Studenci dzienni, po otrzymaniu intratnej propozycji pracy, przenoszą się często na studia zaoczne, dzięki temu mogą utrzymać dobrą pracę i wysokie zarobki. Gorzej, gdy skuszony perspektywą kariery i pieniędzy człowiek porzuca studia, bo po prostu nie ma na nie czasu.

Student się uczy, bawi i pracuje

Marek Misiak

Ćwiczenia na I lub II roku dowolnego kierunku studiów. Prowadzący informuje grupę, że na kolejne zajęcia będą musieli przeczytać dwie dość obszerne książki lub przygotować wymagające sporego wkładu pracy zadanie. Na sali rozlega się chóralny jęk. Wówczas prowadzący mówi: „No przecież mają państwo czas”. Nie twierdzę, że należałoby okroić programy studiów czy spisy lektur. Chciałbym po prostu zwrócić uwagę na to, jak i gdzie pracują studenci. Przecież ci, którzy ukończyli studia wiele lat temu, mogą mieć dość mgliste pojęcie na temat tego, z czego żyją współcześni studenci i ile czasu poświęcają na pracę zarobkową.

Czemu studenci pracują? Motywacje można podzielić na dwie grupy: finansowe i związane z CV. Finansowe są trzy i oznaczają pozyskanie środków odpowiednio na: utrzymanie się w dużym mieście i opłacenie studiów (41 proc.), wakacje (23 proc.) oraz rozrywki i sprzęt elektroniczny (46 proc.). Motywacje pozafinansowe to: zdobycie doświadczenia zawodowego (19 proc.), rozpoczęcie już na studiach kariery (23 proc.) oraz zdobycie konkretnych, praktycznych umiejętności, przydatnych w różnych zawodach lub po prostu w życiu (15 proc.). Dane liczbowe zaczerpnąłem z ankiety przeprowadzonej w listopadzie i grudniu ubiegłego roku przez serwis www.infopraca.pl.

Pokolenie „nie mam czasu”

Praca na studiach kojarzy się najczęściej z marnymi zarobkami. Przy pracach dorywczych, fizycznych istotnie tak jest. Możliwe jest jednak zarabianie podczas studiów (i to nawet dziennych) ponad 3000 zł. Na takie dochody mogą liczyć osoby pracujące np. projektowo (informatycy, graficy, osoby zajmujące się fotografią, niektórzy lektorzy językowi, osoby związane z modą). Większość studentów ma jednak realne oczekiwania dotyczące płac – chcą zarabiać do 2000 zł. Studenci dzienni, po otrzymaniu intratnej propozycji pracy, przenoszą się często na studia zaoczne, dzięki temu mogą utrzymać dobrą pracę i wysokie zarobki. Gorzej, gdy skuszony perspektywą kariery i pieniędzy człowiek porzuca studia, bo po prostu nie ma na nie czasu. W wielu firmach spotkać można ludzi, którym jakimś cudem udało się jeszcze uzyskać absolutorium, ale termin złożenia pracy magisterskiej odkładali już kilkakrotnie i nie ma widoków na to, by w ciągu najbliższych kilku lat zdołali ją napisać. Jest to już sytuacja na pograniczu patologii, a co najgorsze – odpowiada za nią sam student.

Największym problemem, wynikającym ze zmiany modelu życia studentów, jest brak czasu. Jeśli ktoś łączy pracę ze studiami, a chce zarobić godziwe pieniądze, musi na tę pracę poświęcić odpowiednio dużo czasu. A uczyć się na zajęcia i kolokwia też kiedyś trzeba, a do tego zaliczyć wychowanie fizyczne i załatwić szereg codziennych spraw (choćby zakupy). W rezultacie studenci stają się pokoleniem „Nie mam czasu”.

Znakomitym polem obserwacji jest dla mnie działalność w organizacji charytatywnej. Z różnorakich badań wynika, że studenci są najaktywniejsi w działalności wolontariackiej, jednak liczba ludzi chętnych do pomocy potrzebującym jest mniejsza niż jeszcze 10 lat temu (wiem to od starszych działaczy różnorakich organizacji, którzy mają porównanie). Jeszcze dwa lata temu narzekałem na to na łamach „FA”, teraz jednak widzę, że od tej tendencji nie ma już odwrotu. Ważne, że są ludzie chętni do zaangażowań – jako osoba odpowiedzialna za wolontariat w mojej organizacji staram się dostosować szanse pomocy do możliwości czasowych moich wolontariuszy. Brak czasu można zaobserwować jeszcze w jednej sferze życia studentów – uczuciach. Piętnaście lat temu studenckie pary miały dla siebie znacznie więcej czasu (z wyłączeniem sesji), a osoby pracujące i mające dzieci zazdrościły im tego. Dziś sam znam pary, które, choć studiują w tym samym mieście, widują się raz w tygodniu, a kontaktują ze sobą głównie przez Internet i telefon. Bliska osoba staje się tylko jednym z punktów planu tygodnia, co niestety nie sprzyja trwałości związków. Dlatego też wiele osób przychodzi do duszpasterstw akademickich właśnie w celu znalezienia „drugiej połówki”. Jeśli ktoś ma czas na przychodzenie do duszpasterstwa, to jest również szansa, że będzie miał czas na normalny związek.

