Znajomy profesor, azarazem stay czytelnik moich tekstw w„FA”, zapyta mnie, czy nie zauwayem, e poziom intelektualny ietyczny rektorw szk wyszych obnia si zwyborw na wybory. Odparem, e rwnie odnosz takie wraenie. Co wicej, wydaje si, e poziom w –wporwnaniu zdawniejszymi rektorami zmianowania –jest niszy. Uoglnianie wynikw tego typu jednostkowych obserwacji byoby nie tylko ryzykowne, ale take nieuprawnione. Wolno natomiast –na podstawie teoretyczno−intuicyjnych przesanek oraz autopsji –wysuwa rne hipotezy na temat przyczyn tego zjawiska. Wieloletnia obserwacja uczestniczca, elementarna wiedza psychologiczna oraz intuicja podpowiadaj mi, e mog by tego nastpujce przyczyny:
1. Propozycja objcia stanowiska rektora wdrodze mianowania jest zwykle rdem satysfakcji. Zaspokaja bowiem elementarn potrzeb kadego czowieka bycia docenianym. Nawet jeeli nominacja na t zaszczytn funkcj jest sprzeczna zzawodowymi planami iaspiracjami kandydata, moe by ona przyjta wprzekonaniu, e warto powici osobisty interes dla dobra ogu. Inaczej, gdy kto sam ubiega si ot godno. Moe to bowiem oznacza, e nie czuje si speniony lub nie ma nadziei na sukces wroli pracownika naukowo−dydaktycznego. Std potrzeba szukania innych sposobw iszans na zawodow samorealizacj. Kady ma do tego prawo. Moe to jednak by przyczyn negatywnej selekcji wybieranych rektorw pod wzgldem intelektualnym.
2. Jest rzecz powszechnie znan, e osukcesie wyborczym decyduje umiejtno prezentowania siebie oraz skadania obietnic. Czsto bez pokrycia. Im kto jest mniej krytyczny wobec siebie, azarazem bardziej wolny od skrupuw wobec innych, tym atwiej mu speni te kryteria. Jest to nieuchronna cena, jak trzeba paci za demokracj. Rwnoczenie moe to by przyczyn negatywnej selekcji wwymiarze etyczno−moralnym rektorw zwyboru.
Kady moe indywidualnie oceni trafno powyszych hipotez na podstawie obserwacji wasnego rodowiska akademickiego. Ich naukowa weryfikacja lub falsyfikacja moe by wycznie rezultatem reprezentatywnych bada psychologiczno−socjologicznych wskali caego kraju, jako podstawy do ewentualnej rewizji sposobw wyaniania rektorw szk wyszych. Obowizujca obecnie wuczelniach ordynacja wyborcza jest przeniesiona wprost zpolityki ze wszystkimi tego skutkami. Analogia miedzy polityk anauk iszkolnictwem wyszym jest jednak wprzypadku demokratycznych wyborw zawodna. Zawodowi politycy nie maj alternatyw. Musz walczy ozdobycie lub utrzymanie wadzy albo by nikim. Nauczyciele akademiccy wdeniu do samorealizacji mog dawa pierwszestwo pracy naukowo−dydaktycznej lub zarzdzaniu. Jest mao prawdopodobne, aby ich preferencje wtym wzgldzie byy cakowicie niezalene od kompetencji.