W styczniu br. Parlament Studentw RP (dalej: PSRP) w blach wybra swoje nowe wadze. Cho czasy trzydniowych maratonw−zjazdw sprawozdawczo−wyborczych organizowanych w trudno dostpnych miejscach Polski przeszy w 2002 r. do historii, a obrady przeniesiono ponownie do Warszawy, to wykorzystywanie przez najmodszych adeptw demokracji akademickiej prawnointerpretacyjnych zawioci jako ora „w walce o wadz” jest wci wdzicznym polem obserwacji. Przyjrzyjmy si najnowszym trendom, zahaczajc o ich ewentualne skutki prawne dla innych instytucji sektora szkolnictwa wyszego.
Najwyszym organem Parlamentu Studentw RP jest zjazd delegatw samorzdw z caej Polski. To oni wybieraj przewodniczcego PSRP, ktry z mocy ustawy Prawo o szkolnictwie wyszym (dalej: ustawy) jest czonkiem Prezydium Pastwowej Komisji Akredytacyjnej. Formalnie wic posiada jeden z rwnoprawnych gosw w organie, ktry opiniuje „by” lub „nie by” wielu jednostek/uczelni, a to przekada si na konkretne losy studentw i kadry akademickiej. To wybrany przez zjazd przewodniczcy PSRP podejmuje decyzje w sprawie wydatkowania ponad p miliona zotych z budetu PSRP. Ponadto to wanie zjazd wybiera Rad Studentw PSRP, ktra wedug statutu PSRP (dalej: statut) opiniuje projekty rozporzdze oraz wybiera studenckich czonkw Rady Gwnej Szkolnictwa Wyszego i kandydatw na studenckich ekspertw PKA. Tak wic mimo swej „studenckoci” PSRP posiada powane i rosnce uprawnienia (porwnanie kompetencji PSRP sprzed 2005 r. oraz znaczco rozbudowanych wynikajcych z ustawy z 2005 r. zawiera opracowanie autora dostpne na www.chalupka.pl).
Cho w sprawie wpywu wadliwoci wyboru czonka organu na skuteczno decyzji tego organu doktryna nie jest jednoznaczna, to zagadnienie profesjonalizmu i transparentnoci wyaniania kluczowych organw tej organizacji nie powinno by lekcewaone. Tym bardziej, e z regularnoci komety co siedem lat PSRP dotyka wikszy lub mniejszy parali prawnoorganizacyjny, wynikajcy z toczenia sporu wyborczego w ramach nieprecyzyjnych lub niedopracowanych przepisw statutu tej organizacji. Zaczo si w 1995 r., gdy w prawnoregulaminowych konwulsjach z trzewi dogorywajcego Oglnopolskiego Porozumienia Samorzdw Studenckich wyrwano na wiat PSRP. Ju wtedy zaznaczyy si powtarzane w kolejnych odsonach regulaminowych kryzysw tzw. stae fragmenty gry, tj. wielokrotnie ponawiane lub obradujce rwnolegle konkurencyjne zjazdy.
Nowy statut nowego PSRP nie by idealny, ale „dobrze suy organizacji” i z drobnymi nowelami dotrwa do kwietnia 2002 r. Wtedy to w otoczonej piknymi lasami Spale k. Tomaszowa Mazowieckiego doszo do kolejnego przesilenia. Determinacja w deniu do „wadzy”, za ktr nie nadao „prawne zabezpieczanie skrzyde”, doprowadzia do konfliktu ustpujcego przewodniczcego PSRP z wikszoci czonkw wczesnych Rady Studentw i Komisji Rewizyjnej. Gwnym polem sporu byo: kto formalnie dopuszcza zgoszonych delegatw do udziau w sesji zjazdu, czy moe ich „negatywnie zweryfikowa”, a tym samym porednio wpyn na szanse wyborcze kandydujcych? Ponadto w wczesnych „standardach” PSRP realnie istotne byo te pytanie: kto ma prawo „prowadzi” zjazd (wic realnie wpywa na jego przebieg, kierunek dyskusji, dynamik zdarze) oraz kierowa jego ochron (ktrej pracownicy po prostu nie wpuszczali „negatywnie zweryfikowanych” delegatw na sal obrad)?