Wciąż bardziej obcy

Uczelnie robią, co mogą, by umożliwić studentom godzenie nauki z pracą. Popularny jest indywidualny tok studiów, niektórzy wykładowcy przymykają oko na liczne nieobecności na ćwiczeniach lub pozwalają nawet na eksternistyczne ich zaliczanie. Musi być jednak granica, za którą studia dzienne stają się studiami eksternistycznymi i wówczas jedynym wyjściem jest przeniesienie się na studia zaoczne lub wieczorowe. Pojawia się tu niezmiernie ważna kwestia. Studia wieczorowe powinny być rzeczywiście wieczorowe, a zaoczne – rzeczywiście zaoczne. Jeżeli w niektórych uczelniach zajęcia na studiach wieczorowych potrafią się zaczynać o 1400, a na zaocznych w piątki już o 1300, to pracujący na pełnym etacie studenci nadal mogą mieć problemy z uczęszczaniem na nie. Jest to szczególnie ważne obecnie, w dobie kryzysu, gdy pracownik, zdobywszy etat z umową na czas nieokreślony, jest gotów bronić go jak niepodległości. Rozumiem problemy uczelni z ułożeniem planu, ale studia zaoczne z zajęciami w piątki o 1300 są formą oszukiwania klienta – sprzedajemy mu nie ten produkt, za który zapłacił i którego miał prawo się spodziewać. Zmuszony przez mniej wyrozumiałego pracodawcę do wyboru „pracujesz tu albo studiujesz” student może podjąć decyzję o odejściu z uczelni, tracąc przez to nie tylko szansę na zdobycie wyższego wykształcenia w wybranej dziedzinie, ale również ciężko zarobione pieniądze.

W omawianym badaniu ponad 70 proc. ankietowanych zadeklarowało, że w razie potrzeby podjęłoby pracę za granicą. Świadczy to jak najlepiej o mobilności i elastyczności polskich studentów, co tylko dobrze rokuje im na rynku pracy. Pytanie jednak, czy praca za granicą jest postrzegana przez badanych jako konieczność (wobec słabych perspektyw na godziwe zarobki lub karierę w kraju), czy jako możliwość rozwoju. Mówienie i pisanie o patriotyzmie źle się ostatnio kojarzy, ale nie da się tej kwestii w tym miejscu ominąć. Absolwent wyjeżdżający do pracy na Zachód nie „ucieka” – moim zdaniem jest to kwestia wewnętrznego nastawienia. Jeśli opuszcza ojczyznę, bo nie ma w niej możliwości rozwoju lub utrzymania rodziny na godnym poziomie, należy tylko pogratulować mu odwagi i przedsiębiorczości. Jeśli chce po prostu dobrze zarobić – również nie wolno go potępiać. Nikt nikomu nie każe biedować tylko dlatego, że urodził się w Polsce, a nie we Francji czy USA. Jeśli jednak ktoś przed wyjazdem lub już z emigracji rozpowszechnia poglądy, jakoby Polska była krajem beznadziejnie straconym, w którym nic się nigdy nie zmieni, a każdy rozsądny i wykształcony człowiek powinien z niego jak najszybciej uciekać, z chęcią zadałbym mu dwa pytania.

Po pierwsze: co się stanie ze społeczeństwem kraju, w którym większość ludzi będzie myślała tak, jak on? Co będzie więzią spajającą taką zbiorowość? Wspólnota materialnych egoizmów, przypadkowo zmierzających w tym samym kierunku? Jeśli takie myślenie się rozpowszechni, podział na „starą” (bogatszą) i „nową” (biedniejszą) Europę będzie wieczny. Bogatsze kraje będą jeszcze bogatsze, a biedne jeszcze biedniejsze ze względu na drenaż mózgów. Po drugie, skoro jest tak źle, to czemu uciekasz, zamiast skrzyknąć się z innymi i starać się coś zmienić? Jeśli wszyscy będą szukać wyłącznie jak najwyższego statusu materialnego i uciekać za granicę, to rzeczywiście nigdy nic się nie zmieni. Brzmi to trochę jak pryncypialne pouczenia, ale tak po prostu jest.

Wreszcie kwestia może marginalna, ale dla ludzi żyjących na emigracji mająca pewne znaczenie: w większości krajów na zawsze pozostanie się obcym. Za granicą nigdy nie zapuści się tak silnych korzeni, jak w ojczyźnie. Ten, kto zadaje sobie czasem pytanie „kim jestem?”, powinien móc na nie odpowiedzieć nie tylko: kobietą/mężczyzną, żoną/mężem, pracownikiem, ale także – Polakiem. Jeśli dla kogoś ta ostatnia odpowiedź nie ma znaczenia, uważam, że jako człowiekowi brakuje mu ważnego punktu odniesienia. Świat składa się również z większych zbiorowości, jakimi są narody, nie tylko z małych komórek – rodzin.

Rozpowszechnienie się w Polsce modelu łączenia studiów z pracą przynosi praktycznie same korzyści: studenci stają się bardziej samodzielni, szybciej wchodzą na rynek pracy i nie przechodzą na nim „terapii szokowej”, szybciej uniezależniają się finansowo od rodziców (a przynajmniej nieco ich odciążają). Ważne jest jednak, by za przemianami sposobu życia polskich studentów następowały przemiany w sposobie myślenia zarówno władz uczelni, jak i pracodawców, by obie te grupy dostrzegły korzyści płynące ze zmiany modelu życia.