Przeyam we Wrocawiu prawie wier wieku. Najaktywniejszy czas, bo studia, pierwsz i drug prac. Druga bya w redakcji popularnonaukowej Polskiego Radia. Ju wyjaniam, po co te osobiste wyznania. Ot poznaam dobrze rodowisko naukowe Wrocawia, o szkole matematycznej mwiam i pisaam nieraz, a nie spotkaam prof. Jzefa Dudka. Wybitnego algebraist (mniej wicej w moim wieku) poznaam dopiero wwczas, gdy mieszkajc od lat w Warszawie znalazam si pewnego pitkowego wieczoru w salonie przy ul. Pasteura 17a.
Kiedy prof. Dudek umar, 13 wrzenia 2008, mao kto z wrocawian wiedzia, e w czasie ostatnich wakacji, zamknwszy sezon 435. spotkaniem, ciko chorowa. Bo profesor cakowicie utosami si z dzieem swojego ycia, z salonem. Niejako ukry si wrd goci, radonie witanych, a midzy pitkami przesiadywa przy telefonie, eby goci, zwaszcza nowych, osobicie zaprasza.
By bardzo czuy na wszelkie opinie, ale znw nie o sobie, nie o twrcy i gospodarzu, ale o tym, co powoa do ycia. Kiedy raportowaam mu, e udao mi si umwi np. prof. Jerzego Jedlickiego albo prof. Andrzeja Biaasa, prezesa PAU, albo Janusza Drachala, rzecznika NSA, albo Andrzeja Friszkego (wwczas z kolegium IPN) czy kogo innego ze wiata nauki bd dziaalnoci publicznej – padao sakramentalne pytanie: Sysza co o salonie? Z upywem czasu coraz czciej mogam odpowiada twierdzco.
Materialnie i terytorialnie salon by mieszkaniem przy ul. Pasteura nad kanaem odrzaskim, kupionym przez prof. Dudka i zaadaptowanym do wymarzonej przeze funkcji miejsca gromadzcego elit umysow, artystyczn, spoeczn Wrocawia na debat o sprawach aktualnie najistotniejszych w pozawrocawskim i pozapolskim wymiarze. Miecio si (ju nieatwo) troch wicej ni sto osb i zwykle bywao ich w pitkowy wieczr okoo setki. Przychodzcy pierwszy raz wypeniali may formularz, eby znale si w rejestrze tych, do ktrych prof. Dudek zadzwoni z zaproszeniem. Ustali si z biegiem lat – od r. 1996 – „porzdek zasiadania”: stali bywalcy zajmowali te same krzesa porodku, bliej maego podwyszenia, gdzie sta jasny skrzany fotel „gocia specjalnego” i obok krzeso osoby prowadzcej. Dwa razy zdarzyo mi si siedzie na fotelu, ponad 20 razy miaam przyjemno goci przedstawia i prowadzi spotkania.
To uprawnia, jak myl, do wypowiedzenia kilku niniejszych uwag o salonie i take do tego, e bd to uwagi pochlebne.
Gwne, zarazem najprostsze, pochlebstwo sprowadza si do konstatacji, e wszystkie dyskusje byy sporym wzbogaceniem wiedzy na temat, o ktrym dyskutowano i budujcym przeyciem poczucia wsplnoty w trosce o co wanego, w zaniepokojeniu czym grocym, w znajdowaniu rozwiza czego, na czym wszystkim ludziom mylcym powinno zalee. Nie znaczy to bynajmniej, e gocie prof. Dudka dochodzili czsto do wsplnej konkluzji, raczej precyzowali swoje rnorodne stanowiska, np. w sprawie funkcjonowania prawa administracyjnego w pastwie demokratycznym albo zakresu prywatnoci obywateli, albo potrzeby desakralizacji nauki, rozrnienia midzy dusz i duchem, listw Witkacego czy w wielu innych, bardzo rnych kwestiach.
