Kiedyś chirurg nie tylko operował, ale również opiekował się pacjentem do ostatniej chwili. Obecnie lekarze bywają bardzo dobrymi fachowcami, ale kontakt z chorym nie jest tak bezpośredni i bliski, jak przed laty.

Tylko miłość

Rozmowa z prof. Jerzym Dybickim,

byłym kierownikiem I Kliniki Chirurgii Ogólnej Akademii Medycznej w Gdańsku

Mimo że od wielu lat jest Pan na emeryturze, Pański gabinet w Akademii Medycznej wciąż funkcjonuje...

– Wprowadziłem się do niego w 1970 roku, a na emeryturę przeszedłem w 1994, chociaż – prawdę powiedziawszy – mogłem uczynić to wcześniej. Rodzice chrzestni pomylili datę mojego przyjścia na świat, czyli 16 lipca, z datą chrztu, który się odbył 7 października. W związku z przepisami dotyczącymi szkół wyższych mogłem pracować jeden rok akademicki dłużej. A gabinet... Pozostałem w nim dzięki życzliwości ówczesnych władz rektorskich oraz mojego bardzo drogiego przyjaciela, nieżyjącego już niestety prof. Wojciecha Gacyka, który został wówczas moim następcą.

Niemal każdy z utęsknieniem oczekuje momentu przejścia na emeryturę, a Pan przeciwnie...

– Wciąż jestem w pełni sprawny umysłowo i fizycznie. Pozwolono mi w związku z tym użytkować gabinet. I korzystam z niego także obecnie. Przychodzę do kliniki codziennie o godzinie 815, kiedy zaczyna się odprawa, w trakcie której składane są sprawozdania. Doskonale jestem zorientowany, kto został przyjęty, a kto ma być operowany. Dowiaduję się też o wynikach leczenia.

Ale skalpela do ręki Pan już nie bierze...

– Zabroniono mi w związku z ustawą, obowiązującą od 2000 roku, a stwierdzającą, że operować może jedynie osoba będąca pracownikiem. A ja przecież jestem emerytem...

Czy młodsi koledzy korzystają z Pańskich doświadczeń i porad?

– Czasami. Najnowsze techniki operacyjne są już poza moim zasięgiem. Oblicze chirurgii zmieniło się całkowicie. W pewnych sprawach nie zabieram głosu. Obecnie chirurdzy korzystają w znacznie większym zakresie z aparatury diagnostycznej. Przed laty doświadczonemu chirurgowi wystarczyło, że porozmawiał z chorym i położył rękę na jego brzuchu. Wystarczało to do postawienia prawidłowego rozpoznania. Zupełnie niepotrzebne były ultrasonografia, tomografia, rezonans magnetyczny czy inne techniki diagnostyczne, powszechnie stosowane obecnie. Jestem jednym z najstarszych chirurgów w Polsce. Ale do sali operacyjnej zaglądam rzadko.

Jacy są Pana młodsi koledzy po fachu?

– Dzisiejsi chirurdzy stosują się do obowiązujących standardów postępowania, narzuconych niejako z góry. Większą wagę przywiązują do badań za pomocą aparatury diagnostycznej, mniej ufają badaniom fizykalnym. Innymi słowy – mniej ufają sobie. Tymczasem aparatura diagnostyczna nie zawsze daje prawidłowe rozpoznanie. Nierzadko dochodzi więc do błędów diagnostycznych. Dlatego zawsze powiadam, aby decyzje opierać przede wszystkim na własnym doświadczeniu. Szkoda wielka, że nie dokonuje się oceny chirurgów. Uważa się, że każdy z nich jest tak samo dobry i sprawny, a przecież chirurgia jest rzemiosłem. Rzemieślnik może być przeciętny w swoim fachu. Może też być prawdziwym wirtuozem, mistrzem. Z drugiej strony, nowoczesne techniki diagnostyczne sprawiają, że kontakt z chorym jest bardzo daleki.

Chirurdzy, którzy wykonują zabieg na sali operacyjnej, nie znają pacjenta?

