrudnia nam trafienie. Staje si wic jasne, e opisywany przez p. Adamca czytnik o nazwie iLiad nie jest z papieru. Jeli tworzywo, z jakiego jest zrobiony, wolno okreli jako papier elektroniczny, jak czyni to Autor w tytule i w pierwszym zdaniu swojego tekstu, to z papieru elektronicznego robione s take wywietlacze laptopw i rozliczne podobne noniki.
Generalnie jednak termin „papier elektroniczny” odnosi si do materiaw, ktre papier naladuj. ILiad tego nie czyni i wci raczej naladuje telewizor. Prawdziwy papier jest nonikiem niezwykym i p. Adamiec wie to doskonale, skoro pisze, e iLiad to urzdzenie „zdecydowanie mniej przyjemne w dotyku”, e „cechuje je pewna toporno”. Powiedzmy wicej: jak kady wytwr elektroniki, iLiad mona obezwadni, nie pozostawiajc na nim widocznych ladw zniszczenia. Natomiast papier zuywa si, ale trudno go zniszczy w takim stopniu, by odczytanie tekstu stao si niemoliwe. Papier jest lekki, mikki i cienki, a jego podatno na zginanie ley u podstaw specyficznej techniki pracy, polegajcej na analizie tekstu.
Umiejtno manipulowania zapisanym tekstem to nie jest jaki nasz biologiczny niezmiennik. Z grubsza rzecz biorc, nie znaj tej operacji w kulturach przekazu gosowego; nie sprzyja jej take zbytnio nonik lapidarny. Zapis na papirusie czy papierze zaprasza nas do tego, bymy dzielili go na fragmenty i porwnywali je ze sob. Dotykanie ksiki i gazety to nie tylko i nie tyle przyjemno (t czerpa mona take z dotykania bezwonnych plastikowych pudeeczek, co kto lubi), ale i praca, polegajca na nieustannej wdrwce po tekcie, w ktrej palce staj si sojusznikiem oczu. Kartkowanie ksiki, ukadanie kilku ksiek obok siebie i porwnywanie ich fragmentw, torturowanie bloku ksiki, by ujawni nam rwnoczenie (lub niemal rwnoczenie) zapisy zawarte na kartach odlegych lub bliskich – to s czynnoci cudowne, ktre praktykujemy intuicyjnie bez wzgldu na to, czy ksika jest wyposaona w jakikolwiek aparat naukowy.
Wywietlacze elektroniczne podsuwaj nam inn technik pracy, by moe rwnie olniewajc, ale nienawizujc wprost do tego, comy si nauczyli wyczynia z papierem. Moemy na przykad zada okrelonej zbiornicy tekstw jaki cig znakw i zobaczy, w ilu miejscach odnotowane zostanie jego wystpienie. Prosz bardzo, Google Book Search i Waldorffowskie alici – 970 trafie, z tego 35 w ksikach penotekstowych, co czyni co najmniej kilkanacie tytuw samoistnych wydawniczo, wyszukanych w cigu sekund, za jedno jedyne sowo. (Nawiasem mwic, Autor narzeka na nisk liczb polskich ksiek elektronicznych – chyba chodzi mu o opublikowane fizyczne krki, skoro wspomina o „rynku”, ale to zdumiewajcy wybr u kogo, kto dziaa na niwie Internetu.) Moemy te zestawia sobie na ekranie wycinki z rnych dokumentw, ale nie zmieci si nam ich tyle, ile na solidnym stole bibliotecznym (czy pamitacie, jak problem ten rozwizano w laboratorium Toma Cruise’a w pamitnym Raporcie mniejszoci?). Powodzenie takich dziaa zaley dzi od znajomoci algorytmw systemowych, ktre s zewntrzne zarwno w stosunku do nas, jak i w stosunku do tekstu, i sprawiaj, e nawet biegli uytkownicy komputerw wykorzystuj moliwoci swoich systemw na tak zwane wier gwizdka.
Jeli zatem ludzie nadal ni o papierze elektronicznym, to dlatego, e chcieliby mie zarwno wadz nad tekstem, jak daj im procesory, jak i moliwo uruchomienia wasnej intuicji i wasnych palcw, gncych nonik i zestawiajcych jego poacie. I jest ju kilka takich wynalazkw. Papier elektroniczny nie wieci, lecz odbija wiato; jest na og polimerowym arkuszem z zatopionymi kapsuami wypenionymi dwoma barwnikami, ktre przemieszczaj si pod wpywem impulsw elektrycznych. Mona go zwin w rulon i obraz nie zniknie, mona go jednak napenia rnymi obrazami i podobno – czy z Internetem. Ciekawe ale zbdne wydaway si na pocztku wszystkie znaczce wynalazki. Moe nawet kto ju to ma w Polsce. Moe nawet jest to Marek Adamiec, ktry latem pod hasem papieru elektronicznego opisa nam kolejne wcielenie krzemowego sztywniaka.
Co pewien czas uczestnicz w spotkaniu, na ktrym profesor humanistyki usiuje dotrze do bibliotekarzy z elektryzujc wiadomoci: technika w bliskiej przyszoci zmieni oblicze ksiki! I pokazuje gadet. Tymczasem ksika przestaa by ju przedmiotem – jest tekstem i jest Sieci.