Na szczcie waciwe interpretacje spornych przepisw, przeprowadzone przez wikszo czonkw Komisji Rewizyjnej, wyprowadziy przewodniczcego z bdu co do jego kompetencji w tym wzgldzie, jednoznacznie przypisujc je organom kolegialnym. Te za przeprowadziy ponown weryfikacj mandatw (przywracajc prawo gosu wielu wczeniej odrzucanym delegatom) oraz otworzyy i przeprowadziy zjazd. Musia si on jednak odby na korytarzu, gdy ustpujcy przewodniczcy nie uzna takiego rozstrzygnicia i „otworzy” konkurencyjny zjazd w sali obrad. Cho odpiewanie hymnu pastwowego przez blisko dwiecie osb okoo godz. 200 w nocy na pitrze w orodku wypoczynkowym mogo wzbudzi zdziwienie nocujcych tam, to jednak wszystkim wymogom formalnym stao si zado i komplet protokow potwierdzajcych wybr nowego przewodniczcego trafi niezwocznie do ministerstwa. Tam niestety nie znalazo uznania rozumowanie zakadajce, e tylko jeden ze zjazdw mg spenia wszystkie prawne warunki legalnoci, a „dwa rwnolege zjazdy” nie s logicznie moliwe. Dopiero kolejny, nadzwyczajny zjazd przekona ministerstwo, w czyje rce przekaza klucze do biura i rodki na dziaalno statutow PSRP.
W 2006 r. zmieniono statut PSRP, powikszajc go o kolejnych kilkanacie artykuw i rozbudowujc kazuistyk. Odrzucono jednoczenie alternatywny, nowatorski i przede wszystkim krtki projekt rekomendowany przez pierwszego przewodniczcego PSRP z lat 1995−97, przygotowany we wsppracy z piszcym te sowa. Opiera si on na precyzyjnym i rozcznym definiowaniu poj i instytucji, lecz zosta „pokonany” przez „bliszy” dziaaczom 44−artykuowy patchwork, efekt zbiorowej mdroci kilkunastoosobowej komisji, wspieranej licznymi poprawkami „z sali”. Na efekty nie trzeba byo dugo czeka.
Pierwsze podejcie do ostatnich wyborw nowego przewodniczcego PSRP, 29 listopada 2008 r. w murach UW, przynioso pecha, jaki zdarza si raz na lat sto. Cho gosy delegatw rozoyy si prawie po poowie, to z powodu kilku „wstrzymujcych si” aden z dwch kandydatw nie uzyska wymaganej statutem wikszoci bezwzgldnej. Problem prawny tkwi jednak w brzmieniu statutu z 2006 r., wedug ktrego sesja nie moe si zakoczy przed wyborem przewodniczcego. Ponowienie gosowania nie wchodzio w gr, nie byo podstaw prawnych do reasumpcji, zjazd de iure odrzuci bowiem obu kandydatw. Niestety, wybr odbywa si w jednym gosowaniu, w ktrym kandydat A mia jeden kolor guzika, kandydatowi B przypisano drugi. Gdyby gosowano prawidowo, wic kad kandydatur osobno, to po nieuzyskaniu wikszoci bezwzgldnej przez pierwszego z kandydatw kolejny mgby ju tak atwiej uzyska, bo wielu delegatw wolaoby pewnie wybra dowolnego kandydata ni dopuci do rozejcia si bez wyboru. Skonsternowane Prezydium nie przystpio jednak do rozpatrywania kolejnych punktw porzdku obrad (wybr Rady Studentw i Komisji Rewizyjnej) i po kilku godzinach bezowocnej krztaniny delegaci rozeszli si do hotelu. Niezwocznie do pracy zaprzgnito prawnikw, ktrzy rozpoczli spr o to, czy kolejne podejcie do wyboru przewodniczcego wymaga zwoania nowej sesji (a wic i ponownego zgaszania i weryfikowania delegatw), czy te powinno si odby kolejne posiedzenie (do udziau w ktrym uprawnieni byliby jedynie zgoszeni uprzednio delegaci). Czyby wiara, i wynik wyborw tkwi w skadzie organu wybierajcego, bya tak silna?