– Amerykanie wycofują się z osobliwych standardów postępowania. Ze względów finansowych ograniczają liczbę procedur diagnostycznych. Kilkakrotnie bywałem w Stanach Zjednoczonych i uważnie obserwowałem, co tam się dzieje. W akademii medycznej lekarze są specjalistami i równocześnie nauczycielami akademickimi. Nierzadko się zdarza, że chirurg, który przystępuje do zabiegu, w ogóle nie zna pacjenta. Patrzy jedynie na to, jakie postanowienia i instrukcje ma na piśmie, na to, co trzeba zrobić. Powstała zupełnie nowa dziedzina, dotycząca przygotowania chorego do zabiegu operacyjnego. Sporządza się szczegółowe opisy pacjenta, który ma trafić na salę operacyjną, a także opisy narzędzi itp. Rzadko się zdarza, że lekarz, który operuje, opiekuje się chorym już po zabiegu. Nawet nie odwiedza go, jeżeli trafi on np. na oddział intensywnej terapii.

Trudno zrozumieć, dlaczego tak się dzieje.

– Jestem lekarzem zupełnie innej epoki. Kiedyś chirurg nie tylko operował, ale również przygotowywał chorego do zabiegu. Opiekował się pacjentem do ostatniej chwili. Obecnie zupełnie inny lekarz podejmuje opiekę nad chorym na oddziałach pooperacyjnych. Lekarze bywają bardzo dobrymi fachowcami, ale kontakt z chorym nie jest tak bezpośredni i bliski, jak to bywało przed laty.

Kiedyś mówiło się o lekarzach z powołania.

– Jest to obecnie temat tabu. Nikt o nim nie mówi. Nawet nie wypada.

Jaką opinię ma Pan na ten temat?

– Nierzadko swoje uwagi skrywam głęboko w sercu i uśmiecham się. Myślę sobie czasami, że to lub tamto zrobiłbym zupełnie inaczej.

Po czym można poznać lekarza z powołania, posiadającego boskie posłannictwo?

– Znakiem rozpoznawczym jest stosunek do chorego. Bardzo ważne jest chociażby samo uściśnięcie jego ręki. Zbadanie pulsu. Najważniejszą natomiast kwestią, dotyczącą każdego lekarza, jest miłość bliźniego i chęć okazania mu pomocy. Przecież pacjent znajduje się w nieszczęściu, w chorobie. Często trzeba ratować jego życie albo je przedłużyć. Liczy się tylko miłość. Powtarzam: tylko miłość do bliźniego, który jest w nieszczęściu, jest najważniejsza.

Skalpelem władał Pan biegle. Wyspecjalizował się Pan nie tylko w chirurgii ogólnej, ale także w urologii, torakochirurgii i chirurgii naczyniowej. Zawsze poszukiwał Pan nowych narzędzi i technik operacyjnych. Jak zatem wytłumaczyć to, że nie korzysta Pan w ogóle z komputera i telefonii komórkowej?

– Posiadam niezłomną wiarę w swój własny umysł i w fizyczną sprawność, jakiej mi nie brakuje. Pisaniem na komputerze zajmują się zaprzyjaźnione sekretarki. Przepisały one z rękopisu dwie książki, które napisałem niedawno. Kiedyś miałem telefon komórkowy, jednak zrezygnowałem z niego, ponieważ irytowało mnie, że dzwonił zbyt często. A ja przede wszystkim cenię spokój. Chcę być panem swego umysłu i czasu. Cisza pozwala się skupić i pogrążyć w myśleniu. Chwile błogiej ciszy i spokoju są najcenniejsze. Każdego wieczoru sporządzam bilans dokonań, a kiedy się budzę rano, myślę o swoich planach na cały dzień. Kładąc się spać, zastanawiam się, czy wykonałem wszystkie zadania. W myślach układam sobie plan na dzień następny.

Skąd u Pana tak duża sprawność fizyczna? Jeździ Pan na nartach, nie korzysta z okularów...

– Odziedziczyłem znakomite geny po matce, która zmarła mając dziewięćdziesiąt kilka lat. A jeżeli chodzi o wzrok, to Pan Bóg dał mi minus dwie i pół dioptrie na starcie, co na starość znakomicie się wyrównało. Nie używam okularów do czytania. Nie posługuję się nimi wcale, chociaż korzystałem z nich w młodości.

Czym jest według Pana śmierć? Czy zastanawiał się Pan nad sensem ludzkiego życia?