Prof. Krzysztof Michalski, dyrektor wiedeskiego Instytutu Nauk o Czowieku, utworzonego z inicjatywy Jana Pawa II, autor ksiki Pomie wiecznoci. Eseje o mylach Fryderyka Nietzschego, usysza surowe sowa krytyki i prob o argumenty takiej wagi, jak wyniki dowiadcze w laboratorium. Wszystko wszake z zachowaniem salonowych manier, zapisanych w regulaminie razem z eleganckim ubraniem, jako obowizujce.
Powinno ta, moim zdaniem, wymuszaa na uczestnikach spotka co waniejszego ni strj i uprzejme sowa, mianowicie egzercycj w sztuce dyskutowania, dobieraniu odcieni ironii wobec intelektualnego adwersarza, finezyjne formuowanie argumentw, take przywoywanie posiadanej albo przymnoonej na pitkowy uytek erudycji, eby ni olni albo osupi audytorium.
Gospodarz pilnowa, by prowadzcy nie tumi dyskusji, nawet przez limitowanie czasu wypowiedzi, na co zdarzao mi si mie ochot. W zaoeniu pierwsza, dwugodzinna cz wieczoru, rozpoczta przedstawieniem gocia−prelegenta, po dzwonku, ktrym profesor potrzsa uciszajc przybyych, miaa by zdyscyplinowana. Trzecia, po przerwie na posiek i rozmowy indywidualne, bez wyznaczonej godziny zakoczenia – zupenie swobodna. W praktyce dyskutanci mwili ad libitum zawsze, tylko przerw ogasza prowadzcy punktualnie o godzinie 21.
W salonie prof. Dudka urzeczywistnia si w caej peni pluralizm. Z woli gospodarza, ale spontanicznie. Podkrela to w ksice salonowi powiconej (Salon Trzeciej Rzeczypospolitej, czyli spotkania w salonie profesora Jzefa Dudka, Wyd. ATUT, Wrocaw 2006) jej redaktor i autor wstpnego eseju Stanisaw Bere, zauwaajc, i ta cecha odrnia wrocawski salon od dawniejszych, ktre zwykle gromadziy ludzi mylcych podobnie. Kiedy proponowaam zaproszenie kogo, kogo profesor nie zna albo zna mao, pyta, czym ten kto si zajmuje naukowo lub z racji funkcji publicznej, jaki ma dorobek, pozycj w swoim rodowisku. Nie interesoway go wiatopogld, przekonania ideowe, skonnoci polityczne, cho pierwszy, drugie i trzecie dochodziy do gosu w dyskusji i wywoyway reakcj. Wszyscy byli spokojni, e nie znajd si w towarzystwie, jakiego unikaj, a take o to, e ich intencje zostan waciwie odczytane, cho argumenty nie zawsze byway pojte do koca, a tezy przyjte bez wtpliwoci.
Wrocawski salon peni dwie wane funkcje – integracyjn i edukacyjn. Skupia ludzi, ktrym na czym istotnym, w szerszej ni osobista skali, zaley i dawa okazj do przedstawienia tego komu, kto ma wiksz na ten temat wiedz, by moe inn perspektyw, nierzadko komu, od kogo zaley rozwizanie omawianego problemu. Bywali tam bowiem politycy i hierarchowie Kocioa, urzdnicy pastwowi i dziaacze spoeczni, ktrym w atmosferze salonu atwiej przychodzio mwi o sprawach trudnych ni na oficjalnych konwentyklach.
Prof. Dudek umar za wczenie. Nie tylko dlatego, e nie doczeka 500. spotkania w swoim tak bardzo ukochanym salonie, a przemyliwa o ciekawych zmianach po tej dacie. Dlatego przede wszystkim, e „niezakoczona jeszcze dziejw praca” nad edukacj elit. Trzeba mie nadziej, e wsplnota inteligencka, zespolona przez dwanacie lat twrczej obecnoci w tym miejscu, zechce i potrafi w jakiej formie j kontynuowa.