Czy student moe, do celw dowodowych, skrycie nagra kiepski wykad, pozaprawne reakcje dziekana na studenckie podanie czy niewaciwe potraktowanie go wdziekanacie? Czy warto takie moliwoci zwalcza, jak wredniowieczu zwalczano kusz, przez ktr tarcza, miecz izbroja nie gwarantoway ju rycerzowi „susznej” przewagi nad „zwykym chopem”?
Ukryte nagrania przestay ju by jedynie zmor gwiazd tropionych przez paparazzich. Postp ipowszechno technologii cyfrowych oraz swoista „promocja” wmediach (redaktor Michnik nagrywa p. Rywina, apotem m.in. minister Ziobro pokazuje „gwd”) sprawiaj, e dzi kady moe dysponowa isprbowa ukrytego nagrywania sw izdarze. Zwaszcza tych istotnych procesowo. Take wuczelniach.
Co jaki czas pojawiaj si publikacje sugerujce nieprzydatno takiego rodka dowodowego, opierajc si na nieetycznoci czy wrcz „bezprawnoci” takiej metody pozyskania dowodu (Dowd znagrania telefonem komrkowym, Kancelaria Radcy Prawnego Marcin Wojewdka 9 stycznia 2010 r. http://www.rp.pl/artykul/212825,417002_Dowod_z_nagrania_telefonem_komorkowym.html). Wydaje si jednak, e desperatowi, pozbawionemu innych moliwoci dowiedzenia swych racji, wyda si ona relatywnie prostym iskutecznym narzdziem ich obrony. Awtakiej wanie „desperackiej” sytuacji –wedle raportw rzecznika praw studenta –znajduje si czsto student wpolskiej uczelni. By moe rwnie czsto jego poczuciu skrzywdzenia dorwnuje jedynie nieumiejtno analizy swej sytuacji wkategoriach prawnie relewantnych, wszczeglnoci wzakresie „przekadania wiedzy operacyjnej na procesow”, innymi sowy: tego, „jak zdaniem studenta byo” na to, „co ztego student potrafi udowodni”.
„Wsytuacji narastajcej fali skarg od studentw podejrzewajcych, e ich ocena na egzaminie to wynik bardziej potrzeb finansowych uczelni, amniej ich wiedzy oraz czstej fikcyjnoci tzw. egzaminw komisyjnych (…) rejestrowanie przebiegu egzaminu stanowi moe dla studenta jedyny dowd jego faktycznego przebiegu” –czytamy wpimie z4 stycznia 2008 od przewodniczcego Parlamentu Studentw RP do Ministerstwa Nauki iSzkolnictwa Wyszego. Przewodniczcy nawiza tym samym do pytania, jakie zada MNiSW na pocztku 2007 r., tj. „czy iewentualnie na jakiej podstawie prawnej a) wadze uczelni/wydziau mog zabroni studentowi nagrywania egzaminu ustnego za pomoc sprztu audio, b) student nie moe dokona takiego nagrania bez wiedzy izgody tych wadz lub komisji egzaminacyjnej/egzaminatora?” Wodpowiedzi MNiSW wskazao, e „Prawo oszkolnictwie wyszym nie reguluje moliwoci nagrywania przez studentw egzaminw ustnych, wskazao, e rozstrzygnicie wszelkich kwestii naley do kompetencji autonomicznych wadz uczelni” oraz wyrazio wiar wobiektywizm egzaminw komisyjnych irol obserwatorw, sugerujc, e to rozwizanie powinny zawiera regulaminy studiw.
Temat podchwyciy oglnopolskie media: „Nagranie miaoby pomaga wrozstrzygniciu przed komisj odwoawcz, czy kto nie zda zpowodu nieprzygotowania, czy te byo to zamierzonym celem odpytujcego, by jak najwicej osb powtarzao odpatnie semestr lub podchodzio do odpatnych egzaminw poprawkowych” –napisaa red. R.Czeladko w„Rzeczpospolitej”, przywoujc argument, e „odpytywanie (…) przez profesorw mogoby by rejestrowane tak samo, jak egzaminy na prawo jazdy”.
Nie jest to jednak jedyny obszar, gdzie nagrywanie ma poprawi szanse studenta wstarciu zuczelni. Pismem z27 listopada 2008 wczesny przewodniczcy PSRP zwrci si do MNiSW owprowadzenie, niezalenej od potrzebnej dzi zgody komisji, moliwoci nagrywania przez obwinionych rozpraw dyscyplinarnych. „Wsytuacjach kontrowersyjnych –jak uzasadnia swj wniosek –obwiniony takiej zgody moe nie otrzyma, apozbawiony realnego wpywu na tre protokou moe utraci szanse na weryfikacj przebiegu rozprawy wdalszych etapach postpowania”. Wodpowiedzi MNiSW zadeklarowao, e „przedstawione propozycje zmian do rozporzdzenia zostan rozwaone podczas prac nad jego nowelizacj”.