W midzyczasie ustpujcy, ale wci „panujcy” przewodniczcy zwoa zjazd nadzwyczajny i 10 stycznia 2009 r. w piknych obiektach UKSW na Mocinach odbyo si kolejne „podejcie” do wyboru przewodniczcego i innych organw PSRP. „Prosz o spokj” – to fraza najczciej powtarzana przez prowadzcego obrady, bo na kadym kroku pojawiay si dylematy prawne rozgrzewajce emocje i wymagajce zasadniczej wykadni statutu. Problem pierwszy: jak gosowa kandydatury na przewodniczcego, czy w jednym gosowaniu obie, czy moe wobec kadego kandydata powinna by przeprowadzona analogiczna procedura, umoliwiajca pene wypowiedzenie si delegatw. Przypomn, e gdyby kandydatw byo wicej, to bez wtpienia naleaoby gosowa nad kadym odrbnie, gdy – tak jak na konklawe – wynik pierwszego gosowania moe wpywa na decyzje podejmowane w kolejnych. I tym razem jednak zagosowano „na skrty” przypisujc kandydatom po jednej z opcji T/N przyrzdw do gosowania.
Ale niezwocznie pojawi si nowy wniosek: o wykadni zjazdu w sprawie tzw. multidelegatw, tj. czy jeden delegat moe gosowa w imieniu wicej ni jednej – wasnej uczelni (w sytuacji innej ni wynika z art. 7 ust. 6 statutu, ktry dopuszcza moliwo zawierania porozumie dla wyonienia wsplnego delegata na zjazd jedynie przez uczelnie posiadajce mniej ni 1000 studentw). Czy dziwi nas, e za uznaniem takiego prawa optowaa strona, ktra multigosw od „multidelegatw” moga mie wicej? Pamitajmy, e teoretycznie wanie te sporne „multigosy” mogyby rozstrzygn, kto przez najblisze dwa lata bdzie jednym z czonkw Prezydium PKA. Wedle statutu, jego wykadni dokonuje Komisja Rewizyjna, a w czasie obrad zjazdu – sam zjazd. Ale czy owi „multidelegaci” na zjazd, ktrych dotyczy problem, rwnie powinni bra udzia w jego rozstrzyganiu? Tego ju nie analizowano. Przeway pogld, e skoro problem „multidelegowania” rozstrzygna komisja przed zjazdem, to nawet odmienne rozstrzygnicie zjazdu moe obowizywa... ale od zjazdu nastpnego. I tak zasad przegosowano, take gosami „multidelegatw”.
Ostatecznie delegaci wybrali przewodniczcego, jednak na etapie gosowania kandydatur czonkw Rady Studentw pojawi si tradycyjny problem z kworum. Powrcio wic pytanie z 2005 r.: czy do kreacji na kolejn kadencj wieloosobowego organu o konkretnie zakrelonej liczbie czonkw konieczny jest wybr ich penej liczby, a brak choby jednego nie pozwala na funkcjonowanie organu? Pytanie jest o tyle konkretne, e to wanie ten organ – Rada Studentw PSRP – posiada statutowe umocowanie do opiniowania projektw rozporzdze przedstawionych przez ministra. W 2005 r. rozwizano spraw interpretacj Komisji Rewizyjnej, ale skoro w 2006 r. zmieniono statut wprowadzajc ambitny zakaz koczenia sesji przed wyborem organw, to wikszo dorobku interpretacyjnego mona „do kosza wrzuci”. Na szczcie zauwaono, e aktualne brzmienie statutu PSRP nie wymaga wyboru Rady Studentw (w penym skadzie), a jedynie „przedstawicieli do Rady Studentw” (wic niekoniecznie wszystkich). Znowu si udao!
Ostatecznie, jak w bajkach, wszystko koczyo si dobrze. Albo problem „rozchodzi si po kociach”, albo „demokratyczna wikszo” przykrywaa spr o racje prawne. Ale moe ktrego dnia uczelnia niezadowolona z decyzji Prezydium PKA podjtej wikszoci jednego gosu lub z opinii Rady Gwnej podjtej wikszoci gosw kilku, sprbuje zakwestionowa prawidowo powoania ich studenckich czonkw? Wobec „ruchomych piaskw” zjazdowych interpretacji, ktrymi prbuje si ata statutowe niedomagania, nie jest to niemoliwe. Chyba e nowe wadze PSRP podejm prb autentycznej reformy usuwajcej ryzyko niejednoznacznoci i przewlekoci procedur wyborczych, dla dobra swoich nastpcw, dla powagi reprezentacji studenckiej, z szacunku dla pienidzy podatnika. Zanim kometa powrci, zwiastujc kolejn awantur.