– Życie jest wspaniałym, szczególnym darem. Trzeba zatem szanować je bardzo, a przede wszystkim należy unikać nałogów oraz utrzymywać umysł i ciało fizyczne w sprawności. Trzeba kochać ludzi zawsze. Mam szacunek dla wszelkich stworzeń. Także do ryb pływających w jeziorze, a nawet do maleńkich mrówek. Kiedyś byłem zapalonym wędkarzem. Jednak od dość dawna nie zajmuję się wędkarstwem. Przełomowym momentem w moim życiu była śmierć chłopca, który łowił szczupaki na Jeziorze Żarnowieckim, gdzie przed laty spędzałem wakacje. Chłopiec zaplątał się w wędkę. Pan Bóg dał wówczas większe szanse rybie.

Znam to wstrząsające zdarzenie z Pana ostatniej książki.

– Jest to pozycja poświęcona głównie prof. Stanisławowi Hillerowi, kierownikowi Katedry Histologii i Embriologii przedwojennego Uniwersytetu Wileńskiego, tamtejszemu dziekanowi i prodziekanowi, a także profesorowi gdańskiej AM. Stanowi ona cenny dokument. Jest wyrazem ogromnego szacunku dla człowieka i jego dokonań. Jest też hołdem dla polskich patriotów. Zawiera wiele unikatowych dokumentów, fotografii oraz osobistych wspomnień. Prof. Hiller posiadał wiele cennych zalet. Był wybitnym naukowcem o międzynarodowej sławie. W okresie PRL wielokrotnie dawał niezwykłe dowody odwagi cywilnej. Był jedynym pracownikiem uczelni, który po śmierci Stalina odmówił czuwania przy jego popiersiu.

Czy dzisiejsi profesorowie różnią się od tego ideału, który uosabiał prof. Hiller?

– W okresie przedwojennym profesor zwyczajny zajmował bardzo wysokie miejsce w hierarchii społecznej. Po wojnie stosunkowo duża łatwość w uzyskaniu tytułu profesora nadzwyczajnego sprawiła, że uległ on deprecjacji. Namnożyło się profesorów zbyt wielu. Jednak poza bardzo sporadycznymi wyjątkami poziom moralny, etyczny dzisiejszych profesorów w naszym środowisku akademickim niewiele się różni od doskonałego, przedwojennego.

Prof. Hiller był Pańskim teściem. Jaki był w życiu prywatnym?

– Teść był moim ideałem. Był człowiekiem bardzo kulturalnym, zawsze uprzejmym i niezwykle dobrym. Nigdy nie podnosił głosu. Był doskonałym ojcem. Żona moja, która była bardzo dobrą okulistką i również pracowała w Akademii Medycznej, opowiadała mi, że jako mała dziewczynka od swego ojca tylko raz dostała klapsa. Wyrwała się z rąk opiekunki i pobiegła niemal prosto pod koła pędzącego samochodu.

Powróćmy do tematu dotyczącego spraw ostatecznych.

– Stykałem się ze śmiercią nierzadko. Bywałem świadkiem śmierci moich pacjentów. Moja teściowa i teść, a także żona zmarli – rzec by można – na moich rękach. Ale śmierć towarzyszyła mi od samego początku. Jako dziecko byłem świadkiem katastrofy samolotu typu „Karaś”, który spadł na budynek szpitala w Nowogródku. Czy istnieje życie po śmierci, jest kwestią wiary. A wiarę się ma albo jej się nie ma. Istnienia Boga nie daje się namacalnie udowodnić. Ponad 90 proc. osób wierzących uważa, że istnieje jakaś nadprzyrodzona Siła, jakaś Moc sprawcza albo że Bóg siedzi na tronie gdzieś wysoko, ma siwą brodę, a wokół jego tronu zgromadzeni są aniołowie. Z punktu widzenia mądrości ludzkiej niczego nie tracimy, jeżeli wierzymy. Więc wierzmy i działajmy dalej.

Jakie plany ma Pan na przyszłość?

– Przyjaciele i znajomi proszą mnie, abym napisał drugą część wspomnień, które objęłyby okres od 1970 do przejścia na emeryturę. Mam zatem nadzieję, że jeżeli dopisze mi zdrowie, sprostam tym oczekiwaniom.

Rozmawiała Halina Bykowska