Oczywicie wielu profesorw jest zbulwersowanych takim „nieetosowym” podejciem studenta do relacji zuczelni, sugerujc e „za taki numer” dyscyplinarka to mao. Pamitajmy jednak, e wedug prawa powszechnie obowizujcego (wic poza uczelnianym postpowaniem dyscyplinarnym) penalizowany moe si okaza dopiero niewaciwy uytek czyniony zukrytego nagrania informacji przeznaczonej dla (kierowanej do) nagrywajcego, (np. omieszenie nagranego bez jakiejkolwiek realizacji interesu prawnie chronionego) albo pozyskanie (nagranie) informacji nieprzeznaczonej dla nagrywajcego. Sam fakt ukrytego nagrania mona oczywicie uzna za „czyn uchybiajcy godnoci studenta”, ale jeli wykadowca profesor „sugeruje” studentowi, e „podskakujc” zpytaniami ojako wykadu utrudnia sobie zdanie egzaminu, albo gdy wdziekanacie wprowadza si studenta wbd, by wykorzysta jego nieznajomo procedur i„skasowa za nastpny” semestr (np. doradzajc wniosek oponowny wpis mimo braku ipodstaw do skrelenia), to czy mona mie pretensje do studenta, e –nie majc innych moliwoci dowodowych –siga po „kusz”, podnoszc j przeciw „nierycersko” postpujcej „arystokracji akademickiej”?
Oczekiwanie, i ukryte czy jawne nagranie rozwie problem dowodw lub wzmocni ochron praw strony proceduralnie (procesowo) sabszej, bywa coraz czciej artykuowane, gwnie poza uczelniami. „Podstaw poprawnego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwoci jest, naszym zdaniem, prawo strony do domagania si nagrywania rozprawy przez sd. Nie moe by mowy ouznaniowoci wtej materii. Nagrywanie dyscyplinuje sdziw, prokuratorw, adwokatw istrony procesowe. Wszystko mona sprawdzi. To aden koszt, potrzebny jest jedynie magnetofon cyfrowy” –napisa do „Rzeczpospolitej”, ale te do Ministerstwa Sprawiedliwoci, Jerzy Jachnik, prezes Stowarzyszenia Przeciw Bezprawiu (za http://www.rp.pl/artykul/128614.html).
Zdaniem innego publicysty, mec. Aleksandra Wonickiego (http:// www.rp.pl/artykul/120557.html), do sytuacji ukrytego nagrania rozmowy zurzdnikiem nie moe „mie zastosowania art. 267 kodeksu karnego, ktry przewiduje sankcj m.in. za naruszenie tajemnicy komunikowania si, ale osb trzecich. Womawianym przypadku mamy do czynienia znagraniem rozmowy, ktrej bylimy uczestnikami, atym samym jestemy osobami uprawnionymi do otrzymania informacji wniej ujawnionych. (…) Sd ocenia, czy dobro chronione zwykorzystaniem tajnego nagrania jest na tyle istotne, aby mona byo powici konstytucyjne prawo do tajemnicy komunikowania si oraz do prywatnoci”.
Wydaje si wic, e tak jak niepodobna byo zatrzyma wpywu wynalazku maszyny parowej na zmian organizacji pracy, tak trudno liczy, e powszechno technologii cyfrowej nie zrewolucjonizuje „kwestii dowodowej”. Czy uczelnie powinny wic ogosi, e za jakiekolwiek ukryte nagrywanie przez studentw wykadowcy czy „pani zdziekanatu” bdzie od razu „dyscyplinarka”, bez wzgldu na nagran tre lub czyniony zniej uytek? Moe nawet zakaza „studenckiemu posplstwu” wnoszenia na (potencjalnie nieciekawe lub niekompetentnie prowadzone) zajcia czy rozmowy do dziekanatu telefonw (kada komrka moe mie opcj nagrywania)?
Zakaza, tpi wzarodku –zakrzyknie wielu –to wredniowieczu zakazywano posiadania kuszy, ktr byle achmyta mg strci zwierzchowca zakutego wcenn zbroj przedstawiciela wczesnej klasy panujcej. Lecz to nadal nie da pewnoci, e ktrego dnia ukryte nagranie nie tylko nie pojawi si wmateriale dowodowym sprawy ozwrot czesnego za nienaleytej jakoci zajcia, ale nawet na popularnym portalu, „dla ostrzeenia innych studentw”.
Czy moe wic wprowadzi bramki wykrywajce, rewizje? Amoe pogodzi si ztym, e yjemy werze „Wielkiego Brata”, ktry sprawia, i take wuczelniach musimy bardziej uwaa. Moe wystarczy jedynie niekiedy wicej od siebie wymaga, tak by studenci nie musieli tych wymaga egzekwowa dowodami znagra naszych potkni.